Gustaw Herman Marcin Gizewiusz, Gisevius (ur. 21 maja 1810 w Piszu, zm. 7 maja 1848 w Ostródzie) – polski działacz społeczno-narodowy i polityczny na Mazurach, literat, folklorysta, publicysta, tłumacz i redaktor, wydawca i bibliofil.

Mazur - czasopismo ruchu polskiego na Mazurach w Prusach Wschodnich, następca „Gazety Ludowej” i „Gońca Mazurskiego” powstało w 1906 r. staraniem Komitetu Mazurskiego (wśród założycieli był Bogumił Labusz) , wydawane w Szczytnie. Nakład początkowo wynosił 500 egzemplarzy, potem wzrósł do około 2000 w 1914 r. W 1911 w powiecie szczycieńskim było 705 abonentów. Pierwszym redaktorem został Polak Stanisław Zieliński. Charakterem nawiązywało do „Gazety Ludowej” i Gustawa Gizewiusza, utożsamiają język z narodowością: „Mazurzy to Polacy po pochodzeniu i po języku”, „Prędzej na Mazurach lepiej się nie stanie, aż każdy Mazur śmiało przyznawać się będzie, że Polak i to Polak ewangelickiego wyznania jako jego brać ewangelicka w Warszawie, na Śląsku, w Galicji”. Nie akcentowano zbytni kwestii ekonomicznych. W czerwcu 1907 r. redaktorem został Hermann Falkenberg, który kierował pismem do grudnia 1907 r. Zmienił profil pisma, ostro sprzeciwiając się propolskiej agitacji. Kolejna zmiana w czasopiśmie zaszła, gdy redaktorem został Kazimierz Jaroszyk (aż do I wojny światowej). Jaroszyk bronił polski język Mazurów i występował przeciw pruskiej propagandzie, publikował ówczesne utwory pisarzy polskich, podkreślał wkład Polaków w dorobek kultury europejskiej, głosił jedność Mazurów z Polakami wszystkich zaborów.

"Gazeta Lecka", tygodnik (w ostatnim roku ukazywał się 2 razy w tygodniu) wydawany w latach 1875 - 1892 w Lecu (ob. Giżycko). Mazurskie pismo ludowe redagowane przez Mariana Gerssa (Giersza), prawie w całości wypełnione jego twórczością, głównie tłumaczoną z języka niemieckiego. Gazeta była o profilu lojalnym wobec państwa niemieckiego i cesarza. Przyczyniła się do popularyzowania języka, piśmiennictwa i historii Polski, po roku 1880 zamieszczała utwory pisarzy polskich (J. Kochanowskiego, I. Krasickiego, J. I. Kraszewskiego), artykuły o wybitnych Polakach.

Mazurska Partia Ludowa, Partia Mazurska Ludowa – pierwsza organizacja polityczna Mazurów, założona w grudniu 1896 w Ełku jako przeciwwaga dla partii konserwatywnych.

Krzysztof Celestyn Mrongowiusz (ur. 19 lipca 1764 w Olsztynku, zm. 3 czerwca 1855 w Gdańsku) – pastor, kaznodzieja ewangelicki, orędownik polskości w zaborze pruskim, mieszkaniec Gdańska, filozof, językoznawca, tłumacz.