Góry Izerskie - Polski Serwis Naukowy

Góry Izerskie: Hala Izerska

Góry Izerskie: Schronisko PTTK na Stogu Izerskim

Góry Izerskie: Nieczynna kopalnia kwarcu "Stanisław"

Położenie Gór Izerskich na mapie Czech

Góry Izerskie na mapie geomorfologicznej Czech i Polski

Góry Izerskie (czes. Jizerské hory, niem. Isergebirge) (332.34) – góry na terenie Czech i Polski, część Sudetów Zachodnich. Od zachodu zamknięte Bramą Żytawską, od Karkonoszy oddzielone Przełęczą Szklarską. Tworzy je szereg grzbietów górskich o przebiegu północny zachód – południowy wschód; najważniejsze z nich to: w części polskiej: Grzbiet Kamienicki (Kamienica – 974 m n.p.m.), Wysoki Grzbiet (Wysoka Kopa – 1126 m n.p.m. – najwyższe wzniesienie Gór Izerskich) oba grzbiety łączy wododział Kwisy i Małej Kamiennej Rozdroże Izerskie; w części czeskiej: Střední Jizerský Hřeben (Jelení Stráň – 1018 m n.p.m.), Vlašský Hřeben (Černý Vrch – 1024 m n.p.m.), Desenský Hřeben i Hejnický Hřeben (Izera – 1122 m n.p.m.).

Świeradów-Zdrój (niem. Bad Flinsberg) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie lubańskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.
Cyrkon - to pospolity minerał z gromady krzemianów. Nazwa nawiązuje do składu chemicznego minerału, pochodzi od perskiego zargun (zar = złoto, gun = barwa) = złocisty.

Góry Izerskie są niezbyt wysokie, o łagodnych wierzchowinach (na skutek działania warunków atmosferycznych w okresie paleogenu – 70-35 mln lat temu – nastąpiło wietrzenie skał, powodując wyrównanie szczytowych partii gór).

Geologia

Góry Izerskie należą do jednostki zwanej blokiem karkonosko-izerskim, stanowiąc jego zachodnią część. Północną część tworzy metamorfik izerski, czyli masyw zbudowany ze starych przeobrażonych skał, otaczających łukiem młodsze granity karkonoskie, budujące znaczną część Karkonoszy i czeskich Gór Izerskich. Skały metamorficzne polskiej części gór to gnejsy, granitoidy i łupki łyszczykowe, ponadto leptynity i leukogranity, a także wkładki amfibolitów, powstałe głównie w dolnym paleozoiku w czasie orogenezy kaledońskiej. Wśród gnejsów na uwagę zasługuje gnejs oczkowy, charakterystyczne dla nich jasne oczko zbudowane głównie z kryształów kwarcu i skaleni w ciemnej jednolitej masie skalnej.

Torfowisko (ang. peatland, mire, peat bog, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.
Chalcedon to minerał, odmiana skrytokrystalicznej, kwarcowej krzemionki (SiO2) o włóknistej strukturze. Nazwa pochodzi od miasta Chalcedon – położonego nad Bosforem w Azji Mniejszej i dotyczy właściwie tylko mlecznych lub opalizujących okazów. Tworzy wiele barwnych odmian o zastosowaniu gemmologicznym. Minerał pospolity, szeroko rozpowszechniony.

Wśród granitoidów wyróżniają się szczególnie tak zwane granity rumburskie lub izerskie, tkwiące w postaci wielkich soczew w gnejsach.

Łupki łyszczykowe występują w kilku odmianach. Jedną z nich są hornfelsy, które występują w Wysokim Grzbiecie pasem o długości 6 km na wschód od Izerskich Garbów.

Skały metamorfiku izerskiego pocięte są siecią żył kwarcowych. Jedna z nich eksploatowana jest w kopalni Stanisław.

Bieg Piastów – międzynarodowa impreza narciarska odbywająca się na Polanie Jakuszyckiej w Szklarskiej Porębie od 1976 roku. Komandorem zawodów jest Julian Gozdowski.
Izerskie Garby (niem. Weisser Steinrücken, Weiss Flins) – wzniesienie o wysokości 1084 m n.p.m. w południowo-zachodniej Polsce, w Sudetach Zachodnich, w Górach Izerskich, w Wysokim Grzbiecie.

Południową część Gór Izerskich, w tym prawie całą czeską ich część budują granity karkonoskie wieku karbońskiego.

Po stronie czeskiej, na wschód od wsi Izerki znajduje się Bukowiec (czes. Bukovec) – wzniesienie zbudowane z trzeciorzędowego bazaltu o wysokości 1005 m.

Surowce mineralne

Ze skałami przeobrażonymi związane jest występowanie kamieni półszlachetnych, szlachetnych i cennych surowców mineralnych. Od średniowiecza Góry penetrowane były przez różnych poszukiwaczy.

granitoidy (granitoid) – skały plutoniczne, kwaśne (bogate w krzemionkę SiO2). Zbudowane są z widocznych gołym okiem kryształów minerałów skałotwórczych: kwarcu, skaleni potasowych, plagioklazów i łyszczyków. Struktura granitoidów jest fanerytowa (jawnokrystaliczna), zwykle średnioziarnista lub gruboziarnista, niekiedy porfirowata. Tekstura zbita, bezładna, lub lekko kierunkowa. Ze względu na stosunkowo małą zawartość minerałów ciemnych, barwa granitoidów jest jasna. Do granitoidów należą: granity, granodioryty, sjenity, tonality. Zespół cech strukturalnych oraz obecność dużej ilości kwarcu, jasne zabarwienie pozwalają łatwo odróżnić tę grupę skał od innych skał magmowych. Zawartość skaleni decyduje o nazwie i przynależności systematycznej skał w obrębie granitoidów. Granitoidy powstają podczas powolnego krzepnięcia gorącej magmy w głębi ziemi na głębokości od kilku do kilkunastu tysięcy metrów.
Kamenice - rzeka górska w czeskich Górach Izerskich, prawy dopływ Izery. Długość - 36,7 km, powierzchnia zlewni - 218,6 km². Średni przepływ przy ujściu - 4,65 m³/s.

Znanym miejscem występowania kamieni szlachetnych w polskiej części gór była dolina górnej Izery wokół osady Wielka Izera (Hala Izerska), gdzie znajdowano rubiny, szafiry oraz agaty Jednak najbardziej znane z eksploatacji było ujście Šafirovego potoku do Jizerki na Malej jizerskej louce. Znajdowano tam: amfibole, apatyty, diopsyty, tytanity, ametysty, awanturyny, chalcedony, chryzoprazy, kryształy górskie, granaty, cyrkony, turmaliny i czarne ilmenity, nazywane izerynami. Zapisy z 1845 r. świadczą, że izeryny były znacznym źródłem dochodu mieszkańców Jizerky i Gross-Iser (Wielka Izera). Kobiety i dzieci wybierały je z potoków i sprzedawały do Berlina i Drezna na wyrób biżuterii żałobnej. W dolinie Kamienicy oraz w okolicy góry Złotych Jam znajdowano samorodki złota.

Groß-Iser − nieistniejąca już wioska na Hali Izerskiej, w dzisiejszej południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie lwóweckim, w gminie Mirsk, w Górach Izerskich w Sudetach Zachodnich.
Izera (czes. Jizera, niem. Iser) - rzeka w Czechach, a w górnym biegu również w Polsce; prawy dopływ Łaby, dł. 164 km. Źródlisko w Górach Izerskich tworzone z wielu drobnych strumyków wypływających z południowego zbocza Stogu Izerskiego z torfowiska wiszącego w Śnieżnych Jamach (1066 m n.p.m.). Izera w górnym biegu na Hali Izerskiej płynie na południowy wschód meandrującym korytem przez długi ciąg torfowisk wysokich objętych ścisłym rezerwatem przyrody Torfowiska Doliny Izery w granicach Polski oraz Rašeliniště Izery w granicach Republiki Czeskiej. W górnym biegu, na odcinku źródła - osada Mytiný stanowi granicę polsko-czeską o długości 15 km. Przepływa obok Jizerki i Orla gdzie znajduje się most, będący do niedawna turystycznym przejściem granicznym Orle - Jizerka. W okolicach Tanvaldu skręca na południe, później na zachód. Przepływa przez Železný Brod. Przed Skalicami skręca na południe. Mija Turnov i Mnichovo Hradiště, później Bakov nad Jizerou i Mladą Boleslav, po czym wpada do Łaby.

Na Rozdrożu Izerskim do dziś można znaleźć okazy kwarcu występującego w żyłach kwarcowych. Największa żyła kwarcu ciągnie się na przestrzeni 10 km. pasem o szerokości 10-80 m i jest eksploatowana w kopalni Stanisław. Granaty obficie pojawiają się w łupkach Kamienickiego Grzbietu, a turmaliny w zbudowanych z łupków grzebieniach Wysokiego Grzbietu. Na północnych zboczach Grzbietu Kamienickiego występują rudy cyny i ruda kobaltu wydobywane z przerwami od XV do XIX wieku. Gnejsy w okresie powojennym nie były eksploatowane.

Grzbiet Kamienicki (do 1945 niem. der Zacken Kamm) – północno-wschodnia część Gór Izerskich należących do Sudetów Zachodnich, ciągnąca się od doliny Kwisy na północnym zachodzie do doliny Kamiennej na południowym wschodzie.
Uskok – struktura tektoniczna powstała w wyniku rozerwania mas skalnych i przemieszczenia ich wzdłuż powstałej powierzchni (lub wąskiej strefy zniszczenia), zwanej powierzchnią uskoku (lub strefą uskokową). Uskokom mogą towarzyszyć inne struktury tektoniczne (przyuskokowe podgięcia warstw, fałdy, fleksury).

Spośród surowców skalnych największą popularnością cieszą się granity wykorzystywane jako tłuczeń i materiał budowlany. Z kilku istniejących dawniej kamieniołomów obecnie czynny jest tylko jeden - w Szklarskiej Porębie Hucie.

W nieczynnych sztolniach na wschodnim zboczu czeskiej Rapickéj hory ponad Novym Městem pod Smrkem zimuje kilkaset nietoperzy.

Zlewisko - obszar lądowy, z którego wszystkie wody powierzchniowe i podziemne spływają do jednego morza, oceanu bądź też innego zbiornika wodnego. Inaczej: zbiór dorzeczy.
Kamienna – dopływ Bobru o długości 33 km i powierzchni zlewni 272,3 km². Początek bierze ze źródła w torfowisku Zielony Klin na północnych zboczach Mumlawskiego Wierchu (1120 m n.p.m.) na granicy Karkonoskiego Parku Narodowego. Koryto kamieniste, kręte, z dobrze wykształconymi marmitami na znacznej długości obmurowane. W górnym biegu rzeki, w Szklarskiej Porębie Dolnej, znajduje się elektrownia wodna. Do Bobru wpada w okolicy Wzgórza Krzywoustego w Jeleniej Górze.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)