Galiny - gmina Bartoszyce - Polski Serwis Naukowy

Spichlerz w majątku Galiny

Pałac Galiny

Pałac Galiny

Galiny (niem. Gallingen, Kreis Bartenstein) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bartoszyce.

Do 1954 roku oraz w latach 1973-1977 miejscowość była siedzibą gminy Galiny. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

Od strony Bartoszyc, w zakolu rzeki Pisy, znajduje się rezydencja rodu Eulenburgów. Kompleks budynków pałacowych leży w ogrodzie nad sztucznym rozlewiskiem rzeki. Naprzeciw wejścia spichlerz z XVIII wieku. We wsi znajduje się przystanek PKS, sklepy, gospoda, poczta, ośrodek zdrowia, punkt apteczny, biblioteka, szkoła podstawowa.

Pisa Północna – rzeka III rzędu, w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego, prawobrzeżny dopływ Łyny, długości ok. 30 km. Wypływa w okolicy wsi Polkajny i, płynąc w kierunku północnym, mija wieś Rokitnik, gdzie przepływa pod drogą wojewódzką nr 513. Następnie mija wieś Galiny, a w miejscowości Minty przechodzi pod drogą krajową nr 57 i zmienia kierunek na północno-wschodni. Mija jeszcze miejscowości: Lusiny, Wardomy, Nuny, Wiatrowiec i we wsi Rygarby wpada do Łyny.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Historia

Średniowiecze

Wieś założona w 1336 przez komtura Bałgi Henryka von Muro. W 1468 wieś przeszła w ręce rodu Eulenburgów. Z tego rodu pochodził m.in. Gotfryd von Eulenburg (1670-1734), kanonik warmiński, fundator kaplic we Fromborku i Wozławkach.

Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Heinrich Reuss von Plauen w roku 1486 przekazał, za poniesione zasługi, pochodzącemu z Saksonii rycerzowi Wend Illeburgowi na mocy nadania, tereny położone na obszarze zamieszkanym przez pruskie plemię Galindów. W Galinach stał wówczas niewielki, murowany kościół z połowy XIV wieku a cały obszar zajmował powierzchnię 114 włók. Przodkowie rodu Eulenburgów osiedlili się w Galinach, Wykach i Sątocznie, skąd przenieśli się do Prosny.

Pałac w Galinach (Pałac rodu von Eulenburg) (niem. Schloss Gallingen) – to zespół pałacowy wraz z zespołem parkowym i licznymi zabudowaniami gospodarczymi znajdujące się we wsi Galiny w gminie Bartoszyce w województwie warmińsko-mazurskim. Pałac wybudowany w 1589 w stylu renesansowym dla barona Botho zu Eulenburga, jako siedziba pruskiego rodu szlacheckiego von Eulenburg.

Bałga (niem. Balga, ros. Бальга) – dawny średniowieczny zamek i osada krzyżacka. Ruiny zamku położone są koło wsi Wiesiołoje (Весёлое) w obwodzie kaliningradzkim, w rejonie bagriatonowskim, nad Zalewem Wiślanym.

Czasy nowożytne

Pałac został wybudowany dla barona Botho zu Eulenburga w 1589 roku. Usytuowany na wzniesieniu, miał początkowo charakter obronny. Jest jednym z nielicznych przykładów architektury renesansowej, zachowanych na terenach dawnych Prus Książęcych.

W roku 1709 Eulenburgowie (jeden z najstarszych i największych rodów szlacheckich na tych ziemiach), w uznaniu zasług, otrzymali tytuł baronów, a później w 1786 r. tytuł hrabiów. Wywodzący się z Galin, Gottfried Heinrich zu Eulenburg po tragicznej śmierci żony i dziecka przeszedł na katolicyzm, został kanonikiem warmińskim, a następnie ufundował kaplicę we Fromborku i Wozławkach.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

Frombork (niem. Frauenburg, łac. Castrum Dominae Nostrae) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Frombork. Jest położony na Równinie Warmińskiej, nad Zalewem Wiślanym. W miejscowości znajduje się port morski oraz morskie przejście graniczne.

Po II wojnie światowej

W roku 1945 pałac został splądrowany, a jego ostatni właściciel, hrabia Botho Wend zu Eulenburg, zmarł podczas wywózki na Sybir. Tak skończyło się bytowanie Eulenburgów na tych ziemiach, które trwało nieprzerwanie od czasów średniowiecza, prawie 500 lat. Wkrótce po zakończeniu działań wojennych i przejęciu przez skarb państwa całego majątku obiekt zaczął powoli popadać w ruinę, a pałac i park niszczały. Tuż po wojnie zaczęto organizować w nim kolonie dla dzieci, a przez następne pięćdziesiąt lat, mimo prób jego ratowania, obiekt został całkowicie zdewastowany. Dopiero w 1995 roku, na skutek działań nowych właścicieli rozpoczęła się gruntowna renowacja, która doprowadziła kompleks do obecnego stanu.

Podział administracyjny Polski 1975-1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. Utworzono 49 województw, zlikwidowano pośredni szczebel administracyjny, czyli powiaty. Województwo warszawskie miało status województwa stołecznego, a województwa łódzkie i krakowskie były tzw. województwami miejskimi. Początkowo Wrocław stanowił jednostkę podziału administracyjnego stopnia wojewódzkiego w obrębie woj. wrocławskiego.

Galindowie - plemię bałtyckie zamieszkujące tereny obecnych Mazur, pomiędzy dzisiejszym Olsztynem i Szczytnem a południowo-zachodnimi krańcami Litwy. Okres bytowania Galindów na tych terenach datuje się na około V w. p.n.e. - XIII w. n.e.

Obecnie majątek Galiny obejmuje zespół pałacowo-parkowy i folwark ze stadniną koni, pensjonatem i gospodą.

Zabytki

Osobny artykuł: Pałac w Galinach.

Zespół pałacowy Eulenburgów wzniesiony w 1589 r., elementy gotyckie zachowały się w lewym skrzydle pałacu. Główny korpus pałacu dobudowany został w XVIII w., natomiast w wieku XIX wzniesiono dwie wozownie. Na początku w. XX zespół pałacowy został przebudowany w stylu neobarokowym. Obok pałacu zachowały się zabudowania folwarczne: oficyna, spichrz, brama pałacowa. Pałac znajduje się w otoczeniu parku o charakterze krajobrazowym.

Gotycki kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, wybudowany ok. 1388 r. (proboszcz wymieniany już w 1372), powiększony w 1466, wieża wybudowana ok. 1500 r. W 1726 r. Botho Henryk Eulenburg ufundował nad zakrystią bibliotekę, która w XIX w. liczyła kilka tysięcy tomów – portret fundatora znajduje się w muzeum w Kętrzynie, namalowany na blasze. Kościół był częściowo przebudowany w latach 1856-1857. Ołtarz główny z 1744, wykonany przez snycerza Boüberta z Bartoszyc. Cennym zabytkiem jest manierystyczna ława kolatorska z ok. 1600 r., zamówiona przez Botho Eulenburga (zm. 1629) i jego żonę Elżbietę z Truchsessów von Waldburg (zm. 1611). W kościele znajduje się płyta nagrobna małżeństwa Elżbiety i Botho Eulenburgów z 1629 r. oraz Salomona von Kanitza z 1680. Stalle z przełomu XVI i XVII w., epitafium pastora Friedenhausa z 1740 r.

plebania z 1677 r.

Przypisy

↑ Informacje zaczerpnięte ze strony www.palac-galiny.pl

Bibliografia

Darmochwał T., Rumiński M. J., Warmia Mazury, przewodnik. Agencja TD, Białystok, 1996.

Rzempołuch A., Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich. Agencja Wyd. "Remix", Olsztyn 1993.

Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich, (Wydanie III poszerzone i uzupełnione) Studio ARTA, Olsztyn, 2001, ISBN 83-912840-2-6 (str. 148-153 pałac).