Gastryna - Polski Serwis Naukowy

Gastryna - jest hormonem produkowanym przez komórki G zlokalizowane w części odźwiernikowej żołądka oraz w początkowej części dwunastnicy. Gastryna nie jest jednolitym hormonem, składa się z mieszanki różnych związków. Do głównych działań fizjologicznych zalicza się wydzielanie kwasu solnego oraz wpływ na prawidłowy stan błony śluzowej żołądka.

Trzewia, potocznie wnętrzności (łac.: viscera, gr.: splanchnon) - narządy wewnętrzne zwierząt (w tym i człowieka), znajdujące się w jamach ciała. Należą do tej grupy narządy klatki piersiowej i jamy brzusznej.

Perystaltyka - jest to nazwa aktywności motorycznej w przewodzie pokarmowym, która powoduje przesuwanie pokarmu z przełyku aż do jego końcowego odcinka, czyli odbytnicy. Potocznie mianem perystaltyki określa się czasem wyłącznie ruchy perystaltyczne w jelicie.

Historia odkrycia

W 1905 roku John Edkins przeprowadził doświadczenie z którego wynikało, że wyciąg z części odźwiernikowej żołądka pobudza wydzielanie żołądkowe. Hipotetyczny hormon nazwał gastryną. Wcześniej, przed odkryciem sekretyny w 1902 roku uważano, że za regulację wydzielania (żołądkowego oraz trzustkowego) odpowiadają wyłącznie odruchy nerwowe. Ponieważ uzyskany wyciąg nie zawierał tylko jednej substancji kwestionowano istnienie tego hormonu. Dopiero w 1964 roku Gregory i Trace uzyskali czystą gastrynę, ustalili jej skład chemiczny oraz dokonali syntezy.

Żołądek (łac. gaster, ventriculus, stomachus) – narząd stanowiący część przewodu pokarmowego, którego zasadniczą rolą jest trawienie zawartych w pokarmie białek (nie zachodzi trawienie tłuszczów, a trawienie cukrów jest wręcz hamowane przez niskie pH żołądka). Żołądek wydziela sok żołądkowy zawierający enzymy trawienne:

Kwas solny, kwas chlorowodorowy (H Cl) (pot. zalzajer, zajzajer od niem. Salzsäure) - kwas beztlenowy, będący roztworem chlorowodoru w wodzie. Jest to nieorganiczny związek chemiczny. Czasami kwasem solnym nazywa się też roztwór chlorowodoru w innych rozpuszczalnikach polarnych np: w acetonie. Rozcieńczony kwas solny znajduje się w żołądku człowieka i ssaków - umożliwia trawienie białek, aktywując proteazy w żołądku. Nazwa "kwas solny" pochodzi od dawnej metody jego otrzymywania ze stężonego kwasu siarkowego(VI) i chlorku sodu (kwas z soli).

Struktura

W zasadzie gastryna nie jest jednolitym związkiem ale jest to mieszanina peptydów (gastryna jest produkowana jako preprohormon). Z całej gamy peptydów (preprogastryna, progastryna, gastryna-34, gastryna-17, gastryna-14) najbardziej aktywny jest związek zawierający 14 aminokwasów. Nomenklatura nazewnictwa jest następująca - liczba oznacza ilość aminokwasów w hormonie, natomiast symbol (I) - zestryfikowana kwasem siarkowym w pozycji 6 (tyr)od C-końca lub (II) - brak estryfikacji (info. na temat estryfikacji wg "Fizjologia człowieka" S.J.Konturek str. 514)

Dwunastnica (łac. duodenum) – u człowieka rurowaty narząd długości 25-30 cm, wychodzący z żołądka i stanowiący początkowy odcinek jelita cienkiego. Początkowy odcinek dwunastnicy łączy się z odźwiernikiem żołądka, końcowy przechodzi w jelito czcze. Dwunastnica leży na wysokości pierwszego kręgu lędźwiowego. W kształcie przypomina literę C, a raczej podkowę zwróconą wypukłą częścią ku stronie prawej, wklęsły obwód obejmuje głowę trzustki. Do zstępującego odcinka dwunastnicy uchodzą wspólnie przewód żółciowy i przewód trzustkowy.

Histamina – (nazwa systematyczna: 2-(1H-imidazol-4-yl)-etyloamina) – organiczny związek chemiczny, heterocykliczna amina pochodna imidazolu. Histamina występuje naturalnie w organizmie ludzkim, pełni funkcję mediatora procesów zapalnych, neuroprzekaźnika oraz pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego.

Miejsce produkcji

Hormon ten jest produkowany przez komórki G zlokalizowane w śluzówce części odźwiernikowej żołądka oraz w początkowej części dwunastnicy. Stężenie hormonu w proksymalnej części dwunastnicy jest dwukrotnie mniejsze niż w dystalnej części żołądka, jednakże ze względu na stosunek wielkości (2:1), ilość hormonu w obu narządach jest porównywalna. Gastryna jest także produkowana przez komórki zlokalizowane poza przewodem pokarmowym, np. w mózgu.

Dolny zwieracz przełyku (ang. Lower Esophageal Sphincter - LES) - mięsień o charakterze czynnościowym, będący fragmentem (ok. 4-6 cm) warstwy mięśniowej okrężnej przełyku usytuowany około 2-3 cm powyżej wpustu żołądka.

Opuszka dwunastnicy (łac. bulbus duodeni) – rozszerzenie początkowej, najwyżej położonej części dwunastnicy mające charakter czynnościowy. Jako jedyny fragment dwunastnicy ma krezkę, dzięki której żołądek posiada większą swobodę zakresu swoich ruchów.

Działanie fizjologiczne gastryny

Poza wydzielaniem kwasu solnego w żołądku, pobudza wydzielanie soku żołądkowego) wzmaga perystaltykę przewodu pokarmowego, kurczy dolny zwieracz przełyku (sygnalizuje, że żołądek jest pełen i nie może przyjąć więcej pokarmu). Wywiera wpływ troficzny na śluzówkę żołądka, zapewniając jej prawidłowy stan. Wzmaga przepływ krwi przez trzewia. Przy nieprawidłowym leczeniu wrzodów żołądka razem gastrofurazyną tworzy wysoce toksyczny alkaptodendron.

Peptydy (z gr. πεπτίδια, "strawne") – związki organiczne powstające przez połączenie cząsteczek aminokwasów wiązaniem peptydowym. Granica pomiędzy peptydem a białkiem nie jest dokładnie sprecyzowana, rozróżnienie jest oparte na masie cząsteczkowej klasyfikowanego związku. Za peptydy różni autorzy uważają poliaminokwasy o masie cząsteczkowej mniejszej od 5-10 tys. daltonów. Powyżej tej granicy związki takie zaliczamy do białek.

Somatostatyna (SRIF, ATC: H 01 CB 01) – hormon peptydowy będący antagonistą somatoliberyny. Somatostatyna blokuje wydzielanie hormonu wzrostu przez przysadkę mózgową oraz hamuje wydzielanie insuliny.

Wydzielanie

Gastryna jest uwalniana z powodu:

rozciągnięcia mechanoreceptorów przez masę pokarmową w części odźwiernikowej żołądka,

obecności produktów trawienia białek w żołądku (polipeptydy i niektóre aminokwasy),

obecności jonów Ca2+ (z tym że pobudzają równocześnie bezpośrednio komórki okładzinowe)

Wydzielanie gastryny jest hamowane przez:

Aminokwasy – organiczne związki chemiczne zawierające zasadową grupę aminową -NH2 oraz kwasową grupę karboksylową -COOH lub – w ujęciu ogólniejszym – dowolną grupę kwasową, np. sulfonową -SO3H. Aminokwasy są tzw. solami wewnętrznymi (amfolitami).

Mózgowie (łac. encephalon) – najważniejsza, centralna część ośrodkowego układu nerwowego u kręgowców (w tym u człowieka) znajdująca się w czaszce. Najważniejsze jego funkcje to sterowanie, nadzorowanie działania, homeostaza organizmu (m.in. częstość akcji serca, ciśnienie tętnicze krwi, równowaga wodno-elektrolitowa, temperatura ciała), a także wyższe funkcje nerwowe (funkcje poznawcze, popędowe, pamięć i uczenie się).

gwałtowny spadek pH (poniżej 3,0) - świadczy to o dostatecznej ilości HCl

sekretynę

somatostatynę

Zapoznaj się również z:

Zespół Zollingera-Ellisona

Bibliografia

Fizjologia układu trawiennego, S.Konturek strony:168-204 (ISBN 83-200-0897-2)

Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i Klinicznej, Traczyk strony:757-760 (ISBN 83-200-3020-X)

Przypisy

Wątpliwości zwiększyły się po odkryciu przez Popielskiego w 1920 roku pobudzającego działania histaminy. Doświadczeń Komarova z 1938 roku polegającym na uzyskaniu czystego ekstraktu nie wszystkim udało się powtórzyć. Fizjologia układu pokarmowego; Konturek strona 168

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Komórki G – komórki endokrynowe, zlokalizowane głównie w błonie śluzowej żołądka (rzadko w trzustce i pozostałej części przewodu pokarmowego). Wydzielają hormon - gastrynę. Są unerwiane przez nerw błędny (pobudza wydzielanie gastryny poprzez uwalnianie GRP).

Zespół Zollingera-Ellisona (zespół Strøma-Zollingera-Ellisona) – zespół chorobowy będący wynikiem nadmiernego wydzielania hormonu – gastryny przez guz (gastrinoma) zlokalizowany najczęściej w dwunastnicy lub trzustce. Efektem tego jest zwiększone wydzielanie soku żołądkowego. Objawia się mnogimi, opornymi na leczenie owrzodzeniami żołądka i dwunastnicy, a nawet jelita cienkiego. Rozpoznanie stawia się na podstawie gastroskopii, badań obrazowych uwidaczniających zmianę guzowatą oraz badań laboratoryjnych wykazujących zwiększone wydzielanie kwasu solnego oraz znacznie podwyższone stężenie gastryny. Stosowanym leczeniem jest leczenie operacyjne polegające na doszczętnym wycięciu guza. Leczenie wspomagające i doraźne polega na podawaniu dużych dawek leków z grupy inhibitorów pompy protonowej (np. omeprazolu).