Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych

Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych (GISZ) – organ pracy Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, powołany dekretem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego z dnia 6 sierpnia 1926 "O sprawowaniu dowództwa nad siłami zbrojnymi w czasie pokoju i ustanowieniu Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych".

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.

Władysław Eugeniusz Sikorski (ur. 20 maja 1881 w Tuszowie Narodowym, zm. 4 lipca 1943 na Gibraltarze) – polski wojskowy i polityk, generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie podczas II wojny światowej.

Generalny Inspektor Sił Zbrojnych – generał przewidziany na Naczelnego Wodza. Za pośrednictwem Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych i Ministra Spraw Wojskowych zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi w czasie pokoju sprawował Prezydent RP. Inspektor nie był odpowiedzialny przed sejmem i rządem (podlegał bezpośrednio prezydentowi).

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie z Konstytucją, najwyższy przedstawiciel polskich władz, gwarant ciągłości władzy państwowej, najwyższy organ państwa w zakresie władzy wykonawczej, czuwa nad przestrzeganiem postanowień i przepisów Konstytucji, zwierzchnik Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

6 maja 1936 gen. dyw. Edward Śmigły-Rydz zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. Odznaka była "symboliczną i drogą pamiątką pełnienia zaszczytnej służby w GISZ w okresie od 6 VIII 1926 r. do 12 V 1935 r. pod rozkazami Józefa Piłsudskiego Pierwszego Marszałka Polski, jako Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych"

Bronisław Bolesław Duch (ur. 15 listopada 1896 w Borszczowie, zm. 9 października 1980 w Londynie) – generał dywizji Wojska Polskiego, uczestnik walk Legionów Polskich, wojny bolszewickiej i II wojny światowej.

Edward Śmigły-Rydz, też: Edward Rydz, Edward Rydz-Śmigły, ps. Śmigły, Tarłowski, Adam Zawisza (ur. 11 marca 1886 w Brzeżanach, zm. 2 grudnia 1941 w Warszawie) – polski wojskowy i polityk, Marszałek Polski, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, Naczelny Wódz w wojnie obronnej 1939 roku, formalnie przez 17 dni następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju.

Generalni Inspektorzy Sił Zbrojnych

Marszałek Polski Józef Piłsudski (27 VIII 1926 – 12 V 1935)

Marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz (12 V 1935 – 7 XI 1939)

gen. broni Władysław Sikorski (7 XI 1939 – 4 VII 1943)

gen. broni Kazimierz Sosnkowski (8 VII 1943 – 30 IX 1944)

gen. dyw. Tadeusz Bór-Komorowski (30 IX 1944 – 2 X 1944)

gen. dyw. Władysław Anders (p.o. 2 X 1944 – 5 V 1945 )

gen. dyw. Tadeusz Bór-Komorowski (5 V 1945 - 8 XI 1946)

gen. broni Władysław Anders (8 XI 1946 – 1954)

gen. broni Michał Karaszewicz-Tokarzewski (1954 – 22 V 1964)

gen. dyw. Stefan Dembiński (1964 – 1972)

gen. dyw. Stanisław Kopański (1972 – 1976)

gen. dyw. Zygmunt Bohusz-Szyszko (19 III 1976 – 18 II 1980)

gen. dyw. Bronisław Duch (19 II 1980)

Po roku 1980 w miejsce GISZ-u utworzona została Rada Wojskowa, której przewodził gen. dyw. Klemens Rudnicki.

Bolesław Ignacy Florian Wieniawa-Długoszowski (ur. 22 lipca 1881 w Maksymówce koło Stanisławowa, zm. 1 lipca 1942 w Nowym Jorku) – generał dywizji Wojska Polskiego, dyplomata i formalnie przez jeden dzień "następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju". Wobec niemożności sprawowania przez Ignacego Mościckiego urzędu prezydenta, z powodu internowania, będąc następcą prezydenta pełnił jego obowiązki. Był osobistym adiutantem Józefa Piłsudskiego.

Walery Jan Sławek, ps. Gustaw, Soplica (ur. 2 listopada 1879 w Strutynce k. Niemirowa, zm. 3 kwietnia 1939 w Warszawie) – polityk okresu II Rzeczypospolitej, trzykrotny premier Polski, marszałek Sejmu, wolnomularz, podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego. Członek Polskiej Partii Socjalistycznej i jej Organizacji Bojowej, jeden z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego, lider obozu sanacyjnego (tzw. grupy pułkowników), jeden z głównych twórców założeń konstytucji kwietniowej. Pod koniec życia zmarginalizowany wewnątrz sanacyjnego obozu rządowego, popełnił samobójstwo.

Struktura organizacyjna GISZ

Generalny Inspektor Sił Zbrojnych

Inspektorzy Armii i Generałowie do Prac oraz Generałowie Inspekcjonujący w zakresie ich pracy inspekcyjnej

Sztab Główny WP (do 1928 Sztab Generalny WP)

Biuro Inspekcji

szefowie biura - I oficerowie do zleceń przy Generalnym Inpektorze Sił Zbrojnych:

płk dypl. Janusz Gąsiorowski (X 1926 - XII 1931)

płk dypl. Witold Wartha (od XII 1931)

płk dypl. Leon Strzelecki (1935-VII 1939)

płk dypl. Tadeusz Münnich (VII-VIII 1939)

Gabinet Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych

Samodzielny Referat Personalny

referent – mjr Bronisław Galbasz (od XII 1926)

referent – por. Lucjan Miładowski (od XII 1926)

Biuro do Prac Komitetu Obrony Państwa (od 1936 Sekretariat Komitetu Obrony Rzeczypospolitej podporządkowany szefowi SG WP)

szef biura – płk dypl. Władysław Kiliński (od XII 1926)

Komitet do Spraw Uzbrojenia i Sprzętu

Komitet Wyższej Szkoły Wojennej (powołany 30 VII 1932)

Wyższa Szkoła Wojenna (od 11 VIII 1932)

Wojskowe Biuro Historyczne

Biuro Kapituły Orderu Virtuti Militari (od 7 VIII 1931)

Kolumna Samochodowa GISZ

kpt. Stanisław Heins (od XII 1926)

Oficerowie GISZ

ppłk SG Adam Korytowski (I oficer sztabu w GISZ IX 1926 - X 1927)

płk SG Bolesław Wieniawa-Długoszowski (I oficer sztabu w GISZ z zachowaniem stanowiska dowódcy 1 pszw od X 1927)

płk dypl. Kazimierz Glabisz (I oficer do zleceń 1929 - IX 1939)

płk dypl. Leon Strzelecki (oficer do zleceń I 1934 - 1935)

płk dypl. Tadeusz Münnich (oficer do zleceń 1937 - VII 1939)

ppłk SG Walery Sławek (III oficer do zleceń od 1 I 1927)

mjr kaw. Konrad Zembrzuski (adiutant przyboczny od 25 XI 1927)

mjr Władysław Łobanowski (od 30 IX 1926 kierownik kancelarii Biura Inspekcji)

por. Jan Jarnicki (od 30 IX 1926 oficer kancelaryjny Biura Inspekcji)

ppor. Władysław Burzyński (od 30 IX 1926 oficer kancelaryjny Biura Inspekcji)

Przypisy

Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 sierpnia 1926 r. o sprawowaniu dowództwa nad siłami zbrojnemi w czasie pokoju i o ustanowieniu Generalnego Inspektora sił zbrojnych Dz. U. z 1926 r. Nr 79, poz. 445
Art. 4 Dekretu Prezydenta RP z dnia 9 maja 1936 r. o sprawowaniu zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnemi i organizacji naczelnych władz wojskowych w czasie pokoju (Dz.U. RP z 12 maja 1936 r., nr 38, poz. 286). Dekret wszedł w życie z chwilą ogłoszenia. Równocześnie moc obowiązującą stracił dekret Prezydenta RP z dnia 6 sierpnia 1926 r. o sprawowaniu dowództwa nad siłami zbrojnemi w czasie pokoju i ustanowieniu Generalnego Inspektora sił zbrojnych.
Art. 1 § 1 Dekretu z dnia 9 maja 1936 r.
Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 7 z 14.05.1936 r., poz. 85. Ewidencja odznaczonych oficerów i inne dokumenty wytworzone przez komisję odznaki pamiątkowej GISZ przechowywana jest w zbiorach archiwum Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku (zespół archiwalny nr 1).
Władysław Anders pełnił obowiązki Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych w czasie kiedy Tadeusz Bór-Komorowski przebywał w niewoli.
Pisownia stanowisk w brzmieniu określonym Dekretem z dnia 9 maja 1936 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 25 z 31.10.1927 r.

Zobacz też

Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego (1939)

Bibliografia

Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: "Rytm", 1998. ISBN 83-86678-71-2.

PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9

Jan Andrzej Igielski, Zespół Akt Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych (1926–1939) (pol.)

Struktura Wojska Polskiego przed II Wojną Światową wg Rocznika Oficerskiego z 1933 r. (pol.)

GISZ i pokrewne na Onet WIEM (pol.)