Geografia Tonga - Polski Serwis Naukowy

Położenie wysp

Tonga jest archipelagiem wysp rozciągniętych na obszarze liczącym około 260 000 km². Tonga leży w pobliżu zwrotnika Koziorożca, w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego. Wyspy są zróżnicowane pod względem geologicznym i krajobrazowym, cechują się także zróżnicowanym klimatem.

Gejzer – rodzaj gorącego źródła, które gwałtownie wyrzuca słup wody i pary wodnej o temperaturze wrzenia. Woda z gejzerów ogrzewana jest zalegającą kilka kilometrów pod ziemią magmą w procesie hydrotermalnym. Wybuchy gejzerów są dość regularne, ale dla każdego źródła odstępy pomiędzy kolejnymi wybuchami są inne. Woda może być wyrzucana na wysokość nawet 30-70 m.

Arekowate (Arecaceae Schultz Sch.), zwyczajowo nazywane palmami, dawniej rodziną palmowatych (Palmae Juss.) – rodzina drzew z rzędu arekowców. Należy do niej ok. 1500 gatunków występujących na obszarach tropikalnych i subtropikalnych.

Powierzchnia i położenie

Powierzchnia – 718 km²

Archipelag leży między 170 i 177°W, oraz między 14 i 23°S – Polinezja

Linia brzegowa – 419 km

Mapa wysp Tonga

Budowa geologiczna i rzeźba

Archipelag składa się ze 170 wysp w tym 36, które są zamieszkane. Tonga tworzy 4 grupy wysp: północną – Vava'u (Vava'u, Late, Hunga, Toku, Fonualai). Środkową tworzą dwie grupy: Ha'apai i Nomuka z największymi wyspami (Nukunamo, Kotu, Tofua Lifuka, Uiha, Nomuka i Otutolu). Południową grupę stanowi Tongatapu z wyspami: Niuatobutabu, Tafahi, Eua.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Zwrotnik – równoleżnik ziemski leżący na szerokości 23°26′22″. Nad zwrotnikiem Słońce zawraca w swym pozornym rocznym ruchu po niebie. Szerokość geograficzna zwrotników jest definiowana przez nachylenie ekliptyki do równika niebieskiego. Ponieważ ten kąt powoli zmienia się w czasie, stąd zwrotniki nie zajmują stałego położenia na Ziemi i aktualnie powoli zbliżają się do siebie.

Łańcuch wysp powstał na podmorskim grzbiecie, ograniczonym od wschodu rowem oceanicznym, którego głębokość sięga 10 882 m. Wyspy z grupy Vava'u są pochodzenia wulkanicznego, na których do dziś są czynne wulkany i gejzery. Wulkaniczne wyspy cechują się górzystym krajobrazem, gdzie najwyższy szczyt kraju – na wyspie Kao sięga 1033 m n.p.m. a według innych źródeł ma 1109 m n.p.m. Ha'apai i Tongatapu są pochodzenia koralowego. Koralowe wyspy są niskie, których maksymalne wzniesienia nie przekraczają 60 m n.p.m. Skały wulkaniczne wysp Vava'u pochodzą z eocenu, a natomiast skały wysp koralowych powstały w pliocenie i plejstocenie. Wzdłuż wybrzeży niektórych wysp tworzą się bariery koralowe.

Polinezja (z gr. πολύς polys „liczny” + νῆσος nesos „wyspa”) – wschodnia część Oceanii, położona w środkowej części Oceanu Spokojnego, po obu stronach równika i po obu stronach linii zmiany daty. Wyspy Polinezji są pochodzenia wulkanicznego lub koralowego. Klimat wysp jest gorący i wilgotny; porasta je bujna roślinność międzyzwrotnikowa.

Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.

Ha'apai – jedna z grup wysp Tonga

Klimat

Wyspy Tonga leżą w strefie klimatu podrównikowego, który na większości wysp jest wilgotnych. Południowe wyspy cehują się bardziej suchym klimatem. Temperatury na północnych wyspach wynoszą około 25 °C, zaś na południowych te wartości sięgają 28 °C. Amplitudy roczne i dobowe nie są duże, większe odchylenia występują na południowych wyspach, oddalonych od równika. Opady są zróżnicowane i wynoszą od 1 500-1 600 mm na południu do 2 000, a nawet 3000 mm na północy. Wyspy nawiedzane są przez huragany.

Rafa – nagromadzenie szkieletów organizmów morskich, które są utwardzane przez zawarte w wodzie sole mineralne, tworzące wyraźnie zaznaczający się w morfologii podwodny wał lub grzbiet tak masywny i duży, że jest zdolny do przeciwstawienia się niszczącemu wpływowi fal (co odróżnia go od małych struktur, np. bioherm). Najczęściej współczesne rafy zbudowane są ze szkieletów korali, dlatego mówi się o rafach koralowych (jednakże w ich tworzeniu biorą udział także inne organizmy rafotwórcze, m.in. mszywioły, mięczaki, otwornice, a także glony).

Rów oceaniczny – silnie wydłużone obniżenie dna oceanu o głębokości ponad 6000 m, czyli znacznie poniżej średniego poziomu dna basenów oceanicznych.

Wody

Archipelag wysp jest prawie całkowicie pozbawiony wód powierzchniowych. Dotyczy to w szczególności wysp koralowych. Wodę do picia gromadzi się z opadów deszczu w zbiornikach.

Flora i fauna

Lasy zajmują niewielką część wysp, około 11% powierzchni. Tam gdzie są duże opady deszczu rosną lasy tropikalne, z drzewem sandałowym i drzewiastymi paprociami. Na atolach roślinność jest uboga, charakterystyczne dla tego regionu są palmy. Wokół wielu wysp rosną rafy koralowe.

Archipelag (z gr. Ἀρχιπέλαγος Archipelagos - nazwa prowincji bizantyjskiej obejmującej główne wyspy Morza Egejskiego) - grupa wysp położonych blisko siebie, najczęściej o wspólnej genezie i podobnej budowie geologicznej. Ze względu na ułożenie wysp można wyróżnić roje wysp - archipelagi składające się z bezładnie rozmieszczonych niedużych wysp oraz łańcuchy wysp, w których wyspy rozmieszczone są rzędem obok siebie.

Sandałowiec (Santalum L.) – rodzaj roślin z rodziny sandałowcowatych. Należy do niego 9 gatunków występujących na nizinach Australii, Azji Południowo-Wschodniej i wyspach Pacyfiku.

Świat zwierząt reprezentują drobne ssaki do których należą nietoperze jak rudawka wielka i około 30 gatunków ptaków. Do ptaków należą m.in. gołębie, papugi i ptactwo morskie. Liczne są gatunki zwierząt morskich, głównie ryb.

Bibliografia

Encyklopedia Geograficzna Świata: Australia, Oceania, Antarktyda.. Kraków: 1997. ISBN 83-85909-24-9.
Tonga. Warunki naturalne (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2011-02-09].