George Balanchine - Polski Serwis Naukowy

Suzanne Farell i George Balanchine

George Balanchine, właśc. Giorgi Melitonowicz Balancziwadze (gruz. გიორგი ბალანჩივაძე; ur. 9 stycznia 1904 w St. Petersburgu, zm. 30 kwietnia 1983 w Nowym Jorku) – choreograf pochodzenia gruzińskiego. Syn kompozytora Melitona, brat kompozytora Andrii. Stworzył zespół New York City Ballet.

Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi. Patronem Gruzji jest św. Jerzy.

Ballets Russes ("Balety Rosyjskie") zespół baletowy stworzony w 1909 przez rosyjskiego impresaria Siergieja Diagilewa, pierwotnie mieszczący się w paryskim Théâtre Mogador, potem w Monte Carlo. Działał do śmierci Diagilewa w 1929 roku. Gwiazdami zespołu byli m.in. Wacław Niżyński, Anna Pawłowa, Matylda Krzesińska.

Biografia

W wieku 9 lat rozpoczął naukę w cesarskiej szkole baletowej w St. Petersburgu, którą ukończył z wyróżnieniem w roku 1921. Rozpoczął pracę w Państwowym Teatrze Opery i Baletu (przedtem i obecnie Teatrze Maryjskim). W roku 1923 założył niezależny zespół baletowy, co spowodowało konflikt z kierownictwem Opery. Wraz z tym zespołem wyjechał w roku 1924 na tourneé zagraniczne, z którego już nie powrócił. W Londynie spotkał Sergiusza Diagilewa, który przyjął go wraz z zespołem do swoich Baletów Rosyjskich. W Baletach Rosyjskich występował do zgonu Diagilewa w roku 1929, najpierw jako tancerz, potem jako choreograf i baletmistrz.

Język gruziński (gruz. ქართული ენა, kartuli ena) – język południowokaukaski, używany przez ok. 4,2 mln osób głównie w Gruzji, gdzie jest językiem urzędowym, oraz przez dalsze 2,5 mln w Turcji, Rosji, USA i Europie, jak też przez niewielkie grupy w Iranie (tj. Gruzini ferejdańscy) i Azerbejdżanie (Ingilojcy). Jest też używany jako język literacki przez zamieszkujące Gruzję niewielkie wspólnoty etniczne, nie posiadające piśmiennictwa we własnych językach: przez Swanów, Megrelów i Lazów.

Choreografia pierwotnie zajmowała się układem ruchów tanecznych w balecie, komponowaniem tańca; dziś pojęcie to rozszerzyło się na wszystkie dziedziny, w których ruch ludzki ma charakter artystyczny – na pokazowe walki, ruch gwiazd muzyki rozrywkowej, łyżwiarstwo figurowe czy gimnastykę artystyczną; coraz częściej także choreograf - będąc odpowiednikiem kompozytora na etapie tworzenia, czy dyrygenta albo reżysera w teatrze operowym, układa wyszukane sceny walk na potrzeby filmu.

W roku 1933 spotkał w Londynie Amerykanina Lincolna Kirsteina, który zamierzał założyć w USA niezależny zespół baletowy. Balanchine przekonał go do założenia w roku 1934 szkoły baletowej School of American Ballet, z której powstał następnie American Ballet. Szkoła baletowa działa nadal i kształci tancerzy dla znanych amerykańskich zespołów baletowych. American Ballet został włączony do nowojorskiej Metropolitan Opera. W latach 1933-38 we współpracy Balanchine’a z Igorem Strawinskim powstały wybitne utwory baletowe.

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i powszechnie uważany jest za kulturalną stolicę świata.

Teatr Maryjski - Teatr Opery i Baletu w Sankt Petersburgu, pod obecną nazwą w latach 1860–1920 i po 1992 (na cześć carycy Marii Aleksandrownej); w latach 1935-1992 im. komunistycznego działacza Siergieja Kirowa.

Powrócił na krótko do współpracy z Ballets Russes de Monte Carlo, a w roku 1946 przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie działał w New York City Ballet do śmierci w roku 1983.

Literatura

Irena Turska Przewodnik baletowy, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 2008, ISBN 978-83-224-0470-6

Tacjanna Wysocka Dzieje baletu, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1970

Przypisy

Wg kalendarza juliańskiego 22 stycznia