Garda - jezioro - Polski Serwis Naukowy

Garda (wł. Lago di Garda) - jezioro w północnych Włoszech, największe i najczystsze jezioro tego kraju. Położone w połowie drogi między Wenecją a Mediolanem, w pobliżu Alp Adamello i Trydenckich. Jezioro leży w granicach 3 prowincji Włoch: Trydent, Werona i Brescia. Do 1918 roku północna część jeziora należała do Austro-Węgier.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Cyprys wiecznie zielony (Cupressus sempervirens L.) to iglaste drzewo z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Pochodzi ze wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

Nazwa jeziora pochodzi od miasta Garda. Wcześniej - do XII wieku - nosiło ono nazwę Benàco.

Okolica jeziora jest regionem turystycznym z licznymi kurortami i miejscowościami turystycznymi, sprzyja temu łagodny klimat, dzięki któremu rośnie tu roślinność śródziemnomorska.

Topografia

Panorama Jeziora, pierwszym planie Isola del Garda

Jezioro Garda, zdjęcie satelitarne

Jezioro jest ułożone południkowo, ma długość około 55 km i szerokość od 4 km w północnej do 12 km w południowej części. Północna część jeziora jest węższa, otoczona górami, z których większość należy do alpejskiego łańcucha Grupy Baldo (Gruppo del Baldo) z łańcucha Prealpy Gardesane. Część południowa, szersza, znajduje się na przedpolu gór. Średnia głębokość jeziora wynosi 136 m a największa głębia 346 m.

Prealpi Gardesane (niem. Gardaseeberge) – pasmo górskie w Południowych Alpach Wapiennych, w północnych Włoszech. Pasm to leży w sąsiedztwie jeziora Garda, któremu zawdzięcza swoją nazwę. Zajmuje teren 2400 km², a najwyższym szczytem jest Monte Cadria (2254 m), który znajduje się w zachodniej części gór. Administracyjnie pasmo należy w większości do regionów Trydent-Górna Adyga i Wenecja Euganejska, mała część znajduje się tez w Lombardii (szczyty nie osiągają tam wysokości ponad 2000 m).

Lodowiec piedmontowy, lodowiec podgórski - rodzaj lodowca stanowiącego typ pośredni między lodowcem górskim a lądolodem. Tworzy go rozległa, zwarta pokrywa lodowa na równinnym przedpolu masywu górskiego, utworzona w wyniku połączenia się jęzorów lodowców dolinnych wypływających z odrębnych pól firnowych.

Wyspy

Na jeziorze jest wiele małych wysepek oraz 5 dużych. Największa z nich to Isola del Garda położona około 200 metrów od przylądka Capo San Fermo znajdującego się po zachodniej stronie jeziora w południowej jego części. Wyspa jest wydłużona równoleżnikowo o wymiarach 1000 na 60 metrów. Na południe od Isola del Garda znajduje się Isola San Biagio, nazywana Wyspą Królików. Pozostałe trzy znaczące wyspy: Isola dell'Olivo, Isola di Sogno i Isola di Trimelone, leżą w północnej części jeziora, w pobliżu wschodniego brzegu.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Salò – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lombardia, w prowincji Brescia. Jest największą miejscowością na zachodnim brzegu Jeziora Garda. W regionie ma znaczenie zarówno jako kurort jak i centrum handlowe. Miasto położone jest wzdłuż zatoki jeziora. Na północ od miasta wznosi się góra San Bartolomeo. Średnia roczna temperatura maksymalna wynosi 17,2 a minimalna 9,7 °C.

Rzeki

Jezioro jest zasilane przez szereg rzek z których największą jest rzeka Sarca mająca początek w Val Rendena, a wypływ wód ma miejsce na południu rzeką Mincio, będąca dopływem Padu.

Powstanie jeziora

Wydłużony kształt jeziora oraz jego znaczna długość i głębokość jest typowa dla jeziora polodowcowego, a dokładniej powstałego w wyniku działalności lodowca piedmontowego. Lodowiec ten wypełnił i pogłębił istniejącą dolinę górską (lodowiec dolinny lub alpejski), a następnie wypłynął na przedpole (lodowiec piedmontowy). Ukształtował się on w czasie zlodowacenia w plejstocenie i pogłębił już istniejąca dolinę powstałą na skutek erozji wodnej mającej miejsce przed 5-6 milionami lat.

Isola del Garda jest jedną z wysp na jeziorze Garda we Włoszech. Wyspa jest długa na 900 metrów, szeroka na 125 metrów i wysoka na 23 ponad taflę jeziora, czyli ok. 88 metrów nad poziom morza. Jest oddalona zaledwie kilkaset metrów od półwyspu Cap San Fermo, od którego oderwała się w wyniku trzęsienia ziemi. Centralną część zajmuje pałac Borghese zamieszkany obecnie przez rodzinę Cavazza, która mieszka tu wraz z personelem.

Cedr (Cedrus Belon ex Trew, 1757) – rodzaj długowiecznych (do 500 lat) drzew z rodziny sosnowatych. Cedry występują w rejonach górskich Azji i Afryki Północnej. Ich pierwotny areał to Himalaje i region śródziemnomorski. Rosną na wysokościach 1500-3200 m n.p.m. w Himalajach i 1000-2200 m w basenie Morza Śródziemnego.

Fauna i flora

Jezioro zamieszkuje szereg ryb, z których najbardziej znana jest endemiczna Salmo carpio, występująca tylko w kilku jeziorach alpejskich. Innymi powszechnie występującymi gatunkami są: ukleja biała, Salmo trutta, kleń, karp, sieja pospolita, węgorz europejski, miętus, szczupak pospolity, okoń europejski i lin.

Plejstocen – epoka, która wraz z holocenem stanowi okres czwartorzędu, który jest formalnie trzecim okresem w erze kenozoicznej. Trwał od 2,588 mln lat temu (obejmując piętro gelas, dawniej zaliczane do pliocenu) do początku holocenu 11700 lat temu (przed rokiem 2000). Plejstocen nieformalnie nazywany jest też epoką lodowcową, lub epoką lodową, w której olbrzymie lodowce kontynentalne (lądolody) pokryły wielką część Europy, łącznie z Polską, a także inne obszary strefy umiarkowanej, a więc zachodnią Syberię, Amerykę Północną, Grenlandię, Tybet, Ziemię Ognistą, Argentynę, Tasmanię.

Arekowate (Arecaceae Schultz Sch.), zwyczajowo nazywane palmami, dawniej rodziną palmowatych (Palmae Juss.) – rodzina drzew z rzędu arekowców. Należy do niej ok. 1500 gatunków występujących na obszarach tropikalnych i subtropikalnych.

Wokół jeziora z racji łagodnego i sprzyjającego wegetacji klimatu bujnie rośnie roślinność śródziemnomorska. Często można spotkać okazałe cyprysy, oleandry, cedry, oliwki europejskie czy też palmy. W przeszłości chętnie budowano wokół jeziora pomarańczarnie, w których uprawiano różne gatunki cytrusów. W północnej części na zboczach wokół jeziora uprawia się winorośl, a produkcja tworzy lokalną apelację - Denominazione di origine controllata.

Limone sul Garda – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lombardia, w prowincji Brescia. Miejscowość położona jest nad jeziorem Garda. Z racji położenia jest miejscowością o licznych walorach turystycznych. Istotna jest tu także hodowla oliwek wykorzystywanych do produkcji oliwy w miejscowej tłoczni. Przed wieloma laty Limone słynęło z produkcji cytryn i limonek. Powyższe potwierdzają pozostałości limonaie, w których rosły te owoce. Limone posiada liczne połączenie żeglugowe z sąsiednimi miastami: Riva del Garda, Malcesine, Toscalano.

Oliwka europejska (syn. oliwnik europejski, oliwka uprawna, drzewo oliwne) Olea europaea L. – gatunek drzewa należący do rodziny oliwkowatych. Jest nieznany ze stanu naturalnego. Uprawiana jest w rejonie Morza Śródziemnego i wielu innych obszarach o ciepłym klimacie: Wyspy Kanaryjskie, Krym, Kaukaz, południowo-zachodnia Afryka, Indie, Japonia, Kalifornia, Bermudy, Jamajka, Ameryka Południowa.