Gabriel Zabłudowski, scs. Muczenik mładieniec Gawriił Zabłudowskij (ur. 22 marca 1684, zm. 20 kwietnia 1690) - męczennik-dzieciątko i święty prawosławny. kanonizowany w 1820 przez Cerkiew rosyjską.

Biografia

Gabriel urodził się w Zwierkach niedaleko Zabłudowa w prawosławnej rodzinie Gowdelów. 11 kwietnia 1690 pozostawiony w domu bez opieki zaginął. Po jakimś czasie jego ciało odnaleziono na pobliskich polach. Przeprowadzone śledztwo, a potem proces sądowy zakończyło się oskarżeniem miejscowych Żydów o porwanie chłopca, czego dokonać miał żydowski arendarz wsi Zwierki - Szutko, który przewiózł chłopca do Białegostoku. Według oskarżenia, dziecko poddano tam kilkudniowym torturom i mordowi rytualnemu. Z powodu upływu krwi zmarło 20 kwietnia (wg kalendarza gregoriańskiego 3 maja) 1690, a jego ciało potajemnie pozostawiono na skraju zwierkowskiego lasu. Oskarżeniu sprzyjał fakt, iż śmierć dziecka nastąpiła w czasie święta Pesach, kiedy to zgodnie z rozpowszechnionym wówczas przekonaniem, Żydzi mieli dokonywali mordów rytualnych.

Relikwie

W obawie przed innowiercami w 1755 r. relikwie przeniesiono do Słucka. W 1820 r. odbyła się kanonizacja Gabriela, traktowanego jako męczennika. Od tej pory kult stał się ogólnorosyjski, a dzień jego śmierci ustanowiono świętem cerkiewnym. Później relikwie kilkakrotnie jeszcze zmieniały miejsce pobytu, będąc przez pewien czas w Białymstoku, Supraślu, Słucku, Mińsku i Grodnie. 22 września 1992 r. ostatecznie spoczęły w białostockim soborze św. Mikołaja. Obecnie w Zwierkach budowana jest cerkiew pod wezwaniem św. Gabriela, do której mają zostać przeniesione jego relikwie.

Kult

Kult w Rosji

Wśród społeczności prawosławnej od momentu pogrzebania chłopca na cmentarzu w Zwierkach narastał kult dziecka, rozpowszechniano podania, że w dzieciństwie wyróżniał się wśród rówieśników pobożnością i stronieniem od zabaw. Wzmocnienie legendy Gabriela nastąpiło po trzydziestu latach, gdy rozeszła się wiadomość, że podczas jednego z pochówków, nieumyślnie naruszono jego grób i zobaczono, że ciało nie uległo rozkładowi. Bezpośrednio po tym, wiele osób zaczęło twierdzić, że ozdrowiało. Według legend ustała również panująca w okolicy epidemia. Kiedy złożone w zwierkowskiej cerkwi ciało ocalało podczas pożaru świątyni w 1746 r., kult jeszcze się nasilił, a zwłoki zostały przeniesione do monastyru Zabłudowskiego.

Po 1988 w związku z ateizacją ZSRR i walką z antysemityzmem, kult Zabłudowskiego znacząco podupadł w Rosji.

Kult w Polsce

Ikona św. Gabriela w żyrowickim klasztorze na Białorusi(XIX w.)

Relikwie św. Gabriela w soborze św. Mikołaja w Białymstoku

Obecnie kult świętego jest największy wśród społeczności prawosławnej w Polsce i na Białorusi. Uznawany jest za największego prawosławnego świętego urodzonego w obecnych granicach naszego kraju. Jest też patronem Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce. We wzmocnienie kultu Gabriela zaangażował się Sawa (metropolita warszawski i całej Polski), zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, który doprowadził do przeniesienia szczątków dziecka z Grodna do Polski. Również państwowa telewizja Białorusi podtrzymała w 1997 tezę o rytualnym mordzie żydowskim dokonanym na prawosławnym dziecku. Współcześnie, środowiska laickie i lewicowe traktują casus Gabriela identycznie jak wszystkie inne doniesienia o żydowskich mordach rytualnych, tzn. jako inspirowane antysemicką histerią średniowieczne procesy, na których drogą tortur zmuszano żydów do przyznawania się do wyimaginowanych przestępstw.

Dzień obchodów

Wspomnienie św. Gabriela Cerkiew prawosławna obchodzi trzykrotnie:

1. 20 kwietnia/3 maja, tj. 3 maja wg kalendarza gregoriańskiego (rocznica śmierci)
2. 22 września (rocznica przeniesienia relikwii do Polski w 1992 r.)
3. trzecia niedziela po Pięćdziesiątnicy (Sobór świętych białoruskich).

Ikonografia

W ikonografii święty młodzieniec Gabriel przedstawiany jest, jako kilkuletnie dziecko odziane w jasną koszulę. W prawej ręce trzyma krzyż, lewą ma złożoną w modlitewnym geście.
Na niektórych ikonach w tle widnieje cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej w Zabłudowie. Św. Gabriel jest też jedną z postaci występujących na ikonach "Soboru świętych białoruskich".

Portal:
Prawosławie

Przypisy

Źródła