Garbarstwo - Polski Serwis Naukowy

Garbarz – XVIw.

Garbarstwo – dziedzina rzemiosła, przemysłu zajmująca się przetwarzaniem (garbowaniem skór) surowych skór i tym samym przetwarzaniem ich w skóry wykończone, które z kolei mogą być wykorzystywane do produkcji długiej listy wyrobów skórzanych użytkowych i wyrobów skórzanych technicznych.

Skóra (łac. cutis, gr. derma) – największy narząd powłoki wspólnej (łac. integumentum commune) kręgowców o złożonej budowie i wielorakich funkcjach; powłoka właściwa.

Przemysł – dział produkcji materialnej, w którym wydobywanie zasobów przyrody i dostosowanie ich do potrzeb ludzi odbywa się na dużą skalę, na zasadzie podziału pracy i za pomocą maszyn. Jego rozwój decyduje o poziomie i tempie rozwoju gospodarczego, gdyż jest jedynym działem gospodarki wytwarzającym środki pracy[potrzebne źródło].

Garbowanie skór stanowiło zapewne jedną z pierwszych umiejętności tzw. "homo sapiens", który wykorzystywał skóry zwierząt upolowanych a następnie także zwierząt hodowlanych, do wytwarzania pra-wzoru okrycia wierzchniego i obuwia. Jest to zatem jedna z najstarszych form świadomej działalności rękodzielniczej.

Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej (której istnienie jest wszakże czystym domysłem).

Gady (Reptilia, od łac. repto – czołgać się) – parafiletyczna grupa zmiennocieplnych owodniowców. Współczesne gady są pozostałością po znacznie większej grupie zwierząt, której największy rozkwit przypadł na erę mezozoiczną. Obecnie żyją tylko cztery rzędy gadów, ich pozostałe znane linie ewolucyjne wymarły. Niektóre kopalne gady naczelne, czyli archozaury (takie jak pterozaury i dinozaury), były prawdopodobnie zwierzętami stałocieplnymi.

Na podstawie badań archeologicznych można stwierdzić, iż umiejętności z zakresu "garbowania" skór pojawiły się bardzo wcześnie, bo już w zamierzchłych tysiącleciach A.C, co jest uwidocznione na wielu rycinach pozostawionych przez ówczesnych artystów. O skórach, wyrobach ze skóry wspomina Homer w "Odysei". Liczne rysunki z okresu Starego Państwa Egipskiego, przedstawiają osoby przyobleczone w wyrafinowaną odzież skórzaną. Umiejętność obrabiania skóry surowej, a potem umiejętność przetwarzania jej w wyroby skórzane była powszechna we wszystkich wielkich cywilizacjach, od Chin do Ameryki.

Ameryka – część Ziemi położona na półkuli zachodniej, w skład której wchodzą dwa kontynenty: Ameryka Północna i Ameryka Południowa. Rozciąga się na długości ponad 15,5 tys. km od Archipelagu Arktycznego po Ziemię Ognistą. Niekiedy na oznaczenie obu Ameryk używa się także określeń Nowy Świat lub półkula zachodnia.

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

Garbowanie skór na przestrzeni wielu wieków przechodziło zmiany techniczne i technologiczne, które umożliwiły przekształcenie tej działalności z typowo rodzinno-rzemieślniczej w działalność przemysłową, chociaż pod względem własnościowym ciągle głównie rodzinnej.

Pod pojęciem "garbowanie", rozumie się takie chemiczne i mechaniczne oddziaływanie na skórę w procesie produkcyjnym, które doprowadzi do nadania skórze wykończonej odporności;

Człowiek rozumny (Homo sapiens) – jedyny występujący współcześnie gatunek z rodzaju człowiek (Homo) zamieszkujący całą Ziemię. Jego archaiczna forma wyewoluowała z gatunku Homo erectus ok. 300 tysięcy lat temu w Afryce, choć istnieją też teorie głoszące niezależne powstanie homo sapiens w różnych miejscach, także w Azji i Europie Mniej więcej 100 tysięcy lat temu dotarł na Bliski Wschód, ok. 60 tys. lat temu do Australii, a prawie 40 tys. lat temu do Europy (był to tzw. kromaniończyk, czyli człowiek z Cro Magnon – od nazwy stanowiska archeologicznego we Francji).

Technika (z gr. technē, sztuka, rzemiosło, kunszt, umiejętność) - w znaczeniu ogólnym - całokształt środków i czynności wchodzących w zakres działalności ludzkiej związanej z wytwarzaniem dóbr materialnych, a także reguły posługiwania się nimi.

na działanie czynników atmosferycznych

na działanie czynników chemicznych

na działanie czynników biologicznych

przy jednoczesnym zachowaniu, w znacznym stopniu, walorów mechanicznych skóry jak; elastyczności, miękkości, ciągliwości, a także wykorzystaniu naturalnej własności skóry jaką jest np. termoizolacja czy wodoodporność.

Rękodzieło - wyrób wytworzony w sposób nieprzemysłowy, posiadający walory artystyczne, najczęściej zawierający motywy typowe dla kultury, w której powstał.

Garbowanie jest procesem technologicznym prowadzącym do zabezpieczenia przed procesami gnilnymi skóry surowej, tzw. golizny i wzrostu odporności termicznej.

Ze względów estetycznych, szczególnie w odniesieniu do skór np. gadów czy, ogólnie; zwierząt egzotycznych, skór rybich. itd. w procesie garbowania zachowuje się rysunek zewnętrzny skóry (tzw. rysunek lica skóry).

W procesie garbowania skór zwierząt futerkowych zostaje zachowana, w znacznym stopniu, naturalna okrywa włosowa spełniająca rolę termoizolatora, co łącznie z jej walorem estetycznym stanowi o wartości wyrobu jakim jest okrycie użytkowe, tzw. "futro".

Surowcowe źródła zaopatrzenia są ograniczone. Przy rosnącej populacji świata, wyroby skórzane, w każdej postaci, stają się dobrem coraz droższym, bardziej wartościowym. Zadaniem garbarstwa jest przetworzenie dostępnego surowca w wartościowe pod względem użytkowym i jakościowym skóry gotowe, które będą mogły być użyte do przetworzenia w wyroby skórzane.

Termin "garbarstwo", pochodzi najprawdopodobniej od niemieckiego terminu "gerbung", oznaczającego właśnie przekształcanie skóry surowej w wykończoną. Stąd również i wyrazy pochodne, jak: garbarnia, garbowanie, garbnik, garbarz.

Powszechnie przyjmuje się, iż garbarnie produkują swoje skóry gotowe, taką lub inną metodą-technologią, które pozbawiają je okrywy włosowej. Takimi są skóry przeznaczone do produkcji obuwia, odzieży skórzanej, teczek, pokryć meblowych, pasów technicznych i setek innych detali.

W języku polskim, wyrazy wyżej wymienione zadomowione są od dawna i traktowane jako składniki polskiego słownictwa.

Ze względu na różnice surowcowe, technologiczne i przeznaczenie skór wykończonych, oddzielnym terminem zwykło się określać przetwórstwo skór futerkowych. Tym terminem jest słowo: futrzarstwo, oraz wyrazy pochodne: futrzarnia, futrzarz.

Futrzarnie produkują swoje wyroby z zachowaniem okrywy włosowej, która stanowi ich walor zasadniczy, i często bardzo wysoko wyceniany.

Jest jeszcze jeden termin o którym należy wspomnieć "wyprawa". Termin ten jest używany w kontekście opisu ogólnym, całościowym procesu produkcyjnego czy to garbarni czy to futrzarni.

Wprowadził ten termin, przed laty, doc. dr Jan Kraft celem wyraźniejszego rozróżnienia opisu odnoszącego się do procesu produkcyjnego w całości, zachowując termin "garbowanie" dla opisu głównego etapu technologicznego całego procesu produkcyjnego jakim jest traktowanie skór garbnikiem - czy to na etapie wstępnym czy na etapie zasadniczym - czyli garbowanie.

Zobacz hasło garbarstwo w Wikisłowniku