Góry Kalifornii - Polski Serwis Naukowy

Sierra Nevada

Wschodnia część stanu Kalifornia leży na obszarze gór Sierra Nevada, składających się z jednego łańcucha o szerokości od 120 do 160 km. Na terytorium Kalifornii leży najwyższy szczyt Stanów Zjednoczonych (nie licząc Alaski), a mianowicie Mount Whitney (4420 m n.p.m.). Sierra Nevada opada ku wielkiej środkowej Dolinie Kalifornijskiej utworzonej przez rzekę Sacramento, płynącą z północy i rzekę San Joaquin, płynącą z południa. Obie tworzą wspólną deltę i wpadają do San Francisco.

Arekowate (Arecaceae Schultz Sch.), zwyczajowo nazywane palmami, dawniej rodziną palmowatych (Palmae Juss.) – rodzina drzew z rzędu arekowców. Należy do niej ok. 1500 gatunków występujących na obszarach tropikalnych i subtropikalnych.

Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.

Góry Nadbrzeżne

Góry Nadbrzeżne, które zamykają wielką Dolinę Kalifornijską od zachodu i przeważnie stromo spadają ku Oceanowi Spokojnemu, nazywają się: na północ od Zatoki San Francisco – Coastal Range, a na południe – Santa Lucia Range. W przeciwieństwie do Sierra Nevada nie tworzą wyraźnie odgraniczonego łańcucha lecz składają się z szeregu przecinających się z sobą fałd. Utworzone są z granitów i piaskowców kredowych i trzeciorzędowych. Najwyższy szczyt gór Nadbrzeżnych leży w masywie Bernardino Mountains (3575 m). Południowa część Kalifornii jest niejako odcięta od reszty stanu przez poprzeczny łańcuch biegnący od gór Nadbrzeżnych do Sierra Nevada. W Górach Nadbrzeżnych znajdują się złoża złota, srebra, rtęci, miedzi, ołowiu i żelaza.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Mamutowiec olbrzymi, sekwojadendron, mamutowe drzewo, welingtonia, sekwoja olbrzymia (Sequoiadendron giganteum) - jedno z najpotężniejszych drzew iglastych na świecie, odkryte w 1833, przez 20 lat nie miało swej nazwy. Osiąga wiek 2000-3500 lat. Współczesne drzewa dorastają do 95 m wysokości i 10 m średnicy (w Parku Narodowym Sekwoi w Kalifornii, tamże znane są pnie drzew ściętych w XIX wieku, o średnicy 12 m i szacowanej wysokości 135 m), będąc jednym z najwyższych drzew świata, obok eukaliptusa i sekwoi wiecznie zielonej. Do Europy pierwsze mamutowce sprowadzono w 1853 (do Wielkiej Brytanii). Są często uprawiane jako drzewa ozdobne w parkach, wymagają klimatu łagodnego, morskiego, są wrażliwe na mróz. W Polsce przemarzają, dlatego większość okazów rośnie w zachodniej części kraju, gdzie klimat jest cieplejszy.

Rzeki i jeziora Kalifornii

Z rzek, poza wymienionymi Sacramento i San Joaquin, do największych należą: Kolorado (Rio Colorado) stanowiąca granicę ze stanem Arizona oraz Klamath River. Największym naturalnym zbiornikiem wodnym jest jezioro Tulare w Wielkiej Dolinie, zazwyczaj bezodpływowe, posiadające jednak podczas wysokiego stanu wód połączenie z rzeką San Joaquin. Bezodpływowe są również niemal wszystkie jeziora w Sierra Nevada. Znajdują się tu także jeziora górskie takie jak Clear Lake i Tahoe.

Tahoe – jezioro w południowo-zachodnich Stanach Zjednoczonych, na granicy stanów Nevada i Kalifornia. Położone w górach Sierra Nevada na wysokości 1899 m n.p.m.

Piaskowiec to średnioziarnista, zwięzła skała osadowa powstała w wyniku scementowania ziaren kwarcu, skaleni, miki oraz okruchów innych skał i minerałów o średnicy 0,063-2 mm za pomocą spoiwa ilastego, krzemionkowego, wapiennego (kalcytowego, dolomitowego) lub żelazistego. Przyjmuje różne zabarwienia od szarego po żółte, czerwone i białe.

Klimat

Ze względu na rozciągłość z północy na południe – przeszło 1100 km i różnicę wzniesień, a także odgrodzenie oceanu od reszty stanu przez wysokie góry, klimat Kalifornii jest bardzo różnorodny. Północna część ma chłodne lato i stosunkowo ciepłą zimę z bardzo znaczną ilością opadów, zwłaszcza w pasie nadbrzeżnym. Południe kraju ma lato upalne, zimę ciepłą i bardzo niewielką ilość opadów, niemal wyłącznie w porze zimowej. Południe Kalifornii przypomina więc pod względem klimatycznym śródziemnomorską Rivierę i południe Włoch. Wschodnie doliny w górach Sierra Nevada mają klimat kontynentalny. Temperatura spada w styczniu często poniżej −30°. W Dolinie Śmierci, leżącej 146 m p.p.m. (najgłębsza depresja Ameryki Północnej) przeciętna temperatura jej najgorętszego miesiąca (czerwca) wynosi 38,9° (przy maksimum w cieniu dochodzącym do 57,9°). Na wybrzeżu, zwłaszcza na północ od zatoki San Francisco, pojawiają się bardzo gęste mgły.

Puma (kuguar, lew górski, pantera z Florydy, pantera florydzka) (Puma concolor, syn. Felis concolor) - ssak z rodziny kotowatych zamieszkujący Amerykę od Kanady po Patagonię (choć w wielu regionach została wytępiona).

Srebro (Ag, łac. argentum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Jest srebrzystobiałym metalem, o największej przewodności elektrycznej i termicznej. W przyrodzie występuje w stanie wolnym, a także w minerałach, takich jak argentyt czy chlorargyryt. Większość wydobywanego srebra występuje jako domieszka rud miedzi, złota, ołowiu i cynku.

Świat roślinny

Sekwoja, a właściwie mamutowiec olbrzymi, zwany dawniej wellingtonią, dosięga 120 m wysokości przy 10 m średnicy pnia, jest największym drzewem na świecie. W dolinach pustynnych spotyka się liczne gatunki jukki, a na południu – palmy.

Świat zwierzęcy

Świat zwierzęcy, po niemal całkowitym wybiciu większych drapieżników (niedźwiedź, puma) charakteryzuje się przede wszystkim występowaniem egzotycznych ptaków i węży. Do najgroźniejszych węży Kalifornii należy grzechotnik.

Miedź (Cu, łac. cuprum) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych układu okresowego. Nazwa miedzi po łacinie (a za nią także w wielu innych językach, w tym angielskim) pochodzi od Cypru, gdzie w starożytności wydobywano ten metal. Początkowo nazywano go metalem cypryjskim (łac. cyprum aes), a następnie cuprum. Posiada 26 izotopów z przedziału mas 55-80. Trwałe są tylko dwa: 63 i 65.

Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od 145,5 ± 4,0 do 65,5 ± 0,3 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę.