Gąbczasta encefalopatia bydła - Polski Serwis Naukowy

Klasyczny obraz krowy chorej na BSE. Zwierzę nie jest w stanie wstać.
Źródło: APHIS

Mikrofotografia tkanki mózgowej ujawniająca zmiany cytoarchitektoniczne w gąbczastej encefalopatii bydła. Obecność wakuol ("dziur") w istocie szarej daje gąbczasty wygląd tkanki.

BSE (ang. Bovine Spongiform Encephalopathy), czyli gąbczasta encefalopatia bydła (popularnie nazywana "chorobą szalonych krów"), dość często mylnie nazywana "chorobą wściekłych krów" – choroba zakaźna wywoływana przez białkowe czynniki zakaźne, tzw. priony. Priony jako czynniki zakaźne, zostały zidentyfikowane i odkryte w 1981 roku przez Stanleya Prusinera.

Stanley Ben Prusiner (ur. 28 maja 1942 w Des Moines, stan Iowa) – amerykański biochemik i neurobiolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w roku 1997 za odkrycie prionów – rodzaju białkowych samopowielających się infekcyjnych czynników chorobotwórczych. Badania nad nimi rozpoczął w 1972 roku, studiując pacjentów z chorobą Creutzfeldta-Jakoba (ang. CJD). W roku 1974 rozpoczął badania nad scrapie (neurologiczna choroba owiec). W kwietniu 1982 opublikował artykuł w Science używając po raz pierwszy terminu prion.

Choroby zakaźne, choroby infekcyjne – grupa chorób ludzi, zwierząt i roślin, będących następstwem zakażenia ustroju czynnikiem zakaźnym i złamania sił odpornościowych organizmu (lub w odwrotnej kolejności) lub obecności w organizmie bioaktywnych toksyn (jadów) drobnoustrojów.

Chorobę stwierdzono po raz pierwszy w roku 1986, w Wielkiej Brytanii.

W latach 90. wybuchła epidemia BSE na terenie Europy Zachodniej, gdzie masowo wybijano całe stada bydła, a straty wyniosły miliony euro.

Do Polski choroba szalonych krów dotarła na początku XXI wieku, ale nie nosiła znamion epidemii. Dotychczas stwierdzono kilkadziesiąt przypadków tej choroby.

Centralnym laboratorium diagnozującym tę chorobę w Polsce, mającym akredytację Unii Europejskiej jest Państwowy Instytut Weterynaryjny w Puławach. Badania mogą być również wykonywane w kilku Zakładach Higieny Weterynaryjnej. Materiał do badania jest pobierany z pnia mózgu padłych bądź poddanych ubojowi przeżuwaczy. Obowiązkowi badania podlegają padłe lub zabite owce i kozy powyżej 18 miesiąca życia oraz bydło powyżej 24 miesięcy.

Państwowy Instytut Weterynaryjny a od 2003 r. również Państwowy Instytut Badawczy w Puławach powstał w 1945 r. jako jednostka badawczo-rozwojowa Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jest jedyną tego typu placówką w Polsce. Podstawowe funkcje, jakie pełni instytut to prowadzenie badań naukowych w zakresie medycyny weterynaryjnej ze szczególnym uwzględnieniem diagnostyki i profilaktyki chorób zakaźnych, w tym chorób odzwierzęcych, oraz higieny i toksykologii żywności pochodzenia zwierzęcego. Ponadto Instytut prowadzi dokształcanie podyplomowe oraz specjalizacyjne dla lekarzy weterynarii w Weterynaryjnym Centrum Kształcenia Podyplomowego, jest krajowym ośrodkiem referencyjnym w zakresie oceny sytuacji epidemiologicznej w kraju i monitorowania pozostałości ksenobiotyków w żywności pochodzenia zwierzęcego, prowadzi urzędową kontrolę i badania przedrejestracyjne weterynaryjnych preparatów biologicznych, sprawuje nadzór merytoryczny nad zakładami higieny weterynaryjnej oraz pełni rolę doradcy naukowego administracji weterynaryjnej.

Białka – wielkocząsteczkowe (masa cząsteczkowa od ok. 10 000 do kilku mln) biopolimery, a właściwie biologiczne polikondensaty, zbudowane z reszt aminokwasów połączonych ze sobą wiązaniami peptydowymi -CONH-. Występują we wszystkich żywych organizmach oraz wirusach. Synteza białek odbywa się w specjalnych organellach komórkowych zwanych rybosomami.