Mapa Rosji

Rosja jest największym krajem na świecie i zajmuje znaczną część Eurazji, rozciągając się od wybrzeży Morza Bałtyckiego aż po wybrzeża Oceanu Spokojnego. Jest państwem federacyjnym we wschodniej i środkowej Europie oraz w Azji, nad Morzem Bałtyckim, Oceanem Arktycznym, Oceanem Spokojnym, Morzem Kaspijskim i Morzem Czarnym. Największy obszar stanowi jej azjatycka część, bo aż 75% powierzchni ogólnej. Azjatycka część Rosji nazywana jest potocznie Syberią, ze względu na to, że stanowi ona większość obszaru tej części Rosji. Jedną czwartą terytorium Rosji zajmuje część europejska, w której leży stolica kraju Moskwa oraz inne ważne miasta kraju jak Sankt Petersburg czy też Kaliningrad. Obszar europejski, pomimo że jest zdecydowanie mniejszy, skupia większą liczbę mieszkańców niż część azjatycka. Główną przyczyną tego zróżnicowania jest fakt, że tereny azjatyckie są obszarami o surowym klimacie.

Rosja jest krajem o bardzo zróżnicowanym krajobrazie, rzeźbie terenu i klimacie ze względu na duży obszar, jaki zajmuje. Terytorium Rosji obejmuje 9 stref czasowych, a więc najwięcej na świecie. Kraj cechują ogromne obszary, które są bardzo słabo zaludnione, są też miejsca całkowicie niezamieszkane, które zajmują tajga i tundra. Ogromne obszary tego kraju zajmują tereny o bardzo surowym klimacie, gdzie przez cały rok utrzymuje się wieczna zmarzlina, a nocne zimowe spadki temperatur dochodzą do -70 °C.

Mapa fizyczna Rosji

Mapa satelitarna Rosji

Powierzchnia, położenie i granice

Powierzchnia: 17 075 400 km² – największy kraj na świecie, dla porównania Polska jest 55 razy mniejsza od Rosji.

Położenie – Rosja zajmuje całą północną Azję i północno-wschodnią i wschodnią cześć Europy, przez północną jej część przechodzi koło podbiegunowe północne, a tym samym 14% powierzchni kraju czyli 2,4 mln km² to obszary podbiegunowe.

Skrajne punkty:

Rozciągłość południkowa Rosji wynosi 4000 km, a równoleżnikowa 9000 km.

Krajobraz półwyspu Tajmyr

Rosja graniczy z następującymi państwami:

od zachodu:

od południa

Od północy i od wschodu terytorium Rosji styka się z otwartymi wodami Oceanu Arktycznego (Morze Arktyczne) i Oceanu Spokojnego.

Linia brzegowa: 37 700 km.

Ukształtowanie poziome

Linia brzegowa Rosji jest silnie rozwinięta, występuje duża liczba półwyspów, zatok i przylądków, a kraj okalają liczne wyspy. Do największych wysp Rosji należą: Ziemia Franciszka Józefa, Nowa Ziemia, Ziemia Północna, Wyspy Nowosyberyjskie, Wyspa Wrangla, które leżą na Oceanie Arktycznym. Sachalin, Kuryle to największe rosyjskie wyspy na Oceanie Spokojnym. Do największych półwyspów należą: Kolski w północno-zachodnim krańcu Rosji, Jamał na Morzem Karskim, Półwysep Gydański nad Morzem Karskim, który wraz z półwyspem Jamał tworzy bardzo głęboką i wąską Zatokę Obską, Tajmyr, rozdzielający Morze Karskie i Łaptiewów, Kamczatka na północnym wschodzie, oddzielająca Ocean Spokojny od Morza Ochockiego.

Las w rejonie Uralu

Północne wybrzeża są w większości niskie i najczęściej wyrównane, miejscami przypominając wybrzeże lagunowe. Wybrzeża Półwyspu Kolskiego, Tajmyr i Czukockiego oraz wysp Nowej Ziemi są wybrzeżami uskokowymi, stromymi, o klifowym charakterze. Wybrzeża te zbudowane są ze skał krystalicznych. Północne wybrzeże Rosji otoczone jest szerokim na 400 do 800 km szelfem kontynentalnym Oceanu Arktycznego. Na tym właśnie szelfie znajduje się największa rosyjska podwójna wyspa – Nowa Ziemia. Na Oceanie Arktycznym znajdują się także dwa największe rosyjskie archipelagi: Wyspy Nowosyberyjskie i Ziemia Północna. Poza szelfem kontynentalnym leży Ziemia Franciszka Józefa, która jest najbardziej na północ wysuniętym archipelagiem Rosji. Silnie urozmaicona jest linia brzegowa w północno-zachodnim krańcu Rosji, gdzie głęboko wcięte, płytkie Morze Białe rozdziela Półwysep Kolski od zwartej części kraju. Północne wybrzeże usiane jest bardzo głębokimi, przypominającymi fiordy zatokami. Najdłuższą z nich jest wyżej wspomniana Zatoka Obska, która stanowi ujście jednej z najdłuższych rzek Rosji – Obu. Wybrzeże bałtyckie w części południowej jest pochodzenia akumulacyjnego. Znajdują się tam: Zalew Wiślany i Zalew Kuroński. W części północnej wybrzeże to jest bardziej poszarpane, a w Zatoce Fińskiej ma postać klifu.

Inne jest wybrzeże Pacyfiku, które jest przeważnie strome i górzyste. Na kształt wschodniego wybrzeża Rosji miały wpływ ruchy tektoniczne. Jego zewnętrzną linię podkreśla głęboki rów oceaniczny – Rów Kurylski. Głęboki na 10 542 m rów ciągnie się wzdłuż Półwyspu Kamczatka i archipelagu Wysp Kurylskich. Całe wybrzeże Oceanu Spokojnego na terenie Rosji odznacza się aktywnością sejsmiczną i wulkaniczną. Wybrzeże to jest nieco mniej urozmaicone, zwłaszcza w południowej części. Znajdują się tam liczne małe zatoki sprzyjające zakładaniu portów.

Wybrzeże Morza Kaspijskiego jest na północy nizinne, często pokryte słonymi bagnami. W części środkowej do wód Morza Kaspijskiego stromo schodzą grzbiety Kaukazu. Wybrzeże Morza Azowskiego jest niskie i limanowe z dobrze rozwiniętą linią brzegową. Natomiast brzegi morskie Morza Czarnego są górzyste ze względu na obecność Kaukazu, a linia brzegowa – wyrównana i pozbawiona zatok i półwyspów.

Skały w środkowym Uralu

Budowa geologiczna

Główne struktury geologiczne

Rosja ze względu na duży obszar Eurazji, jaki zajmuje, cechuje się zróżnicowaną budową geologiczną. Wielkie jednostki strukturalne uformowały się na terenie dzisiejszej Rosji w różnych okresach geologicznych. Na terenie kraju znajdują się dwie najstarsze platformy geologiczne. Są to: platforma rosyjska i platforma syberyjska. Młodsze warstwy geologiczne znajdują się między tymi dwoma obszarami i na ich obrzeżach. Platforma rosyjska i syberyjska posiadają fałdowe podłoże zbudowane z krystalicznych i osadowych skał prekambryjskich. Struktury te zostały następnie wyrównane i przykryte młodszymi skałami osadowymi.

Platforma rosyjska zajmuje prawie cały obszar europejskiej części Rosji z wyjątkiem Uralu i Obniżenia Kumsko-Manyskiego. Krystaliczne podłoże platformy rosyjskiej występuje na powierzchni Półwyspu Kolskiego, na pozostałym obszarze podłoże krystaliczne przykryte jest młodszymi skałami, których miąższość waha się od kilkuset do kilku tysięcy metrów. Są to osady paleozoiczne, mezozoiczne i kenozoiczne. Obszar ten poza Półwyspem Kolskim nazywany jest płytą rosyjską.

Platforma syberyjska jest obszarem geologicznym zajmującym rozległe tereny Syberii Środkowej i Wschodniej. Jej granice stanowią rzeka Jenisej na zachodzie i Lena na wschodzie, na południu zaś Sajan Wschodni i jezioro Bajkał. Krystaliczne podłoże tej platformy uległo ostatecznym fałdowaniem w prekambrze. Przeważającą część krystalicznego podłoża przykrywają osady, które nagromadziły się w paleozoiku i mezozoiku.

Pozostałe struktury geologiczne

Łącznikiem między strukturami prekambryjskimi a paleozoicznymi są bajkalidy, które stanowią swego rodzaju jądra. Wokół nich narastały kaledonidy (w okresie dolnego paleozoiku) i hercynidy ( okres górnego paleozoiku). Paleozoiczne struktury powstały na rozległym obszarze między platformą rosyjską a syberyjską. Tereny pochodzące z paleozoiku występują na Uralu, Pogórzu Kazachskim i w rejonie Ałtajsko-sajańskim. Powstanie struktur geologicznych w paleozoiku doprowadziło do połączenia się platformy rosyjskiej z syberyjską, w wyniku czego powstał kontynent Eurazji. Obszar Eurazji dodatkowo powiększył się na południu o płytę scytyjską i turańską.

Mezozoiczne struktury znajdują się głównie w północno-wschodniej i południowo-wschodniej części Rosji. Zajmują one tereny między platformą syberyjską a obszarem fałdowań bajkalskich na zachodzie, a między Morzem Ochockim i Japońskim na wschodzie. Fałdowania mezozoiczne trwały z przerwami od jury do końca kredy i objęły strefę dalekowschodniej geosynkliny mezozoicznej.

Struktury kenozoiczne zajmują niewielkie obszary kraju na jego południowo-zachodnich i południowo-wschodnich obszarach. Są to tereny takie jak Kaukaz i zagłębienie Morza Kaspijskiego, a także Kamczatka i Góry Koriackie. Na tych obszarach nie występuje krystaliczne podłoże prekambryjskie, a osady paleozoiczne są bardzo słabo wykształcone Powszechne są występujące w tych strukturach osady pochodzące z mezozoiku, trzeciorzędu, a miejscami także z czwartorzędu. Warstwy te mają dużą miąższość.

Obecne, naturalne krajobrazy Rosji wykształciły się ostatecznie w okresie czwartorzędu Najważniejszymi zdarzeniami tego okresu było zlodowacenie i najnowsze ruchy i zjawiska tektoniczne. Zlodowacenia plejstoceńskie objęły jedynie część obecnego terytorium Rosji. Największe obszary pokryte lądolodem znajdowały się w europejskiej części Rosji. Dowodem tego są liczne moreny i jeziora polodowcowe.

Działalność wulkaniczna obecnie występuje jedynie na Kamczatce i na Wyspach Kurylskich. Istnieje tam kilkadziesiąt czynnych wulkanów, gorących źródeł i gejzerów.

czytaj dalej: [2], [3]