Georg Heinrich von Görtz - Polski Serwis Naukowy

Georg Heinrich von Görtz

Karol XII i Georg Heinrich von Görtz

Georg Heinrich von Görtz, Baron of Schlitz (ur. 1668, zm. 19 lutego 1719) – dyplomata w służbie Szwecji urodzony w Holsztynie i wykształcony na Uniwersytecie w mieście niemieckim Jena. Minister Księstwa Holsztynu.

Wraz ludność Szwecji liczyła na początku XVIII wieku około 1 450 000 poddanych (+ Finlandia 300 000 = 1 750 000), około roku 1750 1 800 000 (+ Finlandia 420 000 = 2 220 000), a około roku 1800 2 350 000 (+ Finlandia 830 000 = 3 180 000).

Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord (ur. 2 lutego 1754 w Paryżu, zm. 17 maja 1838 tamże), znany jako Talleyrand – francuski dyplomata, minister spraw zagranicznych Francji; biskup Autun, książę Benewentu. Reprezentant Francji na kongresie wiedeńskim.

Kariera

Wszedł na służbę Księstwa Holstein-Gottorp i po śmierci Jadwigi Zofii, siostry Karola XII, króla Szwecji, swoje wpływy na dworze zawdzięczał zaufaniu syna Jadwigi Zofii, Karola Fryderyka.

Görtz starał się wzmocnić Księstwo Holstein-Gottorp kosztem Danii. Gdy Karol XII przebywał w Altranstädt (1706-1707), Görtz próbował pozyskać jego pomoc. Sześć lat potem, gdy szwedzki dowódca Magnus Stenbock przekraczał Łabę Görtz służył mu swą radą i był z nim przy oblężeniu duńskiej twierdzy Tönning. Następnie próbował stworzyć sojusz antyduński, w którym znalazłyby się: Imperium Rosyjskie, Królestwo Prus i Saksonia. Karol XII odmówił jednak wydania Szczecina Prusom, by ratować resztki swych niemieckich posiadłości, a co otworzyłoby drogę do sojuszu z Prusami. Görtzowi nie udało sie też uczynić Karola Fryderyka Holsztyńskiego małżonkiem carówny Anny.

Jena – miasto na prawach powiatu w środkowych Niemczech nad rzeką Soławą (niem. Saale), w kraju związkowym Turyngia (niem. Thüringen). Z populacją 103392 mieszkańców (31 grudnia 2008 r.) jest drugim co do wielkości miastem regionu (po stolicy Turyngii Erfurcie).

Magnus Stenbock (ur. 12 maja 1663, zm. 23 lutego 1717 w Kopenhadze) – hrabia i oficer szwedzki (generał-lejtnant 1704, generał 1705, generalny gubernator Skanii 1705, feldmarszałek 1713), jeden z najwybitniejszych szwedzkich dowódców w trakcie III wojny północnej.

Karol XII

Gdy Karol XII wrócił z Turcji do Stralsundu, Görtz odwiedził go jako pierwszy i został jego ministrem lub "wielkim wezyrem", jak Karol XII wolał go nazywać. Sam niezwykle śmiały Görtz był zafascynowany heroizmem wojennym króla. Był jedynym doradcą króla, który uważał, że Szwecja wyczerpana wojną północną nadal jest zdolna do walki i zwycięstwa.

Klemens Wentzel Lothar Nepomuk, książę von Metternich-Winneburg (ur. 15 maja 1773 w Koblencji, Niemcy, zm. 11 czerwca 1859 w Wiedniu) – austriacki polityk i dyplomata. Zwolennik tradycjonalistycznego konserwatyzmu.

Teodor I Neuhoff, Theodor Stephan Freiherr von Neuhoff (ur. 25 sierpnia 1694 w Kolonii, zm. 11 grudnia 1756 w Londynie) – niemiecki wojskowy, dyplomata, agent i awanturnik, król Korsyki od kwietnia do listopada 1736.

Plenipotent Królestwa Szwecji

Pozycja Görtza była niecodzienna; nie był szwedzkim poddanym, lecz był też niemal dyktatorem, odpowiedzialnym jedynie przed królem. Jego sposób prowadzania spraw finansowych był rewolucyjny. Kazał bić miedziane żetony, by wywołać dewaluację pieniądza, co miało pozwolić na znalezienie pieniędzy na wojnę. W tym celu powstała tak zwana "Deputacja Zakupów". Karol XII podczas nieobecności "wezyra" w Szwecji wybił zbyt wiele monet, co doprowadziło do niepokojów społecznych.

Karol XII Wittelsbach, szw. Karl XII, łac. Carolus Rex (ur. 17 czerwca 1682 w Sztokholmie, zm. 30 listopada 1718 we Fredrikshald (ob. Halden), Norwegia) – król Szwecji od 1697 z niemieckiej dynastii Wittelsbachów, książę Palatynatu-Zweibrücken.

Stralsund (pol. hist. Strzałów) – nadbałtyckie miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie. Sąsiaduje z powiatami Nordvorpommern i Rügen. Leży nad cieśniną Strelasund, przez którą w 1936 r. wybudowano kolejowo-drogowy most Rügendamm – jedyne stałe połączenie Rugii ze stałym lądem. Obok niego zbudowano most autostradowy.

W 1717 został przejściowo zaaresztowany w Holandii przez Duńczyków (hr. Heinrich von Reventlow) i Holendrów .

Gdy w 1718 roku "system Görtza" zaczął sie walić powszechnie nienawidzono go w Szwecji, na równi z tyrańskimi posunięciami króla nie potrafiącego pogodzić się z przegraną wojenną i zmuszającego Szwedów do wyrzeczeń ponad siły.

Upadek

Görtz rozwinął szeroką sieć dyplomacji międzynarodowej, którą w wiek potem podziwiali Metternich i Talleyrand. Görtz negocjował za pośrednictwem Theodora von Neuhoffa, późniejszego króla Korsyki z kardynałem ministrem Giulio Alberonim i z brytyjskimi opozycyjnymi Torysami, a także z Jakobitami. Z powodu jego działań podejrzliwi Brytyjczycy zatrzymali szwedzkiego ambasadora w Londynie, którym był Carl Gyllenborg, korespondujący z Görtzem. Wszystkie wysiłki Görtza zaprzepaściła nagła śmierć Karola XII w 1718 roku. Görtz padł ofiarą wściekłości Szwedów – w wyniku procesu został ścięty.

Korsyka (korsykański: Corsica, franc.: Corse) – wyspa na Morzu Śródziemnym, położona na zachód od Włoch i na południowy wschód od Francji. Cieśnina Świętego Bonifacego oddziela ją od położonej na południu włoskiej Sardynii. Korsyka tworzy odrębny francuski region administracyjny.

Imperium Rosyjskie (ros: Российская империя) – oficjalna nazwa Rosji w latach 1721-1917. Imperium rosyjskie było jednym z najrozleglejszych imperiów w historii ludzkości. Stolicą imperium był Sankt Petersburg.

źródło

Encyclopædia Britannica, 1911.

Zobacz też

Szwecja w XVIII wieku