Geografia Japonii - Polski Serwis Naukowy

Japonia – wyspiarskie państwo leżące w Azji Wschodniej na zachodnim obrzeżu Oceanu Spokojnego. Jest usytuowana w strefie silnej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej. Jedno z najlepiej rozwiniętych gospodarczo państw świata, o wysokim poziomie życia.

Mapa fizyczna Japonii

Powierzchnia, położenie i granice

Powierzchnia – 377 812 km²

Położenie – Japonia leży na czterech dużych wyspach i setkach małych wysp, wysepek i raf, oddzielonych od kontynentu azjatyckiego przez Morze Japońskie i Cieśninę Koreańską. Średnia odległość od Azji poprzez morze wynosi około 800 km. Cieśnina ma szerokość 60 km. Japonia stanowi lądową granicę pomiędzy Morzem Japońskim a otwartymi wodami Oceanu Spokojnego.

Era mezozoiczna, mezozoik – era która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę.
Las mieszany – siedliskowy typ lasu występujący na nizinach i zajmujący na terenie Polski ok. 10,5% powierzchni siedlisk leśnych, głównie żyźniejsze gleby typu skrytobielicowego lub brunatnego: piaski gliniaste oraz gliny spiaszczone. Dla siedliska lasu mieszanego głównymi gatunkami drzew są: dąb, buk, sosna, świerk, jodła, modrzew, brzoza.

Japonia widziana z kosmosu

Skrajne punkty:

północny: 45°31'N – przylądek Sōya na północnym krańcu Hokkaido;

południowy: 20°25°N – wyspa Okinotori;

zachodni: 122°59'E - zachodni kraniec wyspy Yonaguni;

wschodni: 153°58'E - wyspa Minami-Tori.

Japonia nie graniczy lądowo z żadnym krajem, jednak poprzez wody terytorialne graniczy:

od zachodu i od południowego zachodu (rejon wysp Riukiu) z Chinami;

poprzez Cieśninę Koreańską z Koreą Południową;

od północy poprzez Cieśninę La Pérouse'a (rejon Hokkaido-Sachalin) z Rosją.

Linia brzegowa – 29 751 km.

Wybrzeże - wąski pas po obu stronach linii brzegowej, zarówno od strony lądu, jak i strony morza, na który ma wpływ rzeźbotwórcza działalność mórz i oceanów (m.in. fal morskich, pływów, prądów przybrzeżnych).
Wyżyna – obszar, którego wysokości bezwzględne przekraczają 300 metrów n.p.m., a wysokości względne są na ogół mniejsze niż 300 m. Z obszarów wyżyn wyłączane są bowiem obszary o szczególnie urozmaiconej rzeźbie i wysokościach względnych przekraczających 300 m stosunku do najbliższych den dolinnych, czyli góry. Różnice w wysokościach względnych w obrębie wyżyny są więc stosunkowo małe. W Polsce i innych krajach często przyjmuje się za dolną granicę wyżyn poziomicę 200 m n.p.m. Na mapie hipsometrycznej niższe wyżyny wyróżnione są barwami żółtymi, podobnie jak i najniższe partie gór, np. pogórza, natomiast najwyższe wyżyny - jasnymi odcieniami koloru brązowego. Nad wyżynami, powyżej 500 m n.p.m. rozciągają się góry niskie. Wyjątkiem w skali światowej jest Wyżyna Tybetańska, która znajduje się na wysokości około 4500 m n.p.m. zalicza się ja do wyżyn a nie do gór ponieważ jest płaska spełniony jest warunek deniwelacji (różnicy między dwoma wzniesieniami ) mniejszy niż 300 metrów.

Wyspy

Japonia składa się z około 3000 wysp, oddzielających Ocean Spokojny od Morza Japońskiego i Morza Wschodniochińskiego. Największą z nich jest Honsiu o powierzchni 231 041 km².

Drugą co do wielkości wyspą jest wysunięta najdalej na północ Hokkaido o powierzchni 83 451 km². Bezpośrednio na północ od niej rozciąga się wąski archipelag Kuryli, należący do Rosji.

Wyspa Kiusiu zajmuje trzecie miejsce pod względem powierzchni, która wynosi 42 154 km². Leży ona na południowo-wschodnim krańcu głównego archipelagu. Na południe od niej rozciąga się archipelag Riukiu. Największą z wysp Riukiu jest Okinawa o powierzchni 2265 km². Leży ona w centralnej części archipelagu.

Yokkaichi (jap. 四日市市, Yokkaichi-shi) – miasto w Japonii, w prefekturze Mie, w środkowej części wyspy Honsiu, ważny port nad zatoką Ise (Ocean Spokojny).
Biwa (jap. 琵琶湖, Biwa-ko?) - największe słodkowodne jezioro Japonii. Położone na wyspie Honsiu, ok. 10 km na północny wschód od Kioto. Jezioro pochodzenia tektonicznego.

Wyspa Sikoku zajmuje czwarte miejsce pod względem powierzchni, która wynosi 18 784 km².

Cztery główne wyspy japońskie (Honsiu, Hokkaido, Kiusiu, Sikoku) tworzą łuk o długości 2990 km, zaś Riukiu tworzy kolejny łuk o długości 1200 km. Wszystkie te wyspy są jednym z odcinków geologicznego łańcucha zwanego "Pierścieniem Ognia" lub "Ognistym Kręgiem" - obszaru zachodniego Pacyfiku o dużej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej.

Gleby bielicowe – ubogie gleby z klasy gleb bielicoziemnych, wytworzone na piaskach, zawierające w profilu poziomy diagnostyczne albic i spodic, o budowie profilu Ol-Of-Oh-AEes-Bh-Bfe-C.
Makak japoński (Macaca fuscata) – małpa wąskonosa z rodziny makakowatych. Żyje na Wyspach Japońskich, oprócz Hokkaido. Zwierzę znane jest ze swych zdolności uczenia się. Występuje w japońskiej mitologii, literaturze i sztuce.

Ukształtowanie poziome

Wulkan Fudżi

Linia brzegowa Japonii jest bardzo dobrze rozwinięta; cechuje ją różnorodność typów wybrzeży. Na wschodzie i południu Honsiu przeważa wybrzeże klifowe, natomiast wokół Wewnętrznego Morza Japońskiego, czyli pomiędzy Honsiu, Kiusiu i Sikoku, wybrzeże jest riasowe. Taki sam typ wybrzeża występuje na zachodnim wybrzeżu Kiusiu. Na północy Honsiu i na Hokkaido brzeg morski ma charakter aluwialny, występuje wybrzeże limanowe i lagunowe. W wielu miejscach w północnym i południowo-wschodnim Honsiu oraz na Hokkaido występują wały wydmowe. Wyspy Riukiu są w wielu miejscach otoczone przez rafy koralowe.

Wyspy Kurylskie (jap. クリル列島 - Kuriru Rettō albo 千島列島 - Chishima Rettō: Archipelag Tysiąca Wysp, ros. Курильские острова) − archipelag wysp wulkanicznych na Oceanie Spokojnym. Położony między japońską wyspą Hokkaido a półwyspem Kamczatka. Składa się z ponad 30 większych i wielu mniejszych wysp. Ogólna powierzchnia 15,6 tys. km². Wchodzą w skład obwodu sachalińskiego, południowa część archipelagu jest przedmiotem sporu prawnego pomiędzy Japonią a Rosją.
Klimat zwrotnikowy - w klasyfikacji klimatów Okołowicza, jedna z 5 głównych stref klimatycznych, obejmująca obszary kuli ziemskiej w okolicach obu zwrotników. Średnie roczne temperatury w tej strefie przekraczają 20 °C, ale średnie miesięczne są bardziej zróżnicowane w ciągu roku niż w klimacie równikowym: temperatura najchłodniejszego miesiąca może wynosić od 10 do 20 °C natomiast temperatury najcieplejszego miesiąca są wyższe niż we wszystkich pozostałych strefach (często przekraczają 30 do 35 °C). Cechą charakterystyczną klimatów zwrotnikowych są duże amplitudy dobowe temperatur. Opady występują najczęściej lub wyłącznie w półroczu letnim. W klimatach suchych są one sporadyczne lub całkowicie ich brak.

Wyspy Japońskie od wschodu opadają w rów oceaniczny o głębokości do 9810 m. Zachodnie brzegi kraju są oblewane przez płytsze wody Morza Japońskiego o maksymalnej głębokości 4226 m.

Budowa geologiczna

Budowa geologiczna Japonii jest skomplikowana. Występują zarówno stare fragmenty skorupy kontynentalnej, pochodzące z prekambru, jak i obszary zbudowane ze skał paleozoicznych, mezozoicznych i kenozoicznych. Występuje także duża ilość skał wulkanicznych, które powstały od miocenu po dzień dzisiejszy.

Skorupa kontynentalna to jedna z dwóch podstawowych odmian skorupy ziemskiej obok odmiany oceanicznej. W przeciwieństwie do relatywnie cienkiej i gęstej skorupy oceanicznej, znajdującej się poniżej skorupy kontynentalnej i tworzącej dno oceanów, kontynenty zbudowane są z grubej warstwy lżejszych skał, które tworzą znane z mapy fizycznej Ziemi kontynenty.
Honsiu (jap. 本州, Honshū?) – największa, a tym samym główna wyspa Japonii. Na północy cieśnina Tsugaru oddziela ją od Hokkaido, na południu Wewnętrzne Morze Japońskie od Sikoku, a na południowym zachodzie po drugiej stronie cieśniny Shimonoseki leży wyspa Kiusiu. Honsiu jest siódmą co do wielkości wyspą na świecie.

Najstarszymi skałami są pochodzące z prekambru gnejsy występujące na wyspie Oki. W osadach jurajskich w środkowej części Honsiu występują otoczaki granitowe o wieku około 1,6 mld lat. Liczne, zwłaszcza na Sikoku i Kiusiu oraz w południowej części Honsiu, są skały metamorficzne i kompleksy ofiolitowe, które są fragmentami dawnego dna oceanicznego. Skały te pochodzą z okresu paleozoicznego. Wśród osadów permskich i mezozoicznych występują różnorodne wapienie, dolomity oraz skały okruchowe (flisz), a poza nimi skały krzemionkowe, które powstały w głębokowodnych częściach oceanu.

Góra Asama (jap. 浅間山, Asama-yama) - aktywny wulkan w środkowej części Honsiu, głównej wyspy Japonii. Znajduje się na granicy prefektur Gunma i Nagano. Wysokość tego wulkanu wynosi 2 568 m n.p.m. Ostatnia erupcja miała miejsce 2 lutego 2009. Inne silne wybuchy miały miejsce w latach 685, 1108, 1783 oraz 1972. Na wschodnim stoku znajduje się obserwatorium wulkaniczne należące do Uniwersytetu Tokijskiego.
Nizina Ishikari (jap. 石狩平野, Ishikari Heiya) – nizina w Japonii, w zachodniej części wyspy Hokkaido, u wybrzeży Morza Japońskiego. Zbudowana jest głównie z osadów naniesionych przez rzekę Ishikari i jej dopływy. Teren częściowo bagnisty, stanowi ważny region rolniczy Japonii. Głównym miastem na nizinie jest Sapporo.

Wyspy Japońskie zostały ukształtowane w wyniku licznych orogenez. Główna oś gór i ich układ jest wynikiem fałdowań jakie miały miejsce w mezozoiku. Odmłodzenie górskiej rzeźby nastąpiło w czasie orogenezy alpejskiej. W czasie tejże orogenezy powstały liczne spękania oraz zaszły duże przemieszczenia pionowe i poziome. W tym czasie rozwinęła się także działalność wulkaniczna. Skutkiem powstałych procesów wulkanicznych oraz plutonicznych, jakie występują po dzień dzisiejszy, było wytworzenie się intruzji granitowych i pokryw lawowych oraz tufowych. Wykształcenie się obecnych rysów rzeźby było wynikiem fałdowań i działalności rzeźbotwórczej wód płynących i morza w okresie kenozoiku. Ponadto wpływ na obecną rzeźbę Japonii ma aktywny wulkanizm oraz trzęsienia ziemi.

Góry Kitakami (jap. 北上山地, Kitakami Sanchi?) - łańcuch górski o przebiegu południkowym, znajdujący się w północno-wschodniej części japońskiej wyspy Honsiu, w regionie Tōhoku. Najwyższym wzniesieniem tych gór jest położony w prefekturze Iwate szczyt Hayachine (Hayachine-san), osiągający 1914 m n.p.m..
Morwa (Morus L.) – rodzaj dużych krzewów lub niewielkich drzew liściastych z rodziny morwowatych (Moraceae), obejmujący około 10-16 gatunków żyjących w subtropikalnych do umiarkowanych regionach przede wszystkim Azji, a także Afryki i Ameryki Północnej. Występuje również w niektórych regionach Polski. Gatunkiem typowym jest Morus nigra L..

Należy podkreślić, że chociaż budowa geologiczna Wysp Japońskich nawiązuje do Azji, to są one od kontynentu azjatyckiego oddzielone skorupą ziemską typu oceanicznego, podobnie jak od Ameryki. Wyspy Japońskie tworzą rodzaj mikrokontynentu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)