Góry Smocze - Polski Serwis Naukowy

Góry Smocze

Widok na Góry Smocze

Góry Smocze (ang. Drakensberg, afr. Drakensberge) - pasmo górskie w RPA, Lesotho i Suazi, przebiegające równolegle do wybrzeża Oceanu Indyjskiego. Stanowi część Wielkiej Krawędzi. Pod względem geologicznym są to góry zrębowe, zbudowane z piaskowców, łupków i bazaltów. Najwyższym szczytem jest Thabana Ntlenyana (3482 m n.p.m.), inne ważniejsze szczyty to Giant's Castle (3312 m n.p.m.) i Cathedral Peak (3300 m n.p.m.).

Thabana Ntlenyana - szczyt w Afryce Południowej, najwyższe wzniesienie (3482 m n.p.m.) pasma Gór Smoczych we wschodniej części Lesotho przy granicy z RPA. Zbudowany w większości z law bazaltowych.

Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości - lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2009) 890 obiektów w 148 krajach, w tym 689 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 176 przyrodniczego (P) i 25 mieszanych (K, P). W sprawie wpisania danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 roku. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje.

Geologia

Najstarszymi utworami są prekambryjskie skały wulkaniczne - pokrywy lawowe oraz skały efuzywne, które pokrywają znaczną część Afryki Południowej. W erze paleozoicznej osadziły się łupki, mułowce i piaskowce formacji Karoo (ang. Karoo Supergroup). Kiedy, przed 200 milionami lat, zaczął się rozpadać superkontynent Gondwana, nastąpiły gwałtowne wylewy szczelinowe, których efektem są lawy Gór Smoczych. W rejonie Gór Smoczych starsze skały osadowe przykryte są warstwą bazaltów o miąższości powyżej 1400 m. Erozja i denudacja zmniejszyły zasięg ich występowania do niewielkiego płaskowyżu. Obecnie erozja odsłoniła zalegające poniżej osady.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Klimat śródziemnomorski – rodzaj klimatu podzwrotnikowego, występujący nad Morzem Śródziemnym (stąd jego nazwa), w Kalifornii, RPA, na południu Australii oraz u wybrzeży Chile w Ameryce Południowej. Jego charakterystyczną cechą są ciepłe i suche lata powyżej 20 stopni C oraz łagodne zimy powyżej 0 stopni, a także fakt, że występuje głównie bezpośrednio nad morzem lub oceanem, zazwyczaj na zachodnim wybrzeżu, a bardzo rzadko w głębi lądu. Klimat ten sprzyja rolnictwu i turystyce masowej.

Wody

Z Gór Smoczych wypływają liczne strumienie. Te na stromych, wschodnich zboczach są zazwyczaj krótkie i wpadają do Oceanu Indyjskiego. Strumienie z łagodnych, zachodnich zboczy łączą się stopniowo w płynącą na zachód rzekę Oranje oraz jej dopływy, np. Caledon, a także Tugela.

Denudacja (etym. łac. denudare, ogołacać, odkrywać; inaczej: degradacja, etym. łac. degradatio, obniżenie) – jest to ciągły proces erozyjny polegający na przemieszczaniu okruchów skalnych (efektów dezintegracji blokowej i ziarnowej) z terenów wyżynnych na nizinne, powodujące wyrównanie terenu (peneplenizacja). Zazwyczaj transportowany materiał trafia ostatecznie do oceanów, gdzie jest deponowany w postaci skał okruchowych jak piaskowce.

Herbata – napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju . Polska nazwa herbata pochodzi od łac. herba thea. Rośliny uprawiane są w wielu krajach strefy zwrotnikowej, także poza Azją, dla pączków i liści, z których po uprzednim przygotowaniu (suszenie, czasami fermentacja) przyrządza się napar. Nazwą "herbata" określa się również napary z innych ziół, np. herbata rumiankowa, herbata paragwajska, herbata Rooibos.

Klimat

Góry Smocze w znaczący sposób oddziałują na klimat Afryki Południowej, zatrzymując wilgotne masy powietrza niesione przez ciepły Prąd Mozambicki i wiatry znad Atlantyku. Dzięki nim na skraju Afryki Południowej wytworzył się klimat śródziemnomorski o ilości opadów nie przekraczającej 600 mm rocznie. W Mozambiku mamy do czynienia z klimatem wilgotnym, gdzie opady przekraczają 1500 mm rocznie. Z kolei w środkowej części kontynentu, głównie w Botswanie, panuje klimat suchy kontynentalny.

Mozambik (port. Moçambique, Republika Mozambiku República de Moçambique) – państwo położone w południowo-wschodniej Afryce. Graniczy z RPA, Suazi, Tanzanią, Malawi, Zimbabwe i Zambią. Przez kilka wieków kolonia portugalska, w 1975 uzyskał niepodległość.

Mułowiec – zwięzła skała okruchowa, będąca zlityfikowanym (scementowanym) mułem. Złożona głównie z ziaren kwarcu, czasem łyszczyków, skaleni, minerałów węglanowych i ilastych.

Gospodarka

Południowo-wschodnie stoki Gór Smoczych charakteryzują się szczególnie dogodnymi warunkami dla rolnictwa. Można spotkać plantacje trzciny cukrowej oraz sady owocowe. W wyższych partiach gór prowadzi się uprawę herbaty.

Ochrona przyrody

Część obszaru pasma objęta jest ochroną w ramach rezerwatów przyrody, a także położonego na terytorium RPA Parku Narodowego Drakensberg (zwanego też uKhahlamba), który w 2000 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Inne parki narodowe w rejonie Gór Smoczych to Royal Natal w RPA i Sehlabathebe w Lesotho.

Łupek – dość niejednoznaczne pojęcie opisujące grupę skał, wykazujących dobrą łupkowatość (złupkowacenie). Najczęściej określenie to dotyczy skał metamorficznych (łupek metamorficzny lub też łupek krystaliczny), lecz jest także powszechnie stosowane do skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy). Jest to skała o zróżnicowanym składzie i o charakterystycznej teksturze łupkowej. Tekstura łupków osadowych jest spowodowana pierwotnym uwarstwieniem sedymentacyjnym lub wtórnym złupkowaceniem.

Piaskowiec to średnioziarnista, zwięzła skała osadowa powstała w wyniku scementowania ziaren kwarcu, skaleni, miki oraz okruchów innych skał i minerałów o średnicy 0,063-2 mm za pomocą spoiwa ilastego, krzemionkowego, wapiennego (kalcytowego, dolomitowego) lub żelazistego. Przyjmuje różne zabarwienia od szarego po żółte, czerwone i białe.

Góry Smocze 3D

Przypisy

Za Geograficznym atlasem świata i Nową Encyklopedią Powszechną PWN. Część źródeł jako najwyższy szczyt Gór Smoczych wymienia Cathkin Peak o wysokości 3650 m n.p.m. Według innych źródeł szczyt ten ma jednak mniejszą wysokość.
↑ Sycholt, August (2002). Roxanne Reid. ed. A Guide to the Drakensberg. Cape Town: Struik Publishers. pp. 9. ISBN 1868725936

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Góry Smocze

Bibliografia

Geograficzny atlas świata, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, Warszawa-Wrocław 1989, tom II, str. 143

Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. V, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, str. 908

Wielkie góry Afryki i Australii, seria: Encyklopedia geograficzna, Muza S.A., Warszawa 1992, ISBN 83-7079-013-5, str. 44-47