Geografia Republiki Południowej Afryki

Mapa RPA

Republika Południowej Afryki jest dużym państwem położonym w Afryce Południowej, które z trzech stron oblewają wody oceanów: Atlantyckiego na zachodnie i Indyjskiego na wschodzie. Na południu te oceany łączą się ze sobą w rejonie Basenu Agulhas.

Powierzchnia i granice

Powierzchnia – 1 219 912 km²

Akacja (Acacia Mill.) – rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny mimozowatych. Liczbę gatunków ocenia się na ok. 1300. Występują w strefie tropikalnej i subtropikalnej całego świata, głównie w międzyzwrotnikowej Afryce, szczególnie Etiopii, Somalii, Kongo i RPA oraz Australii i Tasmanii (tu największe bogactwo – ok. 950 gatunków). W Azji najliczniejsze w Indiach i na Półwyspie Indochińskim. Na półkuli zachodniej północna granica zasięgu przebiega przez Teksas i Nowy Meksyk. Według innej klasyfikacji mimozowate stanowią osobną rodzinę, a rodzaj obejmuje około 600 (wówczas w Australii i na Tasmanii 300 gatunków). Akacje stanowią często składnik flory stepów i sawann.
Wyżyna – obszar, którego wysokości bezwzględne przekraczają 300 metrów n.p.m., a wysokości względne są na ogół mniejsze niż 300 m. Z obszarów wyżyn wyłączane są bowiem obszary o szczególnie urozmaiconej rzeźbie i wysokościach względnych przekraczających 300 m stosunku do najbliższych den dolinnych, czyli góry. Różnice w wysokościach względnych w obrębie wyżyny są więc stosunkowo małe. W Polsce i innych krajach często przyjmuje się za dolną granicę wyżyn poziomicę 200 m n.p.m. Na mapie hipsometrycznej niższe wyżyny wyróżnione są barwami żółtymi, podobnie jak i najniższe partie gór, np. pogórza, natomiast najwyższe wyżyny - jasnymi odcieniami koloru brązowego. Nad wyżynami, powyżej 500 m n.p.m. rozciągają się góry niskie. Wyjątkiem w skali światowej jest Wyżyna Tybetańska, która znajduje się na wysokości około 4500 m n.p.m. zalicza się ja do wyżyn a nie do gór ponieważ jest płaska spełniony jest warunek deniwelacji (różnicy między dwoma wzniesieniami ) mniejszy niż 300 metrów.

Skrajne punkty – północny 22°07'S, południowy 34°52'S, zachodni 16°39'E, wschodni 32°56'E. Kraj jest szeroki na około 890 km i długi (północny wschód – południowy zachód) na około 1600 km.

Republika Południowej Afryki graniczy z następującymi państwami:

Botswana – 1840 km

Lesotho – 909 km, ten kraj jest zarazem enklawą RPA

Mozambik – 491 km

Namibia – 855 km

Suazi – 430 km

Zimbabwe – 225 km

Długość linii brzegowej wynosi 2798 km.

Wilczomlecz (Euphorbia L.) – rodzaj roślin z rodziny wilczomleczowatych, liczący około 1600-2000 gatunków. Zamieszkuje cieplejsze strefy całego świata, szczególnie licznie w Afryce. W Europie występuje dziko ok. 100 gatunków, w Polsce ponad 20. Gatunkiem typowym jest Euphorbia antiquorum L..
Thabana Ntlenyana - szczyt w Afryce Południowej, najwyższe wzniesienie (3482 m n.p.m.) pasma Gór Smoczych we wschodniej części Lesotho przy granicy z RPA. Zbudowany w większości z law bazaltowych.

Zdjęcie satelitarne RPA

Budowa geologiczna i rzeźba

RPA jest w większości obszarem leżącym na platformie prekambryjskiej, a jej utwory znajdują się miejscami bezpośrednio na powierzchni. W innych miejscach podłoże to jest przykryte młodszymi osadami. Kraj spoczywa na bardzo starym podłożu, gdzie wiek gnejsów w dolinie rzeki Limpopo, szacowany jest na 4 mld. lat. Młodsze skały metamorficzne występują we wschodnim i północnym Transwalu (północno-wschodnia część kraju) oraz w północno-zachodniej części kraju. Intensywne procesy metamorficzne i wulkaniczne jakie miały miejsce, przyczyniły się do utworzenia bogactw mineralnych jakie posiada RPA. Centralna i południowa część kraju jest zdominowana przez karbońskie skały osadowe.

Klimat zwrotnikowy - w klasyfikacji klimatów Okołowicza, jedna z 5 głównych stref klimatycznych, obejmująca obszary kuli ziemskiej w okolicach obu zwrotników. Średnie roczne temperatury w tej strefie przekraczają 20 °C, ale średnie miesięczne są bardziej zróżnicowane w ciągu roku niż w klimacie równikowym: temperatura najchłodniejszego miesiąca może wynosić od 10 do 20 °C natomiast temperatury najcieplejszego miesiąca są wyższe niż we wszystkich pozostałych strefach (często przekraczają 30 do 35 °C). Cechą charakterystyczną klimatów zwrotnikowych są duże amplitudy dobowe temperatur. Opady występują najczęściej lub wyłącznie w półroczu letnim. W klimatach suchych są one sporadyczne lub całkowicie ich brak.
Skorpiony (Scorpiones) - rząd pajęczaków (Arachnida) o wielkości od 13 do nawet ponad 180 mm (skorpion cesarski), zamieszkujących zarówno obszary tropikalne (od lasów deszczowych po tereny pustynne), jak i wysokogórskie tereny okresowo przykrywane śniegiem. Skorpiony charakteryzują się obecnością kolca jadowego na ostatnim segmencie odwłoku.

Inną budową geologiczną cechują się leżące na południu kraju Góry Przylądkowe. Są one zbudowane z piaskowców i kwarcytów, które zostały sfałdowane pod koniec orogenezy waryscyjskiej (koniec triasu). Leżąca w pobliżu Kapsztadu Góra Stołowa jest zbudowana z leżących poziomo twardych piaskowców, czyli podobnie jak Góry Przylądkowe. Cały obszar kraju leży na południowej części krystalicznej tarczy afrykańskiej.

Zuid-Afrikaansche Republiek, ZAR (nl. Republika Południowoafrykańska), potocznie nazywana Transvaal Republiek (af. dosłownie Republika poza rzeką Vaal) - historyczne państwo burskie na terenie obecnej Republiki Południowej Afryki istniejące z przerwami w latach 1852-1902.
Palusznik (Digitaria Haller) – rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych. Liczy ok. 300 gatunków występujących głównie w strefie międzyzwrotnikowej. W Polsce występują dwa gatunki. Gatunkiem typowym jest Digitaria sanguinalis (L.) Scop.

Kraj jest wyżynny, średnia wysokość nad poziomem morza przekracza 1000 m. Trzy czwarte powierzchni kraju leży ponad 600 m n.p.m. a połowa kraju powyżej 1000 m n.p.m. Jedynie niewielki obszar na północnym wschodzie jest terenem nizinnym i stanowi on część Niziny Mozambickiej. Jest to obszar o nazwie Natal, którego północna część jest nizinną i zabagnioną równiną.

Arenosole (łac. arena – piasek) – słabo wykształcone gleby wytworzone ze skał luźnych, całkowicie pozbawione węglanów. W związku z czym posiadają odczyn kwaśny. Charakteryzują się zasadniczą budową profilu glebowego A-C; poza poziomem akumulacyjnym A i poziomem skały macierzystej C nie zaznaczają się wyraźnie inne poziomy genetyczne. Pod poziomem próchnicznym o miąższości wahającej się od 15 do 30 cm, zalega bezpośrednio poziom skały macierzystej. Gleby te stanowią dalsze stadium rozwojowe gleb inicjalnych luźnych wytworzonych z piasków ubogich w związki zasadowe. Dlatego też miąższość profilu glebowego arenosoli jest znacznie większa, niż w glebach inicjalnych eolicznych. Przy udziale roślinności leśnej gleby te przekształcają się stopniowo w bielice. W warunkach naturalnych stanowią siedlisko roślinności borowej.
Wyż baryczny - w meteorologii obszar podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, w którym najwyższe ciśnienie jest w środku układu, skąd na wszystkie strony maleje. Wartość izobar maleje na wszystkie strony lub rośnie do środka.

Góry Smocze

Od obniżenia Kotliny Kalahari teren podnosi się na we wszystkie strony i osiąga najwyższe wysokości w południowo-wschodniej części kraju. Obniżenie leżące na północy kraju, wnosi się na wysokość od 900 do 1000 m n.p.m. i ma charakter równiny urozmaiconej pagórami wydmowymi i dolinami okresowych rzek. W kierunku południowym Kotlina Kalahari przechodzi stopniowo w Średni Weld, który jest wyżynnym regionem, wnoszącym się do 1300 m n.p.m. Średni Weld jest w zasadzie płaskowyżem o mało urozmaiconej powierzchni. Całość, czyli Średni Weld i północne obniżenie Kalahari, jest otoczona Wysokim Weldem. Teren ów wznosi się na wysokość do 2000 m n.p.m. i ma postać rozległej, miejscami falistej wyżyny. Najwyższy region RPA stanowi bazaltowy Płaskowyż Lesotho, który osiąga 3000 m n.p.m. W pobliżu leżą najwyższe góry kraju: Thabana Ntlenyana (3482 m n.p.m.), Njesuthi (3408 m n.p.m.) i Giant's Castle (3315 m n.p.m.) w paśmie Gór Smoczych). W północno-wschodniej części kraju leży Wyżyna Transwalska o średniej wysokości 1500 m n.p.m. Poza obszarem Wyżyn Wewnętrznych teren opada wyraźnym progiem Wielkiej Krawędzi, która ciągnie się mniej więcej równolegle do wybrzeża na odcinku 2000 km. Wschodnią część kraju stanowią Góry Smocze, a na południu Góry Śnieżne, natomiast zachodnia część kraju to Roggeveldberge i Kamiesberge.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".
Wiatr – poziomy lub prawie poziomy ruch powietrza względem powierzchni ziemi. Wiatry są wywołane przez różnicę temperatur oraz różnice w ukształtowaniu powierzchni. Termin wiatr jest używany w meteorologii prawie wyłącznie na określenie horyzontalnej składowej wiatru. Istnieje jednak składowa pionowa wiatru i wtedy jest tak nazywana. Wiatr może wiać z obszarów wyższego ciśnienia do obszarów niższego ciśnienia, ale w średnich szerokościach geograficznych, ze względu na siłę Coriolisa, wiatr wieje zazwyczaj równolegle do linii takiego samego ciśnienia (wiatr geostroficzny). Wiatr jest jednym ze składników pogody, w tym celu podaje się prędkość wiatru (w m/s lub km/h) i kierunek, z którego wieje. Należy zachować uwagę przy używaniu terminologii kierunku wiatru: meteorolodzy pod nazwą wiatry zachodnie rozumieją wiatr wiejący z zachodu, podczas gdy "zachodni prąd oceaniczny" to prąd płynący na zachód (czyli różnica o 180 stopni w definicji kierunku).

Strefa wybrzeża jest pod względem rzeźby silnie urozmaicona. W północnym Natalu jest płaska (część Niziny Mozambickiej), dalej na zachód teren podnosi się i teren staje się bardziej urozmaicony. Jest to obszar Niskiego Weldu, gdzie licznie występują wzgórza o wysokości rzędu 200 – 500 m n.p.m. W kierunku południowym do Gór Przylądkowych ciągnie się falista Wyżyna Natalu (Natal dzieli się na północny nizinny i wyżynny na południu). Jego wyżynna część ciągnie się właśnie do Gór Przylądkowych, które znajdują się na południowych krańcach RPA, ciągnąc się równolegle do wybrzeża. Ich średnia wysokość wynosi około 1800 m n.p.m., a najwyższy szczyt – Matroosberg o wysokości 2249 m n.p.m. W południowo-zachodniej część kraju leży równinne Karru Wysokie, położone na wysokości 600 – 1000 m n.p.m.

Cantedeskia (Zantedeschia Spreng.) - rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych. Ma liczne synonimy: kalia, kalla, białokrasa, ta ostatnia była nazwa była powszechnie używana w XIX wieku.
Nizina - wielka forma ukształtowania terenu, obszar leżący na wysokości od 0 do 300 m n.p.m.. Stanowią 1/3 procentowej powierzchni wszystkich kontynentów. Rozległe obszary nizinne noszą nazwę niżu. Na mapie hipsometrycznej oznaczone są jasno-zielonym kolorem.

Cały system wyżyn i gór jest otoczony wąskim na 20 – 100 km. nizinnym regionem nadmorskim.

Górzyste tereny na wschodzie kraju

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)