Góry Skaliste - Polski Serwis Naukowy

Mount Elbert

Jezioro Moraine w Kanadyjskich Górach Skalistych

Mount Robson

Widok w kierunku południowo-wschodnim z okolic przełęczy Sinclair Pass w Parku Narodowym Kootenay

Góry Skaliste w Colorado

Grand Teton

Longs Peak w Parku Narodowym Gór Skalistych

Kanion Royal Gorge

Góry Skaliste (ang. Rocky Mountains, fr. Montagnes Rocheuses) – wschodnie łańcuchy Kordylierów, ciągnące się na długości ok. 4800 km, od rzeki Liard w Kolumbii Brytyjskiej do rzeki Rio Grande w stanie Nowy Meksyk. Najwyższy szczyt pasma to Mount Elbert (4399 m n.p.m.) w amerykańskim stanie Kolorado. Najwyższy szczyt w kanadyjskiej części gór to Mount Robson (3954 m n.p.m.).

Park Narodowy Jasper (ang. Jasper National Park, fr. Parc national Jasper) - park narodowy położony w południowo-wschodniej części prowincji, Alberta w Kanadzie. Park został utworzony w 1907, na powierzchni 10878 km2, a jego nazwa pochodzi od nazwiska właściciela punktu skupu skór i futer Jaspera Howesa. Obszar parku zbudowany jest ze skał osadowych pochodzenia morskiego, silnie sfałdowanych i pchniętych podczas ruchów górotwórczych. Występują znaczące przeobrażenia rzeźby przez plejstoceńskie lodowce górskie: powstanie klasycznych dolin U-kształtnych, licznych zagłębień karowych, wypełnionych później wodami jeziornymi.
Rio Grande (hiszp. Río Bravo del Norte) - rzeka w Ameryce Północnej. Długość rzeki wynosi 2896 km, powierzchnia dorzecza około 440 tys. km². Źródła rzeki znajdują się w Górach Skalistych, w amerykańskim stanie Kolorado. W górnym biegu rzeka płynie na południe, przez stan Nowy Meksyk. Następnie skręca na południowy wschód w okolicach miasta El Paso w stanie Teksas. Przez następne 2000 km swojego biegu, aż do miejsca gdzie uchodzi do Zatoki Meksykańskiej, rzeka wyznacza granicę między Stanami Zjednoczonymi i Meksykiem.

Etymologia

Autorem nazwy jest kanadyjski podróżnik Pierre Gautier de Yarennes de la Verandrye po przekroczeniu rzeki Pierre Jaune, dziś Yellowstone ("rzeka żółtego kamienia") 1 stycznia 1743 r. Alexander Mackenzie przebył je w 1793 r. i nazwał Stoney Mountains "góry kamieniste". Góry te przedstawiały się ciągnącym ku zachodowi osadnikom jako potężny mur najeżony skałami, toteż w drugiej połowie XIX w. powrócono do pierwszej nazwy.

Kordyliery – rozległy obszar o charakterze wyżynno-górskim w zachodniej części Ameryki Północnej. Rozciągłość południkowa łańcucha to około 8 000 km, od Cieśniny Beringa na północy po Kanał Panamski na południu. Szerokość dochodzi do 1 700 km. Najwyższym szczytem jest McKinley (6194 m n.p.m.). Te góry fałdowe mają duży wpływ na klimat, florę i faunę, gospodarkę i rozmieszczenie ludności w Ameryce Północnej, ponieważ hamują masy wilgotnego powietrza napływające z zachodu, co prowadzi do obniżenia rocznej sumy opadów w centralnej części Ameryki. Powstały w orogenezie alpejskiej.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Geografia i geologia

Zbudowane są ze skał osadowych, metamorficznych i magmowych (zarówno głębinowych jak i wulkanicznych. Na północ od gór leży wyżyna Yellowstone, na wschodzie rozciąga się obszar zwany Wielkimi Równinami.

Niektóre pasma południowych gór kształtowały się w prekambrze (3980 - 600 mln lat temu). Młodsze łańcuchy Gór Skalistych wypiętrzyły się w kredzie (140 - 60 mln lat temu). Góry zbudowane są ze skał pochodzenia wulkanicznego i skał metamorficznych; młodsze skały osadowe występują na skraju południowej części, a skały wulkaniczne z okresu trzeciorzędu (65 - 1,8 mln lat temu) - w pasmie Gór San Juan. Pasmo Teton i inne środkowo-północne pasma górskie są przykładem intruzji granitowej fałdowanych i rozerwanych skał ery paleozoicznej i mezozoicznej.

Athabaska (ang. Athabasca River, fr. Rivière Athabasca) – rzeka w Kanadzie, w prowincji Alberta o długości 1231 km i powierzchni dorzecza blisko 153 tys. km². Wypływa z Gór Skalistych, w pobliżu szczytu Columbia. Athabaska płynie przez Park Narodowy Jasper, gdzie znajdują się znane wodospady Athabasca Falls, następnie przepływa przez Jezioro Athabaska, po czym łączy się z rzeką Peace tworząc Rzekę Niewolniczą wpadającą do Wielkiego Jeziora Niewolniczego.
Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Okresy zlodowacenia występowały od plejstocenu (1,8 mln - 70 000 lat temu) do holocenu (mniej niż 11 000 lat temu). Lodem pokryły się m.in. jezioro Bull rozpoczęte (około 150 000 lat temu) oraz rejon Pinedale (15 000 - 20 000 lat temu). Dziewięćdziesiąt procent Parku Narodowego Yellowstone było pokryte lodem w czasie małej epoki lodowcowej, która trwała w latach 1550-1860. Lodowce Agassiz i Jackson z Parku Narodowego Glacier miały największy zasięg około 1860 roku.

Kolorado, (ang. Colorado River, hiszp. Río Colorado) – rzeka w Ameryce Północnej. Przepływa przez stany: Kolorado, Utah, Arizona, Nevada, Kalifornia oraz przez terytorium Meksyku. Kończy się w Zatoce Kalifornijskiej i należy do zlewiska Oceanu Spokojnego. Stanowi większą część zachodniej granicy Arizony i południowo-wschodniej Nevady.
Góry San Juan – pasmo górskie Gór Skalistych, położone w południowo-zachodniej części stanu Kolorado. Obszar mocno związany z górnictwem złota i srebra w czasie kolonizacji stanu Kolorado. Główne dawne tereny górnicze to: Creede, Lake City, Silverton, Ouray i Telluride. Obecnie wydobycie złota stało się nieekonomiczne, ostatnią kopalnię złota Standard Metals zamknięto pod koniec XX wieku, jak również kopalnię Summitville, która stała się miejscem dużego skażenia środowiska.

Woda pod różną postacią rzeźbiła dzisiejszy krajobraz Gór Skalistych. Odpływy i topniejący śnieg zasilają rzeki i jeziora, zapewniając wodę jednej czwartej powierzchni Stanów Zjednoczonych. Rzeki, które spływają z Gór Skalistych docierają do trzech z pięciu oceanów świata: Atlantyku, Pacyfiku i Oceanu Arktycznego.

Fraser – najdłuższa rzeka Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie. Bierze początek w Górach Skalistych nieopodal Mount Robson. Toczy swe wody przez 1400 km i uchodzi do Oceanu Spokojnego, ściślej, cieśniny Georgia, w mieście Vancouver.
Idaho - stan na północnym zachodzie Stanów Zjednoczonych. Na zachodzie graniczy z Waszyngtonem i Oregonem, na południu z Nevadą i Utah, na wschodzie z Wyoming i Montaną, a na północy z Kanadą. Obszar północnej i środkowej części stanu jest górzysty (Góry Skaliste). Na południu występują niziny (dolina rzeki Snake).

Główne rzeki to m.in.:

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Plejstocen – epoka, która wraz z holocenem stanowi okres czwartorzędu, który jest formalnie trzecim okresem w erze kenozoicznej. Trwał od 2,588 mln lat temu (obejmując piętro gelas, dawniej zaliczane do pliocenu) do początku holocenu 11700 lat temu (przed rokiem 2000). Plejstocen nieformalnie nazywany jest też epoką lodowcową, lub epoką lodową, w której olbrzymie lodowce kontynentalne (lądolody) pokryły wielką część Europy, łącznie z Polską, a także inne obszary strefy umiarkowanej, a więc zachodnią Syberię, Amerykę Północną, Grenlandię, Tybet, Ziemię Ognistą, Argentynę, Tasmanię.

Saskatchewan (ang. Saskatchewan River, fr. Rivière Saskatchewan) – rzeka w Kanadzie, w prowincjach Saskatchewan i Manitoba. Powstaje z połączenia rzek Saskatchewan Południowy i Saskatchewan Północny. Długość rzeki od tego miejsca wynosi 550 km, a licząc od źródeł Saskatchewanu Południowego - 1928 km. Saskatchewan uchodzi do jeziora Winnipeg (wcześniej przepływając przez jezioro (Cedar) - tym samym należy do dorzecza rzeki Nelson i zlewiska Zatoki Hudsona.

Snake - rzeka w Ameryce Północnej, w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, największy dopływ Kolumbii. Długość 1674 km. Przepływa przez stany Wyoming, Idaho, Oregon i Waszyngton.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Kolumbia (ang. i fr. Columbia) - rzeka w Ameryce Północnej, największa rzeka wpadająca do Pacyfiku na kontynencie. Źródło w kanadyjskich Górach Skalistych w Kolumbii Brytyjskiej. Płynie przez Kanadę i USA. Długość 2000 km, z czego 801 km w Kanadzie. Wpada do Pacyfiku w Astoria w stanie Oregon. Powierzchnia dorzecza wynosi 415 211 km².

Utah – stan na środkowym zachodzie USA. Graniczy na północy z Idaho i Wyoming, na wschodzie z Kolorado, na południu z Arizoną, na zachodzie z Nevadą, na południowym wschodzie z Nowym Meksykiem (w jednym punkcie). Był 45 stanem przyłączonym do Unii Stanów Zjednoczonych 4 stycznia 1896 roku. Nazwa "Utah" pochodzi z języka Indian Ute, oznacza "ludzie gór".