Gazeta Katolicka w Kanadzie - Polski Serwis Naukowy

Gazeta Katolicka w Kanadzie - polskojęzyczne, pionierskie pismo w Kanadzie wydawane od 17 marca 1908 do 30 października 1940 w Winnipegu (Manitoba). Jest traktowane jako kontynuacja pierwszego pisma w języku polskim na terenie Kanady – powołanego na krótko przez ojców oblatów - Głosu Kanadyjskiego (1904-1905).

Manitoba – prowincja Kanady leżąca w środkowej części kraju. Od wschodu graniczy z Ontario, od zachodu z Saskatchewan, od północy z terytorium Nunavut oraz na południu ze stanami USA Minnesota i Dakota Północna. Największym miastem prowincji i zarazem jej stolicą jest Winnipeg.

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.

Gazeta Katolicka poprzez publikację wielu pamiętników i wspomnień stała się unikatowym źródłem informacji o rozwoju polskiego osadnictwa rozrzuconego w Kanadzie, organizowaniu się i asymilacji w nowym środowisku. Już w pierwszym numerze zaapelowano do czytelników o nadsyłanie listów z opisami ich codziennych doświadczeń. Mimo skąpego wykształcenia u większości nowych imigrantów nie zabrakło odważnych, którzy zdołali opisać (głównie w prowincjach preriowych) swoje życie i najbliższe otoczenie. Powstały wyjątkowe w swoim rodzaju wpomnienia opisujące ich trudy podróży do Kanady, osamotnienie, ich codzienne bolączki, rozczarowania i radości oraz lekcje życia, jakich doświadczali. Nadesłane listy zawierały nawet dokładne opisy ilu i jakich kto ma sąsiadów, czy jest w pobliżu kościół lub szkoła, itp. Gazeta Katolicka stała się przez to zbiorowym pamiętnikiem tych, którzy opuścili jedną ojczyznę aby budować inną.

Głos Kanadyjski - pierwsze historycznie pismo polskojęzyczne w Kanadzie. Tygodnik o profilu narodowo-katolickim (z dewizą "Wiara, Ojczyzna i Nauka"), wydawany w okresie od czerwca 1904 do 1905 w Winnipegu w prowincji Alberta przez polskich misjonarzy oblatów, którzy przeobrazili tamtejszą Parafię Świętego Ducha w centrum polskości. Kościół wybudował w 1899 Wojciech Kulawy, pierwszy misjonarz obsługujący polskich wiernych w zachodniej Kanadzie. On też założył tygodnik, który – niestety - okazał się efemerydą.

Prowincje Preriowe - region kulturowy Kanady obejmujący prowincje Alberta, Manitoba i Saskatchewan. Te trzy prowincje łączy wspólnota historyczna i częściowo gospodarcza oraz w znacznej mierze cechy geograficzne.

Z biegiem czasu pismo zmonopolizowało rynek polonijny w Kanadzie, stając się doskonałym medium opiniotwórczym i tubą propagandową dla kół związanych z oblatami. Było nieocenionym źródłem informacji na temat społeczeństwa, praw i zwyczajów w Kanadzie. Jego nakład dochodził do 5 tysięcy egzemplarzy (na ogół 12 stron w formacie A3). Slogan autoreklamowy: “Jedyna Gazeta Polska w Kanadzie”.

Misjonarze Oblaci, Zgromadzenie Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej (OMI), zgromadzenie zakonne założone przez późniejszego biskupa Marsylii Św. Eugeniusza de Mazenoda 25 stycznia 1816 roku, a zatwierdzone w 17 lutego 1826 roku przez papieża Leona XII. Obecnie generałem zgromadzenia jest O. Wilhelm Steckling OMI - oblat pochodzenia niemieckiego.

Pierwszym wydawcą została firma West Canada Publishing Company (później na zmianę z Gazeta Katolicka Publishing Company i Canadian Publishers Ltd.) założona przez niemieckiego oblata Josepha Cordesa. To samo wydawnictwo publikowało też pisma katolików angielskich i niemieckich pod patronatem biskupa z dystryktu St. Boniface. Pierwszym redaktorem był Adam F. Bloch (1908-10), kolejnymi: późniejszy założyciel konkurencyjnego Czasu – Maks Major (1910-11), Jan Pazdor (1912-18, 1922-40), Zofia Rapalska (1918-22) i J. Baderski (1921-40).

W 1933 oblaci zakładają Stowarzyszenie Polaków w Kanadzie, którego organem prasowym Gazeta Katolicka staje się w maju 1934. W 1940 roku zmieniła nazwę na Gazeta Polska w Kanadzie, a w 1950 została przyłączona do tygodnika Głos Polski, który ukazuje się do dziś w Toronto.

Przypisy

http://collectioncanada.ca/multicultural/005007-206-e.html Archiwa Państwowe Kanady
http://www.gazetao.pl/artykul,33.html Janusz Szajna - Historia Polonii kanadyjskiej z perspektywy prasy polonijnej
http://www.collectionscanada.gc.ca/obj/005007/f2/005007-205-e.pdf Archiwa Państwowe Kanady

Źródła

Violette Stepaniuk - Polish-Canadian Periodicals at LAC, 1908-2005…, Library and Archives Canada (http://collectioncanada.ca/multicultural/005007-206-e.html)

Violette Stepaniuk - The Polish-Canadian Press: Historical Overview, Library And Archives Canada (http://www.collectionscanada.gc.ca/obj/005007/f2/005007-205-e.pdf)

Janusz Szajna - Historia Polonii kanadyjskiej z perspektywy prasy polonijnej, Gazeta Ogólnopolska (http://www.gazetao.pl/artykul,33.html)

Anna Reczyńska - Polonia kanadyjska; opracowanie w słowniku Polacy w Kanadzie (Biogram Publishing, Mississauga, Ontario, 2006, ISBN 0-9738143-0-6)

Encyklopedia PWN – Prasa polonijna (http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3959695)