Gandża - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 40°40′58″N 46°21′38″E / 40.68278, 46.36056

Mauzoleum Nezamiego w Gandży

Gandża (dawniej Giandża, azer. Gəncə, cyrylica Ҝәнҹә) – miasto w zachodnim Azerbejdżanie, położone na północnych stokach Małego Kaukazu na wysokości około 440 m n.p.m.

Przez miasto przepływa niewielka rzeka Giandżaczaj, dopływ Kury. Współrzędne geograficzne: 40°41′N 46°21′E / 40.683, 46.35. Ludność: 301,7 tys. (2003). Gandża to drugie pod względem liczby ludności miasto kraju, po stolicy Baku. Gandża jest jednym z jedenastu miast wydzielonych (şəhər).

Aleksander I Pawłowicz (Александр I Павлович) (ur. 12/23 grudnia 1777 w Petersburgu, zm. 19 listopada/1 grudnia 1825 w Taganrogu) – cesarz Rosji od 1801, król Polski od 1815 (Królestwo Kongresowe), syn Pawła I z dynastii Romanowów, starszy brat księcia Konstantego oraz Mikołaja, swojego następcy na tronie Rosji.

Karawanseraj, chan, chana (pers. zajazd dla karawan) – dom zajezdny dla karawan lub miejsce postoju karawany z pomieszczeniami dla podróżnych, niszami chroniącymi przed słońcem, magazynem dla przechowania towarów, często o charakterze obronnym, budowany w krajach muzułmańskich.

Miasto zostało założone w V wieku. Jego nazwa pochodzi najprawdopodobniej od perskiego słowa ganj (گنج), czyli "skarb, skarbiec". Było ono ważnym ośrodkiem handlowym tego okresu. Podupadło jednak w XII i XIII wieku najpierw na skutek silnego trzęsienia ziemi w 1139, a później po najeździe Mongołów w 1231. Ponowny rozwój przypada na okres panowania perskiej dynastii Safawidów. W tym okresie miasto nazywane było Abbasabad na cześć szacha Abbasa I. W 1747 Gandża otrzymała status stolicy niezależnego chanatu. W 1804 miasto zajęli Rosjanie, a w 1813 po przegranych wojnach persko-rosyjskich trafiło ostatecznie pod administrację rosyjską. Jego nazwę zmieniono wówczas na Jelizawetpol (Елизаветполь), na cześć żony Aleksandra I.

Język perski (nowoperski, farsi albo parsi, per. فارسی albo پارسی) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.

Chanat - rodzaj struktury wojskowo-półpaństwowej będącej w istocie formą istnienia Ordy, w której, ze względu na jej rozmiary pojawiają się już pewne stałe struktury dowodzenia i zarządzania.

Nazwę tę nosił aż do 1918, kiedy to przywrócono historyczną nazwę Gandża. Miasto było wówczas tymczasową stolicą krótkotrwałego bytu państwowego Azerbejdżańskiej Republiki Demokratycznej. W 1920 Azerbejdżan zajęła Armia Czerwona. W 1935 Józef Stalin zmienił nazwę miasta na Kirowabad (Кировабад) na cześć bolszewickiego rewolucjonisty Siergieja Kirowa. W 1991 po odzyskaniu niepodległości przez Azerbejdżan powrócono do pierwotnej nazwy,

Abbas I Wielki (I Abbas Səfəvi; شاه عباس بزرگ) (ur. 27 stycznia 1571 w Mazandaranie, zm. 19 stycznia 1629) – szach Persji od 1587 z dynastii Safawidów.

Fikret Amirow, ros. Фикрет Мешади Джамиль оглы Амиров, azer. Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov (ur. 22 listopada 1922 w Gandży, zm. 20 lutego 1984 w Baku) – azerski kompozytor, Narodowy Artysta ZSRR (1965), Bohater Pracy Socjalistycznej (1982).

Gandża jest ważnym ośrodkiem przemysłowym, naukowym i kulturalnym kraju. Rozwinął się tutaj przemysł włókienniczy, spożywczy, samochodowy i materiałów budowlanych. Znajdują się tutaj 4 szkoły wyższe (uniwersytet, akademia rolnicza, pedagogiczna i techniczna).

W mieście znajduje się wiele zabytków, m.in. pozostałości murów obronnych, baszt i mostów z XII–XIII wieku, meczet z 1606, zabytkowy karawanseraj oraz domy mieszkalne z XVII i XVIII wieku. W Gandży urodził się znany perski poeta klasyczny Nizami. Znajduje się tutaj jego mauzoleum, wybudowane w 1991. Z Gandży pochodził również znany azerski kompozytor Fikret Amirow.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Józef Stalin ( (ur. ) – formalnie pełnił obieralne, kadencyjne funkcje sekretarza generalnego KPZR i jej poprzedniczek oraz premiera ZSRR, a faktycznie był dożywotnim dyktatorem Związku Radzieckiego, posiadającym nieograniczoną władzę.