Góry Wierchojańskie - Polski Serwis Naukowy

Położenie pasma

Krajobraz Gór Wierchojańskich

Góry Wierchojańskie (ros. Верхоянский хребет) – góry w azjatyckiej części Rosji, w Jakucji.

Złożone z wielu pasm; długość około 1200 km; szerokość od 100 do 250 km; ciągną się wygiętym łukiem od ujścia Leny ku południowemu zachodowi wzdłuż prawego brzegu dolnej Leny i Ałdanu do rzeki Tompo. Na wschodzie oddzielone doliną Jany i Wyżyną Jano-Ojmiakońską od Gór Czerskiego.

Topola (Populus L.) – rodzaj drzew z rodziny wierzbowatych (Salicaceae Mirb.). Zalicza się do niego około 40 gatunków, spośród których typowym jest Populus alba L.. W Polsce występują trzy rodzime gatunki topoli: topola czarna, topola biała i topola osika. Topole czarna, biała i szara występują głównie w lasach łęgowych dużych dolin rzecznych, osika natomiast jest rozpowszechniona w lasach liściastych i mieszanych na terenie praktycznie całego kraju. Popularnym drzewem ozdobnym, ze względu na swój kolumnowy pokrój sadzonym zwłaszcza wzdłuż dróg jest topola włoska stanowiąca odmianę uprawną topoli czarnej. W uprawie często spotykane są także mieszańce topoli czarnej z gatunkami amerykańskimi, określane wspólnie mianem topoli kanadyjskiej. Inne topole sadzone często w Polsce to grupa określana zbiorową nazwą topoli balsamicznych. Pochodzą one z Ameryki Północnej oraz Azji i charakteryzują się wydzielaniem silnego, balsamicznego zapachu przez rozwijające się pąki i młode liście.

Łupek – dość niejednoznaczne pojęcie opisujące grupę skał, wykazujących dobrą łupkowatość (złupkowacenie). Najczęściej określenie to dotyczy skał metamorficznych (łupek metamorficzny lub też łupek krystaliczny), lecz jest także powszechnie stosowane do skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy). Jest to skała o zróżnicowanym składzie i o charakterystycznej teksturze łupkowej. Tekstura łupków osadowych jest spowodowana pierwotnym uwarstwieniem sedymentacyjnym lub wtórnym złupkowaceniem.

Powstały w erze mezozoicznej; zbudowane głównie ze skał osadowych (piaskowce, wapienie, łupki, kwarcyty), miejscami z granitów. Poza głównym łańcuchem tworzą szereg równoległych pasm. Szczyty skaliste i ostre z niewielkimi lodowcami. Zbocza zachodnie są strome, wschodnie łagodne.

Sosna (Pinus L. 1753) – rodzaj roślin z rodziny sosnowatych (Pinaceae Lindl.) obejmujący niemal 115 gatunków drzew i krzewów. Występują przeważnie w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej, choć niektóre gatunki rosną również w strefach cieplejszych (tu jednak zwykle w górach). W Ameryce Środkowej najdalej na południe sięgają do Gwatemali, Salwadoru i Nikaragui, zaś w Azji do Archipelagu Malajskiego. Jedyne naturalne stanowisko na półkuli południowej znajduje się na Sumatrze (P. merkusii).

Olsza, olcha (Alnus Mill.) – rodzaj drzew z rodziny brzozowatych. Pospolite drzewo europejskie strefy klimatu umiarkowanego. Gatunkiem typowym jest Alnus glutinosa (L.) Gaertn.. Olsze mają brodawki korzeniowe, w których żyją promieniowce z rodzaju Actinomycetes, mające zdolność asymilowania wolnego (atmosferycznego) azotu.

Góry Wierchojańskie stanowią dział wodny między dorzeczami Leny, Jany i Indygirki. W południowym krańcu rozwidlają się; wschodnie przedłużenie nosi nazwę Suntar-Chajata, południowe Sette-Daban. Doliny rzek spływających ze stoków gór są głębokie i noszą ślady działalności lodowca. W dolnych partiach rzadkie lasy liściaste, od wysokości 800–1200 m zarośla olchy, kosej limby, tundra górska, a jeszcze wyżej arktyczna pustynia i lodowce (łączna powierzchnia 23 km²). W dolinach występuje sosna, brzoza, topola.

Piaskowiec to średnioziarnista, zwięzła skała osadowa powstała w wyniku scementowania ziaren kwarcu, skaleni, miki oraz okruchów innych skał i minerałów o średnicy 0,063-2 mm za pomocą spoiwa ilastego, krzemionkowego, wapiennego (kalcytowego, dolomitowego) lub żelazistego. Przyjmuje różne zabarwienia od szarego po żółte, czerwone i białe.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Klimat umiarkowany chłodny, skrajnie kontynentalny. Na północy subpolarny. W czasie długich zim często występuje inwersja temperatury, szczególnie w głębokich dolinach i na przedgórzach. Średnia temperatura stycznia wynosi −40 °C, przez co (pomimo zimowej inwersji temperatury) jest to najzimniejszy obszar górski Ziemi. Lato krótkie, w dolinach względnie ciepłe (średnia temperatura lipca 12–14 °C). Opady do 600 mm rocznie.

Lodowiec jest wolno płynącą rzeką lodu, powstałego z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu. Lodowce są największym rezerwuarem wody słodkiej na Ziemi, i drugim po oceanach wody na świecie. W górnej części lodowca powstaje cyrk lodowcowy, z którego wypływający lodowiec rzeźbi U-kształtną dolinę lodowcową, zaś z niesionego materiału odkładana jest morena. Badaniem lodowców zajmuje się glacjologia.

Złoto (Au, łac. aurum) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy, o liczbie atomowej 79. Złoto występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1,1·10-3 ppm. Występuje ono w przyrodzie w stanie rodzimym. Jest symbolem bogactwa.

Najważniejsze pasma wchodzące w skład Gór Wierchojańskich: Orułgan – do 2389 m n.p.m. (główne i najwyższe pasmo Gór Wierchojańskich). Góry Charaułaskie – do 1429 m n.p.m. Kułar – do 1289 m n.p.m.

Występują tu znaczne złoża węgla kamiennego (nie eksploatowane) oraz złota i cyny. Zaludnienie poniżej 1 mieszkańca na km².