George Washington, pol. Jerzy Waszyngton (ur. 22 lutego 1732, zm. 14 grudnia 1799) – amerykański generał i polityk, wódz naczelny Armii Kontynentalnej (1775-1784), deputowany do Kongresu Kontynentalnego, pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych (1789-1797), mason. Uważany za ojca narodu amerykańskiego.

Lata młodości i edukacja

Lawrence, starszy przyrodni brat George’a, który opiekował się nim po śmierci ojca

Herb głowy rodu Washingtonów

George Washington urodził się 22 lutego 1732 w Pope’s Creek w brytyjskiej kolonii Wirginia, jako pierwszy z sześciorga dzieci Augustina Washingtona i jego drugiej żony Mary Ball Washington (jego ojciec miał już czworo dzieci z pierwszego małżeństwa z Jane Butler).

Jego ojciec zmarł, gdy miał 11 lat. Od tej chwili opiekował się nim jego starszy o 14 lat, przyrodni brat Lawrence Washington (1718-1752). Jego brat i mentor zarazem często chorował. Dlatego też w 1751 wybrali się w – trwającą pięć tygodni – podróż na wyspę Barbados, gdzie Lawrence miał nadzieję wyzdrowieć. Na Barbados George zachorował na ospę i dopiero gdy wyzdrowiał, powrócił do rodzinnej Wirginii.

W dzieciństwie wychowywany był na typowego osiemnastowiecznego gentlemana. Interesowały go sztuki wojenne i ekspansja na Zachód. Niewiele można powiedzieć o jego edukacji, bowiem zachowały się nieliczne dokumenty z tego okresu. Niektórzy jego biografowie twierdzą, że uczył go pewien przestępca, którego ojciec przyjął do domu w charakterze nauczyciela (co jest prawdopodobne, bowiem zdarzały się takie przypadki w Wirginii). Część historyków uważa jednak, że uczęszczał do szkoły w Fredericksburgu prowadzonej przez pastora Jamesa Marye. Jednak na obie te teorie brakuje potwierdzenia. Z pewnością nie uczęszczał do jedynego wówczas w stanie College of William and Mary w Williamsburgu.

George Washington i jego niewolnicy; w tle Mount Vernon

Washington nie był człowiekiem wykształconym, lecz samoukiem. Formalną edukację zakończył w wieku 17 lat. Kontrastowało to z innymi wybitnymi ówczesnymi politykami. Jego następca i wiceprezydent, John Adams, wyraził się o wykształceniu prezydenta w następujący sposób: „To, że Washington nie jest uczonym, to pewne. To, czy był zbyt niedouczony, nieoczytany i zbyt mało wyrobiony w piśmie, jak na swój status, jest sprawą do dyskusji”. Brak dyplomu nie przeszkodził pięciu największym amerykańskim uczelniom nadać mu honorowe tytuły doktora prawa:

Kariera wojskowa

Po śmierci brata wstąpił do milicji stanowej w stopniu majora. Już w 1754 awansował do stopnia pułkownika i wziął udział w brytyjskiej wojnie z Indianami i Francuzami.

W 1754 jako pułkownik stacjonował ze swoim oddziałem w Alexandrii, w której odbywały się wybory do stanowej legislatury. Jeden z mieszkańców miasta, William Payne, był przeciwny kandydatowi, za którym opowiadał się Washington. Doszło do ostrego sporu. Przyszły prezydent użył obraźliwego słowa i urażony Payne ciosem powalił go na ziemię. Żołnierze Washingtona natychmiast podbiegli, aby pomóc swojemu dowódcy, lecz on nakazał im wrócić do koszar. Następnego dnia Payne otrzymał list, w którym Washington zapraszał go do sąsiedniej tawerny. Myśląc, że czeka go rewanż, udał się na miejsce spotkania. Okazało się jednak, że pułkownik zaprosił go na wino, mówiąc: „Pan uzyskał swoją satysfakcję już wczoraj, jeśli to panu wystarczy – oto moja ręka, bądźmy przyjaciółmi”.

Jego postać otacza się mitem niezwyciężonego wodza, choć poniósł kilka klęsk. W roli dowódcy podczas bitwy zadebiutował w 1754, kiedy to musiał zastąpić nieobecnego pułkownika Joshuę Frya. Oddział Washingtona, liczący 150 osób, wysłano w okolice rzeki Ohio. Miał tam bronić kolonistów z Ohio Company, budujących magazyn oraz umocnienia. Nim jednak Washington dotarł na miejsce, Francuzi zajęli fort i nazwali go Fort Duquesne (obecnie na terenie Pittsburgha w stanie Pensylwania). Otrzymawszy posiłki z Wirginii, Pensylwanii i Marylandu, mając 300 żołnierzy założył tymczasowy fort Fort Necessity nad rzeką Monongahela. W potyczce z nielicznym francuskim oddziałem zginął pułkownik M. de Jumoville oraz 10 jego żołnierzy. Washington wziął do niewoli 22 jeńców. Część biografów prezydenta uznaje, iż bitwa ta rozpoczęła francusko-angielską wojnę siedmioletnią w Ameryce Północnej (1756-1763).

Tymczasem wojska francuskie z Fort Duquesne zaatakowało prowizoryczny Fort Necessity. Liczniejsze oddziały wroga otoczyły Washingtona. Widząc brak jakichkolwiek szans w bitwie, podpisał akt kapitulacji oraz zobowiązanie, że nie będzie budował fortów na tym obszarze. Francuzi zatrzymali dwóch oficerów jako zakładników, a Washington i reszta oddziału – bez broni – opuścili teren. Przyszły Naczelny Dowódca Armii Kontynentalnej niechętnie mówił o tym gorzkim doświadczeniu.

Od 1759 do początku rewolucji amerykańskiej osiadł w okolicach rodzinnego Mount Vernon, gdzie zarządzał swoją posiadłością.

Wojna o niepodległość

Do armii powrócił w 1775. Wtedy to 15 czerwca, został przez Kongres Kontynentalny wybranym Naczelnym Dowódcą Armii Kontynentalnej; formalnie dowództwo objął 3 lipca. Jego kandydaturę zgłosił John Adams z Massachusetts. Kierował się on jednak kwestiami politycznymi, a nie umiejętnościami wojskowymi przyszłego prezydenta (wcześniej dowodził on milicją, a nie oddziałami wojska). Adamsowi i koloniom północnym zależało na poparciu Wirginii i innych kolonii południowych. Do pozycji Naczelnego Dowódcy aspirował John Hancock z Massachusetts. Późniejsze problemy na linii Washington – Kongres wynikały m.in. z aspiracji Hancocka, prezydenta Kongresu (1775-1777) i pierwszego sygnatariusza Deklaracji Niepodległości.

Historycy mają odmienne opinie, co do jego zdolności dowódczych. Unikał wielkich, masowych bitew. Niemniej jednak znał silne i słabe strony przeciwników. Potrafił taktycznie wycofać się, a następnie znienacka zaatakować. Poziom moralny armii pozostawiał wiele do życzenia. 4 sierpnia 1776 generał Washington wydał rozkaz ograniczenia używania przekleństw i obraźliwych słów: „W przeciwnym razie” – brzmiał rozkaz – „nie możemy mieć nadziei na błogosławieństwo Niebios dla naszej armii”.

W trakcje wojny o niepodległość przejeżdżał po cywilnemu obok grupy żołnierzy budujących redutę. Ich dowódca głośno pokrzykiwał, lecz nie pomagał. Zapytany przez generała Washingtona (nie poznał go), dlaczego nie pomaga swoim żołnierzom odpowiedział: „Jestem kapralem, panie”. Washington zsiadł z konia i pomógł budować redutę, dodając na koniec: „Panie kapralu, następnym razem, kiedy pan będzie miał problemy z wykonaniem zadania, proszę się zwrócić do Naczelnego Wodza, to ponownie przyjadę i pomogę panu” (dopiero wtedy kapral rozpoznał generała).

Wojna zakończyła się 18 października 1781 pod Yorktown. Dowódca wojsk brytyjskich Charles Cornwallis widząc przygniatającą przewagę wojsk amerykańskich i francuskich, poddał się. Wśród historyków istnieją rozbieżności, co do okoliczności samego podpisania kapitulacji. Część historyków twierdzi, że Cornwallis osobiście złożył swoją szpadę na ręce Washingtona. Inni, że Cornwallis był w tym czasie chory i nie mógł tego zrobić. Natomiast pewne jest, że Washington odmówił przyjęcia szpady lorda Cornwallisa i nakazał, aby to generał Benjamin Lincoln odebrał szpadę. Lincoln w 1780 został zmuszony pod Charleston do kapitulacji i złożenia szpady; w ten sposób Washington dał szansę generałowi na uzyskanie osobistej satysfakcji.

Generał Washington składa urząd Naczelnego Wodza

Po podpisaniu aktu kapitulacji, Washington zaprosił oficerów brytyjskich na kolację, podczas której francuski generał Rochambeau wzniósł toast: Rochambeau (Francja): „Za Stany Zjednoczone”; Washington (USA): „Za króla Francji”; Cornwallis (Anglia): „Za króla”; Washington (USA): „...Anglii. Ograniczmy go do Anglii, a wypiję pełny kielich”.

W 1782 w Stanach Zjednoczonych wybuchały bunty przeciw podatkom, polityce gospodarczej władz, a żołnierze domagali się wypłat zaległego żołdu. Zwolennicy silnej władzy wykonawczej proponowali, aby George Washington koronował się na króla Stanów Zjednoczonych. Przyszły prezydent zdecydowanie sprzeciwiał się temu pomysłowi, uważajac go za „odrażający”.

2 listopada 1783 wydał żołnierzom pożegnalne rozkazy, a 23 grudnia złożył Kongresowi dowództwo.

Kariera polityczna

Początek jego kariery politycznej nie był udany. Dwukrotnie bez powodzenia kandydował do legislatury stanowej (Hause of Burgesses). Te niepowodzenia nauczyły go techniki wyborczej. Na udaną kampanię w 1758 przeznaczył 40 galonów ponczu rumowego, 28 gal wina, 26 gal piwa, 6 gal madery i 3,5 gal brandy. Wygrał stosunkiem 310 głosów do 45. Od tego czasu, Washington wygrywał już wszystkie wybory.

Kongres Kontynentalny

W 1774 został wybrany do 1. Kongresu Kontynentalnego, a od 1775 w 2. Kongresie jako delegat Wirginii.

Konwencja konstytucyjna

W maju 1787 w Filadelfii zebrała się konwencja konstytucyjna, która miała opracować tekst konstytucji. Washington został jednogłośnie wybrany na przewodniczącego konwencji.

Podczas dyskusji dotyczących konstytucyjnych zapisów na temat sił zbrojnych jeden z delegatów zaproponował, aby armia liczyła maksymalnie pięć tys. żołnierzy. Washington – jako przewodniczący nie mógł zabierać głosu – szepnął więc do delegata siedzącego obok: „Byłoby o wiele lepiej, aby zgłoszono poprawkę do wniosku, że obce siły zbrojne, dokonujące inwazji Stanów Zjednoczonych, nie powinny liczyć więcej niż trzy tys. żołnierzy”.