Ten artykuł dotyczy filmu z 1920 roku. Zapoznaj się również z: film z 2005 roku o tym samym tytule.

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Gabinet doktora Caligari (film 1920)

Gabinet doktora Caligari (oryg. Das Cabinet des Dr. Caligari) – film niemy z 1920 roku, wyreżyserowany przez Roberta Wiene. Jedno z najwcześniejszych dzieł niemieckiego ekspresjonizmu filmowego, które wywarło duży wpływ na rozwój kinematografii. Gabinet doktora Caligari jest także uznawany za jeden z pierwszych filmów grozy.

W zamysłach producenta Ericha Pommera reżyserem filmu miał być Fritz Lang, który jednak zajęty był innymi projektami.

Fabuła

Film rozpoczyna się sceną rozmowy Francisa – jednego z głównych bohaterów z drugim mężczyzną. Francis opowiada historię, która mu się niegdyś przytrafiła.

W małym niemieckim miasteczku Holstenwall pojawia się tajemniczy doktor Caligari. Gdy próbuje zarejestrować swoje przedstawienie, lokalny urzędnik traktuje go z pogardą. W nocy urzędnik zostaje zamordowany. Tego samego dnia mieszkający w Hostenwall Francis wraz ze swoim przyjacielem Alanem, nieświadomi tych wydarzeń, udają się do jarmarcznego gabinetu doktora Caligari. Tam są świadkami pokazu przebudzenia śpiącego od urodzenia somnambulika Cesare. Rozbudzony lunatyk, który wedle zapewnień Caligari zna odpowiedź na każde zadane mu pytanie, przepowiada Alanowi, że ten umrze jeszcze przed wschodem słońca. Przepowiednia wypełnia się.

Podejrzenie pada na doktora Caligari i jego lunatyka. Francis wraz z funkcjonariuszem policji udają się przesłuchać podejrzanych, jednak w tym samym czasie zostaje zatrzymany na gorącym uczynku inny mężczyzna, który usiłował popełnić podobną do poprzednich zbrodnię. Przestępca przyznaje się jednak tylko do czynu, na którym go przyłapano, twierdząc, że chciał w ten sposób odpowiedzialnością za swój postępek obarczyć nieznanego seryjnego mordercę. Francis wierzy aresztantowi i na własną rękę śledzi doktora Caligari i jego somnambulika. Wszystko wydaje się być w porządku, lunatyk śpi w swojej skrzyni, doktor czuwa przy nim.

Tymczasem ukochana Francisa zostaje porwana, a następnie w wyniku pościgu, zorganizowanego przez mieszkańców miasta, odzyskana. Porywaczowi udaje się zbiec. Policjanci w towarzystwie Francisa powracają do doktora Caligari, okazuje się, że zamiast Cesare’a w skrzyni leży jego kukła. Zdemaskowany Caligari ucieka i skrywa się w pobliskim szpitalu dla obłąkanych. Ku swojemu przerażeniu Francis odnajduje go tam jako szanowanego dyrektora placówki. Gdy dyrektor opuszcza zakład, wraz z policją i lekarzami przeszukuje jego gabinet. Odnajduje dziennik doktora, z którego wynika, że prowadzi on badania nad somnambulizmem. Wzoruje się na prawdziwym doktorze Caligari, żyjącym w XVIII wieku, który odkrył, jak można zmusić lunatyka do popełniania morderstwa – czynu, którego, nie dopuściłby się na jawie. Celem dyrektora zakładu jest powtórzenie tego osiągnięcia, a Cesare jest jego ofiarą. Rzekomy Caligari zostaje schwytany i zamknięty w szpitalnej celi.

Na tym kończy się opowieść Francisa, a zaraz potem okazuje się, że obaj rozmówcy znajdują się w przedstawionym przez niego szpitalu dla chorych umysłowo. Jane – narzeczona, oraz Cesare – lunatyk, tak samo jak Francis, są pacjentami placówki. Na widok lekarza, w którym rozpoznaje doktora Caligari, Francis staje się agresywny. Po obezwładnieniu go przez sanitariuszy i krótkim badaniu doktor stawia diagnozę i podejmuje decyzję co do dalszego leczenia.