Galaksowate - Polski Serwis Naukowy

Galaksowate (Galaxiidae) – rodzina małych ryb stynkokształtnych. Niektóre gatunki są poławiane dla smacznego, delikatnego mięsa.

Występowanie i biotop

Przybrzeżne strefy morskie oraz wody słodkie półkuli południowej – południowa Australia, Tasmania i Nowa Zelandia, Ameryka Południowa i południowa Afryka. Galaxias maculatus jest prawdopodobnie najbardziej rozpowszechnioną w naturze rybą słodkowodną. Niektóre gatunki galaksowatych odbywają wędrówki katadromiczne.

Łuski – cienkie płytki kostne pokryte szkliwem osadzone w kieszonkach, stanowiące osłonę ciała, przeważnie ułożone w podłużne i poprzeczne szeregi, zachodzące na siebie dachówkowato, pokryte śluzem. U wielu gatunków kolor łusek pełni funkcję maskującą. Są one wytworem skóry właściwej. Łuski wraz z pokrywającym je śluzem zmniejszają opór ciała poruszającej się ryby.

Ryby, ryby właściwe (Pisces) – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami, posiadających szczęki i poruszających się za pomocą płetw. Niezwykle zróżnicowane pod względem budowy zewnętrznej i wewnętrznej, ubarwienia oraz przystosowania do warunków środowiska. Stanowią najliczniejszą grupę współcześnie żyjących kręgowców (ponad połowę). Na świecie znanych jest ponad 30 tys. współcześnie żyjących, naukowo opisanych gatunków. Ryby są najstarszymi kręgowcami świata, pojawiły się około 480 mln lat temu. W Polsce występuje około 120 gatunków.

Cechy charakterystyczne

Ciało wydłużone, bocznie ścieśnione, nagie (bez łusek). Otwór gębowy w położeniu końcowym. Brak zębów. Płetwa grzbietowa i odbytowa przesunięte do nasady ogona. Brak płetwy tłuszczowej – jej miejsce zajmuje płetwa grzbietowa, której podstawa znajduje się w linii lub za linią podstawy płetwy odbytowej. Wyraźnie zaznaczona jest linia boczna. Największe gatunki galaksowatych dorastają maksymalnie do 38 cm długości.

Endemit - takson (najczęściej gatunek) unikalny dla danego miejsca albo regionu, występujący na ograniczonym obszarze, nigdzie indziej nie występujący naturalnie.

Linia boczna, linia naboczna – występujący u niektórych zwierząt zespół ciałek zmysłowych (neuromastów) wrażliwych na ruchy wody. Neuromasty odbierają wszelkie zmiany ciśnienia w wodzie, a nawet jej skład chemiczny. Zmiany te mogą być spowodowane np. przez prądy wodne, poruszające się zwierzęta (jakikolwiek ruch), fale odbite od przeszkód. Dzięki nim zwierzę ma doskonałą orientację w wodzie, również w ciemności.

Wśród galaksowatych występują gatunki spędzające całe życie w wodach słodkich (niektóre endemiczne) oraz gatunki anadromiczne.

Systematyka

Filogeneza gatunków zaliczanych do tej rodziny nie została jednoznacznie ustalona, chociaż Johnson i Patterson (1996) przedstawili mocne argumenty za monofiletyzmem wyróżnianego dotychczas w odrębnej rodzinie Lepidogalaxias salamandroides i galaksowatych. W Fishes of the World z 2006 Nelson zaliczył Lepidogalaxias do galaksowatych i obniżył rangę Lovettiinae, Aplochitoninae i Galaxiinae z podrodzin do plemion (tribus). Po tych zmianach rodzaje zaliczane do galaksowatych są grupowane w następujących podrodzinach i plemionach:

Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

Stynkokształtne (Osmeriformes) – rząd ryb promieniopłetwych z grupy przedkolcopłetwych obejmujący gatunki anadromiczne, tzn. spędzające większość życia w morzu, a na tarło wpływające do wód słodkich.

Lepidogalaxiinae:

Lepidogalaxias

Galaxias vulgaris

Galaxiinae:

Plemię Lovettiini:

Lovettia

Plemię Aplochitonini

Aplochiton

Plemię Galaxiini:

Brachygalaxias

Galaxias

Galaxiella

Neochanna

Paragalaxias

Znane z pokładów późnej kredy Afryki Południowej szczątki †Stompooria prawdopodobnie należą do Galaxiidae.

Przypisy

Galaxiidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
Johnson, G. D., C. Patterson. 1996. Relationships of lower euteleostean fishes, ss. 251–332. w: M. L. J. Stiassny, L. R. Parenti, G. D. Johnson (red.), Interrelationships of fishes. Academic Press, San Diego.

Bibliografia

Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.
G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.
Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2.
Froese, R. & D. Pauly: Family Galaxiidae - Galaxiids (ang.). FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org, 2009. [dostęp 4 października 2009].

Zobacz też

ryby - wykaz rodzin