Gaspar de Guzmán - Polski Serwis Naukowy

Portret Olivaresa, autorstwa Diego Velazqueza

Książę Olivares na koniu, portret autorstwa Velazqueza

Gaspar de Guzmán y Pimentel Ribera y Velasco de Tovar hrabia de Olivares, duc de Sanlúcar la Mayor, markiz de Heliche, hrabia de Arzarcóllar (ur. 6 stycznia 1587, zm. 22 lipca 1645) – hiszpański polityk, pierwszy minister króla Filipa IV.

Don Francisco Gómez de Sandoval-Rojas y Borja, V markiz Denia, I markiz Cea i I książę Lerma (1553 w Sewilli – 17 maja 1625 w Valladolid), faworyt króla Hiszpanii Filipa III i pierwszy valido (ważny), wicekról Portugalii w latach 1598-1600, kardynał. Po wypadnięciu z łaski królewskiej w 1618 r. zastąpiony został przez swego syna Cristóbala Gómeza de Sandoval-Rojas y de la Cerda, I księcia Uceda.

Książę – tytuł monarchów państw nie będących królestwami, tytuł feudalny władców wielkich jednostek terytorialnych w ramach monarchii, podległych królowi lub cesarzowi, tytuł członków rodziny monarchy i tytuł arystokratyczny. Jego źródłosłów związany jest ze staropolskim słowem kniądz (ksiądz), staroruskim kniaź, czeskim knieze czy południowosłowiańskim knez. Książę różnił się od króla tym, że nie był koronowany. Książę może władać lub być właścicielem księstwa. Na terenie pogańskiej Słowiańszczyzny wyraz książę oznaczał po prostu władcę terytorialnego lub plemiennego, bez jakiegokolwiek odniesienia do godności chrześcijańskich książąt (princepsów, duksów), królów (reksów) i cesarzy (cezarów, imperatorów).

Urodził się w Rzymie, gdzie jego ojciec, Enrique, był hiszpańskim ambasadorem. W wieku 14 lat został wysłany na uniwersytet, od 1604 czas spędzał między trzema miastami: Valladolid (gdzie siedzibę miał wówczas dwór królewski), Sewillą, a Madrytem. W 1607 Enrique zmarł, także w tym roku Gaspar ożenił się. Jego wybranką była Ines y Velasco, dama dworu królowej Małgorzaty. Olivares sprytnie zacieśniał swoją przyjaźń z młodym księciem Filipem (przyszłym Filipem IV) zjednując sobie jego uczucia. W 1611 pierwszy minister króla Filipa III – książę Lerma, by pozbyć się Olivaresa jako przyszłego i niebezpiecznego rywala zaproponował mu ambasadę, ale Guzman domyślając się podstępu – nie zaakceptował tego stanowiska. W 1615 książę Filip przyszły Filip IV ożenił się z Elżbietą Burbon, a Olivares został jej dworzaninem.

Diego Velázquez, właśc. Diego Rodriguez de Silva y Velázquez (ur. 6 czerwca 1599 w Sewilli, zm. 6 sierpnia 1660 w Madrycie) - malarz hiszpański epoki baroku, portrecista.

Infant (tytuł męski), infantka, także infanta (tytuł kobiecy) (hiszp. i port. infante, z łac. infans "dziecko"), w Hiszpanii i Portugalii tytuł przysługujący dzieciom królewskim. Król mógł nadawać ten tytuł także dalszym członkom rodziny.

W 1618 Lerma został zdymisjonowany, a po śmierci Filipa III to Guzman został pierwszym ministrem nowego monarchy. W tym samym momencie stał się też faktycznym władcą Hiszpanii, ponieważ Filip IV był niezdecydowany, co wynikało z jego neurotycznych skłonności do erotomanii. Olivares walczył z korupcją na dworze, oskarżał dawnych ministrów zmarłego króla i usiłował ograniczać przywileje latyfundystów kościelnych. Przeprowadzał głębokie reformy administracyjne. Szukał możliwości przywrócenia silnej pozycji Hiszpanii w Europie. Aż do 1623 Gaspar nie stracił miłości ludu.

Elżbieta de Burbon, fr. Élisabeth de France, Élisabeth de Bourbon, hiszp. Isabel de Borbón (ur. 22 listopada 1602 w Fontainebleau, zm. 6 października 1644 w Madrycie) – królowa Hiszpanii i Portugalii w latach 1621-1644.

Katalonia (kat. Catalunya [kətəˈɫuɲə], hiszp. Cataluña, oksytański Catalonha) – wspólnota autonomiczna Hiszpanii. W szerszym znaczeniu – region geograficzny i kraina historyczna na Półwyspie Iberyjskim z ośrodkiem kulturalnym i administracyjnym w Barcelonie.

W polityce zagranicznej kontynuował idee Filipa III, a wcześniej Filipa II i Karola V. Niestety w 1621 Hiszpania weszła w wojnę trzydziestoletnią, podejmując wojnę przeciwko Holandii. Aby uzyskać fundusze na kampanie wojenne Guzman uciekł się do gnębicielskich metod fiskalnych. Agresywna i scentralizowana polityka Olivaresa doprowadziła do powstania i ogłoszenia niepodległości Katalonii w 1640. Jego niepopularność doprowadziła go do upadku w 1643. Przeciwko Guzmanowi zwrócił się kler, lud i dwór.

Hiszpański dwór królewski w Valladolid (1601-1606) to jeden z przykładów na to, jak Francisco Gómez de Sandoval y Rojas, książę Lerma, wpływał na decyzje podejmowane przez króla Filipa III. Przenosiny dworu były od początku do końca pomysłem Lermy, podobnie jak powrót króla i jego świty do Madrytu po pięciu latach.

Lope de Vega; właściwie Félix Lope de Vega y Carpio (ur. 25 listopada 1562 w Madrycie, zm. 27 sierpnia 1635 tamże) – dramatopisarz hiszpańskiego baroku, twórca lirycznego dramatu hiszpańskiego, w którym tragizm splatał się z komizmem, a realizm z fantastyką. W sposób mistrzowski budował intrygę swoich utworów i portrety bohaterów. Napisał około 2200 sztuk, z których zachowało się 500, w większości opartych na historii i legendach ludowych. Biorąc pod uwagę ilość napisanych przez niego dzieł, jest jednym z najbardziej płodnych autorów literatury światowej.

Ciekawostki

Wielkimi wrogami Gaspara byli zakonnicy, przede wszystkim jezuici. Pewna legenda przypisuje upadek Olivaresa konspiracji kobiet, spowodowanej nieudanym (z jego powodu) narzeczeństwem infantki Marii Anny z Karolem, księciem Walii.

Guzman był mecenasem artystów i popierał takich malarzy jak Rubens, Diego Velazquez i Bartolomé Esteban Murillo oraz pisarzy: Lopę de Vegę i Quevedo y Villegas. Zmarł w 1645, w Toro (Hiszpania).