Głazowisko - Polski Serwis Naukowy

Głazowisko granitowe w korycie potoku Sucha Woda Gąsienicowa w Tatrach

Głazowisko – niezlityfikowana osadowa skała okruchowa, złożona w przeważającej liczbie z głazów a także w mniejszej liczbie z otoczaków.

Głazowiska powstają w różny sposób i różnią się wyglądem i stopniem obtoczenia bloków skalnych.

Najbardziej pierwotne, zawierające nieobtoczone fragmenty skał (bloki, gruz) są piargi, tworzące się u wylotu żlebów w górach o młodej rzeźbie.

Koryto rzeki – najniższa część doliny, która znajduje się w obrębie jej dna i przez którą okresowo lub ciągle płynie woda dokonując zmian w kształcie powierzchni. Jeśli rzeka ma silny nurt, następuje erozja denna, jeżeli słaby - akumulacja niesionego materiału, a jeśli rzeka meandruje, dochodzi do erozji bocznej. Koryto należy do fragmentu łożyska rzeki.

Morena: 1. Materiał skalny składający się z przemieszanych frakcji różnej wielkości (bloki skalne, głazy, żwiry, piaski, pyły), gliny, transportowanych i osadzanych przez lodowiec, pochodzących głównie z niszczenia jego podłoża, ze zboczy wznoszących się ponad powierzchnię lodowca jak również przynoszonych przez lawiny i wiatr.

Głazowiska powstają też w górskich rzekach o bardzo dużej sile transportowej. Stąd też głazowiska występują w korytach i na terasach rzek górskich. Fragmenty skał są z reguły obtoczone, czasami bardzo dobrze.

Kolejnym miejscem jest sąsiedztwo (podnóża) wysokich brzegów morskich typu klifowego, gdzie wskutek działania przyboju przy klifowych wybrzeżach mórz i oceanów mogą powstać głazowiska. Jeśli klif zbudowany jest ze skał litych, to u jego podstawy mogą zalegać bloki tych skał. W przypadku, gdy klif zbudowany jest z gliny zwałowej, w której tkwią eratyki, to niszcząca działalność fal powoduje ich ekshumację i opadanie poniżej zboczy.

Terasa, taras – forma terenu powstała w dolinie rzecznej wskutek erozyjnej działalności płynących wód. Występuje w zespołach, tworząc w przekroju poprzecznym doliny charakterystyczny układ schodów. Terasy mogą też powstać na wybrzeżu morza lub jeziora, w związku z działalnością falowania i zmiany poziomu lustra wody w akwenie.

Rezerwat "Głazowisko Łopuchowskie" - rezerwat przyrody powołany Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 1 lipca 1988 (MP nr 21 poz.193) na powierzchni 15,88 ha w gminie Jeleniewo we wsi Łopuchowo (województwo podlaskie). Rezerwat obejmuje las, łąki i pastwiska z nagromadzonymi głazami narzutowymi.

Wreszcie głazowisko może powstać w wyniku niszczenia moreny lodowcowej przez wypłukanie przez wodę jej drobnych składników i pozostawienie bruku morenowego.

W Polsce piargi i osypiska występują licznie w Tatrach i Karkonoszach.

Głazowiska rzeczne znane są z koryta Białki, Dunajca i innych rzek tatrzańskich oraz karpackich.

Kopalne głazowiska powstałe w litoralnych strefach mórz są znane między innymi z transgresyjnych utworów kredowych w Górach Bystrzyckich (Sudety Środkowe), z utworów eocenu Tatr oraz miocenu południowego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich.

Żleb (również źleb) – wklęsła rynnowa forma ukształtowania terenu górskiego, stromościenne wcięcie w stoku czy ścianie, powstałe wskutek wietrzenia mechanicznego oraz erozyjnego działania gruzu skalnego, wód opadowych, roztopowych i lawin.

Orłowo – nadmorska, południowa dzielnica Gdyni. Znajduje się w niej molo orłowskie, a także charakterystyczny dla krajobrazu dzielnicy klif, z którym nazwę dzieli usytuowane w Orłowie centrum handlowe. Na terenie dzielnicy znajduje się m.in. I Akademickie LO, które współpracuje z trójmiejskimi szkołami wyższymi. W Orłowie znajduje się też stacja kolejowa i przystanek Szybkiej Kolei Miejskiej w Trójmieście Gdynia Orłowo. Na granicy Orłowa z Płytą Redłowską można zobaczyć wiele dział, bunkrów i transzei z początku lat 50. XX w. W latach 1931-1935 istniała gmina Orłowo Morskie. W czasie okupacji niemieckiej dzielnica nazywała się Adlershorst (w dosłownym tłumaczeniu: Orla Kępa lub Orle Gniazdo).

Głazowiska podklifowe występują np. w Orłowie (Klif Orłowski).

Nagromadzenia głazów narzutowych typu bruku morenowego, związane z działalnością lodowca plejstoceńskiego, są znane z terenu Suwalszczyzny: Głazowisko Bachanowo, Głazowisko Łopuchowskie.

Zobacz też

blokowisko

gołoborze

Bibliografia

W. Jaroszewski (red.). Przewodnik do ćwiczeń z geologii dynamicznej. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa, 1986. ISBN 83-220-0196-7.