Geografia religii - Polski Serwis Naukowy

Geografia religii - jedna z młodszych dyscyplin geografii wyodrębniona w ramach geografii kultury i geografii człowieka, zajmuje się badaniem relacji pomiędzy przestrzenią geograficzną a religią.

Przedmiot badań

Geografia religii ma charakter interdyscyplinarny, powiązana jest ściśle z innymi dyscyplinami geografii oraz z nauki pokrewnymi do których zalicza się: religioznawstwo, historię, socjologię, etnologię itd.

Problematyka badawcza obejmuje następujące zagadnienia:

Regionalizacja - proces wydzielania regionów, forma klasyfikacji, w której występuje dodatkowe kryterium sąsiedztwa przestrzennego. Dokonując regionalizacji wydzielamy większe terytoria złożone z mniejszych obszarów o podobnych, badanych cechach (region strefowy) lub skupione wokół jakiegoś ośrodka (region węzłowy). Procesy międzynarodowej integracji gospodarczej.

Maciej Miechowita, także Maciej z Miechowa i Matthias de Miechow, właściwie Maciej Karpiga (ur. 1457, zm. 8 września 1523) – lekarz, historyk, geograf, profesor Akademii Krakowskiej, ksiądz kanonik krakowski, alchemik i astrolog, od 1523 radny miasta Krakowa.

środowisko geograficzne a religia,

przestrzeń sakralna i krajobraz sakralny,

ekspansja religii w różnych skalach geograficznych,

migracje religijne, pielgrzymki, turystyka religijna,

wpływ religii na typy osadnicze,

wpływ religii na gospodarkę,

religia a ochrona środowiska,

kartografia i regionalizacja religijna.

Historia badań

Badania zagraniczne

Terminu geografia religii jako pierwszy użył w 1642 roku angielski uczony Thomas Browne w dziele Religio Medici. Rozwój badań przypadł najpierw na XIX wiek, kiedy geografia zaczęła szerzej interesować się różnymi aspektami działalności człowieka. Bardzo ważne dla ukształtowania nowej dyscypliny okazały się prace niemieckich badaczy, zwłaszcza Karla Rittera i Friedricha Ratzela.

Etnologia – jedna z dyscyplin, obok etnografii, antropologii kulturowej i antropologii społecznej, wchodzących w zakres antropologii - nauki o człowieku i jego kulturze. Powyższe terminy często traktowane są jako synonimy tej samej dziedziny badań. Etnologia jest terminem używanym przez przedstawicieli europejskiej i kontynentalnej nauki o człowieku i odpowiada niemieckiemu terminowi Völkerkunde (badania ludów pierwotnych). Etnologia klasyfikuje ludy na podstawie cech środowiskowych i kulturowych, oraz opisuje poszczególne kultury.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Po II wojnie światowej podjęto starania aby zdefiniować i określić rolę zjawisk religijnych w przestrzeni geograficznej. W 1976 roku utworzono przy Międzynarodowej Unii Geograficznej specjalną grupę zajmującą się systemami wierzeń. W 1985 roku rozpoczęto w Bochum wydawanie specjalistycznego periodyku Geographia Religionum. Współczesne badania nad geografią religii prowadzone są w Polsce, Niemczech, Stanach Zjednoczonych, Francji, Kanadzie, Słowacji, Japonii oraz Indiach.

Religioznawstwo – zespół nauk o religii, których podejście – w odróżnieniu od teologii i do filozofii religii – charakteryzuje się antropologicznym, empirycznym, a więc porównawczym stosunkiem do przedmiotu badań.

Ochrona środowiska - całokształt działań (także zaniechanie działań) mających na celu właściwe wykorzystanie oraz odnawianie zasobów i składników środowiska naturalnego, zarówno jego składników abiotycznych, jak i żywych (ochrona przyrody). Nauka o ochronie środowiska to sozologia.

Badania w Polsce

Problematykę religijną w swoich pracach poruszali Jan Długosz i Maciej Miechowita, natomiast pierwsze badania dotyczące geografii religii podjął w XIX wieku Wincenty Pol, który prowadził w Katedrze Geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim wykłady dotyczące geografii Ziemi Świętej. W 1836 roku Wincenty Pol wydał dzieło Geografia Ziemi Świętej w dwóch księgach.

Geografia człowieka (Antropogeografia) - (ang. human geography), nauka geograficzna badająca różne aspekty działalności człowieka, w tym także konsekwencje społeczne i gospodarcze dla tej aktywnosći w przestrzeni geograficznej. Geografia człowieka nawiązuje do dawnej antropogeografii (i często jest z nią utożsamiana). Od końca XVIII w. w badaniach geograficznych coraz większą uwagę przywiązywano do człowieka i jego miejsca w przestrzeni geograficznej

Międzynarodowa Unia Geograficzna (MUG; ang.: International Geographical Union, IGU; fr.: Union Géographique Internationale, UGI) – międzynarodowa organizacja naukowa utworzona 22 lipca 1922 roku w Brukseli.

Współcześnie, badania z zakresu geografii religii prowadzone są w Zakładzie Geografii Religii Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zakład Geografii Religii utworzony został w 1994 roku przez Antoniego Jackowskiego. Od 1995 roku Zakład wydaje periodyk naukowy Peregrinus Cracoviensis.

Karl Ritter (7 sierpnia 1779 - 28 września 1859), niemiecki geograf, zwolennik regionalnego ujmowania zjawisk i studiów porównawczych, obok Aleksandra Humboldta twórca nowożytnej geografii. Jego nieukończone dzieło to Wielka geografia regionalna (Afryka - 2 tomy, Azja - 18 tomów) oparta na krytycznej analizie różnych źródeł, bez badań własnych, stąd został on nazywany "geografem gabinetowym".

Ratzel Friedrich (ur. 30 sierpnia 1844 w Karlsruhe, zm. 9 sierpnia 1904) - niemiecki geograf i etnograf. Profesor Wyższej Szkoły Technicznej w Monachium (od 1880) i uniwersytetu w Lipsku (od 1886). Jego prace wywarły znaczący wpływ na dalszy rozwój geografii.

Bibliografia

Jackowski A., 2003, Święta przestrzeń świata. Podstawy geografii religii, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, ISBN 83-233-1717-8.
Jackowski A., 2006, Encyklopedia szkolna. Geografia, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków, ISBN 83-7389-845-X.

Linki zewnętrzne

Bieżący i archiwalne numery Peregrinus Cracoviensis