Gatunek inwazyjny - Polski Serwis Naukowy

Rdestowiec ostrokończysty to jedna z najbardziej inwazyjnych roślin w Polsce

Gatunek inwazyjny – gatunek alochtoniczny o znacznej ekspansywności, który rozprzestrzenia się naturalnie lub z udziałem człowieka i stanowi zagrożenie dla fauny i flory danego ekosystemu, konkurując z gatunkami autochtonicznymi o niszę ekologiczną, a także przyczyniając się do wyginięcia gatunków miejscowych.

Róża pomarszczona (róża fałdzistolistna, róża japońska) Rosa rugosa Thunb. – gatunek krzewu należący do rodziny różowatych. Występuje pospolicie na obszarach umiarkowanych i ciepłych półkuli północnej. Pochodzi ze wschodniej Azji (Chiny, Korea, Japonia). Sprowadzona została do Europy przez ogrodników i rozprzestrzeniła się w środowisku naturalnym jako uciekinier z uprawy (agriofit). Obecnie występuje prawie w całej Europie, także na terenie Polski. Po raz pierwszy pojawiła się u nas ok. XIX w. Obecnie jest średnio pospolita, na niektórych obszarach kraju występuje dość licznie. Według ekologów stanowi zagrożenie (niewielkie) dla gatunków rodzimych i na obszarach chronionych należy zaniechać hodowli tego gatunku, a istniejące jej stanowiska należy mechanicznie zwalczać. Status gatunku we florze Polski: kenofit.

Czeczotka zwyczajna, czeczotka (Carduelis flammea syn. Acanthis flammea) – niewielki ptak wędrowny z rodziny łuszczaków, zamieszkujący pas na granicy tajgi i tundry Eurazji i Ameryki Północnej oraz góry Europy Środkowej. W latach nieurodzaju na północy dokonuje nalotów inwazyjnych na Europę. W Polsce skrajnie nieliczny ptak lęgowy w górach (80–100 par) oraz na wybrzeżu (40–50 par). Ponadto regularnie, dość licznie pojawia się na przelotach i zimuje.

Gatunki inwazyjne stanowią drugie, zaraz po niszczeniu siedlisk największe zagrożenie dla światowej bioróżnorodności. Inwazyjne gatunki roślin stanowią szczególny problem na obszarach chronionych, wypierając rodzime gatunki roślin, dla ochrony których utworzono te obszary. W takim przypadku zachodzi konieczność usuwania intruzów (głównie przez mechaniczne niszczenie).

Sójka zwyczajna, sójka (Garrulus glandarius) – średni ptak z rodziny krukowatych, zamieszkujący niemal całą Eurazję i północno-zachodnią Afrykę. Gatunek częściowo osiadły; populacje z północy i wschodu podejmują czasami dalsze wędrówki na południowy zachód; mogą wtedy tworzyć wielkie stada, liczące kilkaset do tysiąca osobników. W Polsce rozpowszechniony, średnio liczny ptak lęgowy.

Obszar chroniony – wydzielony geograficznie obszar, który objęty jest ochroną, lub specjalnym zagospodarowaniem mającym na celu jego ochronę. Tworzony jest na terenie o ciekawym krajobrazie lub o dużych walorach przyrodniczych i podlega ochronie prawnej.

Oto niektóre najgroźniejsze gatunki inwazyjne Polski:

Rośliny:

barszcz Sosnowskiego

barszcz Mantegazziego

rdestowiec ostrokończysty

rdestowiec sachaliński

rdestowiec czeski

niecierpek drobnokwiatowy

niecierpek gruczołowaty

irga błyszcząca

świdośliwka kłosowa

czeremcha amerykańska

Zwierzęta:

wioślarka kaspijska (Cercopagis pengoi)

racicznica zmienna

rak sygnałowy

rak pręgowaty inaczej rak amerykański (Orconectes limosus)

okoń nilowy

stonka kukurydziana

krab wełnistoszczypcy

krabik amerykański

kiełż wschodni

kiełże (Dikerogammarus villosus)

W ornitologii termin gatunek inwazyjny ma również inne znaczenie. Są to gatunki, które w pewnych, nieregularnych okresach pojawiają się w dużych ilościach na danym terenie. Z reguły są to gatunki wysoko wyspecjalizowane pod względem odżywiania. Dla Polski przykładami tego typu ptaków są:

Fluktuacja, wahania przypadkowe - przypadkowe, nie dające się przewidzieć, odchylenia od wartości średniej zmiennej losowej (np. wielkości fizycznej) podlegającej stochastycznym zmianom w czasie i nie wykazujące żadnej tendencji.

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

sowa śnieżna (Nyctea scandiaca)

syberyjski podgatunek orzechówki (Nucifraga caryocatactes macrorhynos)

krzyżodzioby (rodzaj Loxia):

krzyżodziób świerkowy (L. curvirostra)

krzyżodziób sosnowy (L. pytyopsittacus)

krzyżodziób modrzewiowy (L. leucoptera)

Niektóre gatunki wykazują jedynie pewien stopień tego typu inwazyjności manifestujący się fluktuacjami ilości wędrujących osobników, trasy przelotu i zasięgu. Z reguły są to gatunki odżywiające się mało zróżnicowanym pokarmem roślinnym. W przypadku nieurodzaju na danym terenie żerowania (zwykle zimowisku) większa niż zazwyczaj liczba osobników podejmuje dalszą wędrówkę w poszukiwaniu nowych żerowisk. Taką zwiększoną ilość osobników na trasie wędrówki określa się nalotem inwazyjnym. Przykładami tego typu gatunków inwazyjnych są dla Polski takie ptaki jak:

Kolczurka klapowana (Echinocystis lobata) – gatunek jednorocznego pnącza z rodziny dyniowatych z monotypowego rodzaju Echinocystis J. Torrey et A. Gray, Fl. N. Amer. 1: 542. Jun 1840 (nom. cons.). W Polsce roślina uprawiana i dziczejąca. Pochodzi prawdopodobnie z Ameryki Północnej, lecz jest tak inwazyjna, że trudno co do tego mieć pewność. W Polsce pierwsze okazy stwierdzono pod koniec lat 70. XX w., a samą roślinę opisano w Przyrodzie Polskiej. Atrakcyjny wygląd kwiatów oraz charakterystyczne, strzelające nasionami owoce wzbudzają zainteresowanie ludzi i stanowią przyczynę skuteczności jej inwazji. Obfitość nasion oraz umiejętność samorozsiewania zapewniają ekspansję miejscową oraz trwałość stanowisk.

Gatunek pionierski – gatunek, który dokonuje kolonizacji siedlisk z różnych przyczyn wolnych od roślinności. Organizmy takie (z reguły termin odnosi się do roślin pionierskich) zapoczątkowują sukcesję pierwotną. Są przystosowane do zasiedlania siedlisk ubogich w składniki odżywcze i wodę. Posiadają np. zdolność zatrzymywania wody opadowej lub wiązania azotu atmosferycznego (dzięki symbiozie z bakteriami). Do roślin pionierskich należy wiele porostów i mchów. Rośliny pionierskie zatrzymują swymi organizmami drobne ziarna skał, a ich obumarłe szczątki użyźniają powstającą w ten sposób glebę. Rośliny pionierskie umożliwiają z czasem kolonizację kolejnym, większym i bardziej wymagającym roślinom.

czyż zwyczajny (Carduelis spinus)

czeczotka zwyczajna (Carduelis flammea)

dzięcioł duży (Dendrocopos major)

jemiołuszka (Bombycilla garrulus)

sójka zwyczajna (Garrulus glandarius)

Zobacz też

Przypisy

Bibliografia

Dajdok Z., Pawlaczyk P., Inwazyjne gatunki roślin ekosystemów mokradłowych Polski, Wydawnictwo Klubu Przyrodników, Świebodzin 2009, ISBN 978-83-87846-69-5

Instytut Ochrony Przyrody PAN - Gatunki obce w Polsce

NOBANIS - Baza danych o gatunkach inwazyjnych centralnej i północnej Europy

Flora (z łac. Flora – rzymska bogini kwiatów) – wykaz gatunków roślin występujących na określonym obszarze, zwykle bez gatunków uprawianych (np. flora roślin naczyniowych Polski). Zakres flory może być ograniczany do określonego biotopu (np. flora górska) lub określonej formacji roślinnej (np. flora lasu deszczowego). Ogół gatunków występujących w określonym obszarze i czasie geologicznym zachowanych w postaci skamieniałości roślinnych to flora kopalna (np. flora trzeciorzędu).

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Gatunek inwazyjny