Gaszerbrum I - Polski Serwis Naukowy

Gaszerbrum I, Hidden Peak lub K5 – ośmiotysięcznik, jest najwyższym z grupy siedmiu Gaszerbrumów, gór leżących w paśmie Karakorum. Jest drugim (po K2) co do wysokości szczytem Karakorum. W pierwszej klasyfikacji Karakorum określany był jako K5. Z wierzchołka odchodzi kilka grani, z których do najważniejszych wspinaczkowo należą grań północna, biegnąca ku Przełęczy Gaszerbrum i dalej skręcająca na zachód w kierunku Gaszerbruma II, oraz grań południowo-wschodnia, ku Urdok Peak (7300 m n.p.m.). Przez szczyt przebiega główna grań Karakorum, dzieląc masyw na dwie flanki: północno-wschodnią i południowo-zachodnią. Strona północno-wschodnia jest słabo poznana ze względu na trudny dostęp.

Ośmiotysięcznik – popularne wśród himalaistów jak również miłośników gór i geografów określenie szczytu, którego wierzchołek wznosi się na ponad 8 tysięcy metrów wysokości ponad poziom morza. Na Ziemi znajduje się czternaście takich szczytów – 10 w Himalajach i 4 w Karakorum. Wśród nich wyróżnia się pięć tak zwanych wysokich ośmiotysięczników, czyli Mount Everest, K2, Kanczendzonga, Lhotse i Makalu, mające ponad 8500 metrów (w przypadku Makalu – prawie). Warto zauważyć, że magia 8000 metrów występuje tylko w układzie metrycznym miar. W anglosaskim układzie wysokości szczytów podajemy w stopach i wtedy pojawiają się dwudziesto- i dwudziestopięciotysięczniki.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Szczyt po raz pierwszy został zmierzony przez Martina Conwaya w 1892. Conway podchodził od strony lodowca Baltoro w drodze na zachodnią grań Golden Throne (Baltoro Kangri) i górę zasłaniały mu granie Gaszerbrumów V i VI, nadał mu więc nazwę ang. Hidden Peak (Ukryty Szczyt). Nazwa ta używana jest na Zachodzie i czasem spotyka się ją również w literaturze. Zgodnie jednak z przyjętą zasadą używa się określenia lokalnego, które pochodzi od słów rgasha brum, co w języku balti oznacza "Piękną Górę" lub "Świecącą Ścianę". Nazwa ta wzięła się od trzykilometrowej ściany Gaszerbruma IV, jednego ze szczytów tworzących grupę Gaszerbrumów.

Snowboarding to sport zimowy polegający głównie na jeździe (połączonej z wykonywaniem różnych ewolucji i czasami skoków) na desce snowboardowej, zwanej potocznie snowboardem. Dyscyplinę wymyślił Sherman Poppen w 1965 r.

Sziszapangma (chin. Xixabangma, 希夏邦马峰; tybet. Shi-sha-sbang-ma, ang. Shisha Pangma) – 8013 m n.p.m. (lub 8027, 8046 w różnych źródłach), szczyt na terytorium Tybetu w Himalajach Wysokich, ok. 120 km na północny zachód od grupy Mount Everestu. W oznaczeniu Indyjskiej Służby Topograficznej otrzymała numer XXIII, przez wiele lat znana była pod sanskrycką nazwą Gosainthan, co oznacza Miejsce Świętych. Tybetańska nazwa Shi-sha-sbang-ma oznacza Grań nad Trawiastą Równiną. Szczyt tworzy potężny masyw, pokryty wiecznymi śniegami i lodowcami. Na północnym skłonie ma źródła rzeka Arun, należąca do dorzecza Gangesu.

Zanim jednak Conway nadał mu nazwę, jej "właściwa" wersja, Gusher-Brum, pojawiła się w sierpniu 1888 w "Alpine Journal". Powołując się na autorytet kapitana Goldwina Austena, gazeta przetłumaczyła ją jako ang. Sunset Peak (Wierzchołek Zachodzącego Słońca).

Historia podboju

W 1934 dokonano pierwszego rekonesansu pod dowództwem Güntera O. Dyhrenfurtha, który poprowadził międzynarodową wyprawę. Alpiniści weszli wówczas na okoliczne siedmiotysięczniki, ale wierzchołka Gaszerbruma I nie osiągnęli. Kolejna była wyprawa francuska, która odbyła się w 1936, a jej celem był podbój Karakorum. Była to pierwsza wyprawa francuska w góry wysokie i himalaiści przygotowali się do niej solidnie (transportowano 14 ton bagażu, 800 tragarzy). Ta wyprawa również musiała się poddać z powodu monsunu, który nadszedł trzy tygodnie wcześniej niż się spodziewano.

Jerzy Kukuczka (ur. 24 marca 1948 w Katowicach, zm. 24 października 1989) – polski alpinista i himalaista, jako drugi człowiek na Ziemi zdobył Koronę Himalajów i Karakorum – wszystkie 14 szczytów o wysokości ponad 8 tysięcy metrów (pierwszy był Reinhold Messner, któremu zajęło to 17 lat, Kukuczce 9). Uznawany jest za jednego z najwybitniejszych himalaistów XX wieku.

Piotr Morawski (ur. 27 grudnia 1976, zm. 8 kwietnia 2009 w Nepalu) – polski himalaista, zdobywca 6 ośmiotysięczników, doktor nauk chemicznych i adiunkt na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej. Jako pierwszy człowiek zdobył w 2005 r. zimą Sziszapangmę, 14. szczyt świata.

Przez kolejne dwadzieścia lat szczyt nie budził emocji – wszak do zdobycia były inne, bardziej spektakularne wierzchołki w Himalajach i Karakorum. Po raz pierwszy na szczyt weszli Amerykanie, którzy dzięki refleksowi i determinacji zarezerwowali sobie możliwość atakowania Gaszerbruma I. W 1957 zdobyty został Broad Peak i do kompletu pozostały już tylko Sziszapangma (niedostępna z powodów politycznych, bo leżąca w Chinach), Dhaulagiri – na którego już ustawiły się kolejki, i właśnie Gaszerbrum I. Kierownikiem wyprawy został Nicolas Clinch, który dzięki swym organizacyjnym zdolnościom zdołał zebrać pieniądze potrzebne na zorganizowanie ekspedycji. 5 lipca 1958 pierwsi ludzie postawili stopy na drugim pod względem wysokości szczycie Karakorum. Byli to Andrew Kauffman i Pete Schoening. I znów nastała cisza, aż w końcu w 1975 roku w pięknym stylu wierzchołek osiągnęli Reinhold Messner i Peter Habeler, członkowie dwuosobowej wyprawy. Warto dodać, że podczas wspinaczki korzystali z obozu I polskiej wyprawy, która wówczas działała na Gaszerbrumach II i III.

Wanda Rutkiewicz-Błaszkiewicz (ur. 4 lutego 1943 w Płungianach, zaginęła 13 maja 1992 na stokach Kanczendzongi w Himalajach) – polska alpinistka i himalaistka, z zawodu elektronik, jedna z najbardziej znanych Polek światowego himalaizmu. Jako trzecia kobieta na świecie i pierwsza Europejka stanęła na Mount Everest, najwyższym szczycie Ziemi, zaś jako pierwsza kobieta na świecie na szczycie K2.

Ryszard Pawłowski (ur. 24 czerwca 1950) – polski taternik, alpinista i himalaista, również instruktor i przewodnik górski. Z wykształcenia inżynier elektryk.

Jako pierwsi Polacy na szczycie stanęli Wojciech Kurtyka i Jerzy Kukuczka. Dokonali tego w alpejskim stylu, południowo-zachodnią ścianą.

Szczyt po raz pierwszy zimą został zdobyty 9 marca 2012 r. ok. godz. 8:30 (czasu miejscowego) przez polski zespół w składzie Adam Bielecki i Janusz Gołąb. Wejścia dokonano bez użycia tlenu. W skład wyprawy wchodzili pozostali w obozie pod szczytem Artur Hajzer (kierownik ekspedycji) i Agnieszka Bielecka. Pierwszy obóz u podnóża góry założony został 21 stycznia.

Gaszerbrum – masyw górski w Karakorum na granicy Chin i Pakistanu. Leży na północny wschód od lodowca Baltoro. W skład grupy wchodzi siedem szczytów (w tym 3 ośmiotysięczniki):

Monsun, (z grec. μουσώνες - zmienny) układ wiatrów, które zmieniają swój kierunek na przeciwny w zależności od pory roku. Są to wiatry sezonowe między oceanem a lądem.

Jest to 11. ośmiotysięcznik zdobyty zimą, drugi ze znajdujących się w Karakorum.

Zdobywcy

5 lipca 1958 – Andrew Kauffman i Pete Schoening (USA)

1975 – Reinhold Messner i Peter Habeler

27 lipca 1982 – wyprawa francuska

Polskie wejścia:

23 lipca 1983 – Jerzy Kukuczka, Wojciech Kurtyka

16 lipca 1990 – Wanda Rutkiewicz, Ewa Panejko-Pankiewicz

15 lipca 1995 – Krzysztof Wielicki, Jacek Berbeka

15 lipca 1997 – Ryszard Pawłowski, Piotr Pustelnik, Jacek Masełko, Józef Goździk

30 lipca 2007 – Paweł Michalski

25 czerwca 2008 – Piotr Morawski

9 marca 2012 – Adam Bielecki, Janusz Gołąb – pierwsze wejście zimowe

Kilka razy zjeżdżano z Gaszerbruma I na nartach, po raz pierwszy dokonali tego uczestnicy francusko-szwajcarskiej wyprawy, którzy 27 lipca 1982 roku osiągnęli wierzchołek, po czym przypięli deski i zjechali na nartach do podstawy ściany. Trzynaście lat później tego samego dokonał Marco Car, ale tym razem na snowboardzie.

Lodowiec jest wolno płynącą rzeką lodu, powstałego z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu. Lodowce są największym rezerwuarem wody słodkiej na Ziemi, i drugim po oceanach wody na świecie. W górnej części lodowca powstaje cyrk lodowcowy, z którego wypływający lodowiec rzeźbi U-kształtną dolinę lodowcową, zaś z niesionego materiału odkładana jest morena. Badaniem lodowców zajmuje się glacjologia.

Grań – słowo wywodzące się z języka wołoskiego (por. rum. grui – "szczyt") zazwyczaj stromy, ostry i skalisty grzbiet górski, ostra krawędź utworzona przez stykające się zbocza lub ostra, często silnie poszarpana szczytowa partia pasma lub grzbietu górskiego. Przykładem może być Rohacki Koń. Jednak grań może być również szeroka i trawiasta, jak np. grań Czerwonych Wierchów. Przez grań rozumie się też cały grzbiet pasma górskiego, na ogół skalisty, ale miejscami szeroki i trawiasty, jak np. grań Tatr Zachodnich, Bździochowa Grań, itp.

Przypisy

Wielki sukces polskich himalaistów – Gasherbrum (8068 m n.p.m.) po raz pierwszy zdobyty zimą. polskihimalaizmzimowy.pl. [dostęp 2012-03-11].
Relacja ze zdobycia szczytu Gasherbrum : Opis ataku szczytowego (11 marca 2012). polskihimalaizmzimowy.pl. [dostęp 2012-03-11].
Polacy na Gasherbrum I. Jako pierwsi zdobyli szczyt zimą

Linki zewnętrzne

Gaszerbrum I na SummitPost