Geriatria - Polski Serwis Naukowy

Geriatria – dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami wieku podeszłego. Historycznie wywodzi się z interny, jako „królowej nauk medycznych”, ale aktualnie obejmuje również inne zagadnienia związane ze schorzeniami wieku podeszłego, czerpiąc z m.in. z medycyny rodzinnej, neurologii czy psychiatrii. Geriatrii nie należy mylić z gerontologią, która jest nauką o procesach starzenia się.

Psychiatria – subdyscyplina medycyny zajmująca się badaniem, zapobieganiem i leczeniem zaburzeń psychicznych. Bada ich uwarunkowania biologiczne, psychologiczne, rodzinno-genetyczne, społeczne, konstytucjonalne – sposoby powstawania i skutecznego zapobiegania.

Gerontologia – nauka o procesach starzenia się. Jest to interdyscyplinarny splot biologii, medycyny, kulturoznawstwa, psychologii i zasadniczo antropologii kulturowej w terenie. Gerontologii nie należy mylić z geriatrią, która jest nauką o chorobach wieku podeszłego.

Pierwsze oznaki starzenia występują w wieku już 30–40 lat, zaś prawnie granicę dostępu do świadczeń na świecie ustalono na 60 lat, w Polsce na 65.

Geriatria w Polsce po roku 1990 jest w dramatycznym regresie, przykładowo w Polsce łóżek szpitalnych dedykowanych kompleksowej opiece osób w podeszłym wieku jest zaledwie około 500 (z czego połowa na Śląsku), a np. w samej Belgii nie porównując jakości: 7500 co stanowi i tak o 1/3 za mało.

Neurologia - dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami obwodowego układu nerwowego i ośrodkowego układu nerwowego. Neurologia i psychiatria są dziedzinami pokrewnymi, a niektóre choroby są domeną zarówno neurologa jak i psychiatry. Neurologia zajmuje się głównie schorzeniami, których podłożem jest proces uszkadzający układ nerwowy, a psychiatria z kolei zajmuje się głównie chorobami, których podłożem jest biochemiczne zaburzenie funkcjonowania mózgu jako całości.

Interakcje (współdziałanie) - procesy wzajemnego oddziaływania na siebie dwóch, lub więcej, substancji wprowadzonych do organizmu. O interakcjach mówi się przede wszystkim w odniesieniu do leków. Leki mogą wchodzić w interakcje ze sobą nawzajem (jeśli podamy więcej niż jeden lek jednocześnie), z pożywieniem i innymi substancjami obecnymi w organizmie. Skutkiem interakcji może być wzmocnienie, osłabienie lub zmiana charakteru działania farmakologicznego leków.

Wraz z procesem starzenia się organizmu w ciele i psychice zachodzą charakterystyczne zmiany. Rozwijają się choroby wieku starczego takie jak choroba Alzheimera, Parkinsona czy nadciśnienie tętnicze. Następują również zmiany w fizjologii, takie jak:

zanik komórek funkcjonalnie czynnych różnych narządów i zastępowanie ich przez tkankę łączną (stłuszczenie wątroby);

przekształcenie budowy i czynności skóry prowadzące do osłabienia jej roli jako bariery ochronnej organizmu;

spadek podstawowej przemiany materii ze 100% w wieku 40 lat do ok. 80% powyżej 80 roku życia, upośledzenie czynność wątroby, spadek aktywności enzymów;

procentowy wzrost zawartości tłuszczu w organizmie, a spadek zawartości wody;

spadek przepływu nerkowego osocza ze 100% w wieku ok. 30 lat do ok. 50% powyżej 80 roku życia; zmniejsza się też przepływ krwi przez inne narządy;

obniżenie kwasowości soku żołądkowego;

zmniejszenie perystaltyki jelitowej;

zmniejszenie powierzchni całkowitej błon śluzowych przewodu pokarmowego a co za tym idzie zmniejsza się wchłanianie z jelit;

obniżenie stężenia albumin w osoczu.

Zmiany te mają swoje konsekwencje kliniczne, gdyż w istotnym stopniu wpływają na farmakoterapię pacjentów geriatrycznych. Osoby starsze są bardziej wrażliwe na leki, częściej występują u nich działania niepożądane. Zmiany wzajemnych proporcji tłuszczu i wody w organizmie zmieniają parametry farmakokinetyczne leków – powodują, że leki rozpuszczalne w wodzie osiągają wyższe stężenia niż u zwykłych pacjentów, natomiast leki rozpuszczalne w tłuszczach pozostają w organizmie dłużej. Zmniejszenie poziomu albumin w osoczu powoduje silniejszą konkurencję leków o miejsca wiążące w białkach osocza, co skutkuje zwiększeniem efektu wypierania leków z połączeń z białkami. Zwiększa to ryzyko wystąpienia interakcji między lekami oraz powoduje ich cięższy przebieg. W związku z tym dawkowanie leków dla pacjentów w wieku podeszłym powinno być indywidualnie dobierane, tak aby uwzględniać aktualny stan chorego i możliwe interakcje z innymi przyjmowanymi lekami.

Polipragmazja to termin medyczny, określający sytuację, w której chory przyjmuje więcej niż kilka leków jednocześnie. Jest to jeden z częstszych błędów w leczeniu, prowadzący m.in. do znacznego zwiększenia występowania niezamierzonych interakcji lek - lek lub lek - pożywienie. Najczęściej jest to zażywanie przez chorego wielu medykamentów równocześnie bez znajomości mechanizmów ich działania i występujących między nimi interakcji, albo - przepisywanie nadmiernej liczby leków bez wyraźnej potrzeby.

Biogerontologia (od. bios „życie“, geron „starzenie“, logos „nauka“) jest stosunkowo młodą gałęzią nauki i zajmuje się badaniami nad przyczynami starzenia biologicznego, oraz konsekwencjami starzenia się organizmów.

Niektóre leki mogą być u pacjentów starszych mniej skuteczne, gdyż z wiekiem receptory (np. receptor adrenergiczny) stają się mniej wrażliwe na pobudzenie. Jednocześnie z powodu obniżenia masy poszczególnych narządów zmniejszeniu ulega też liczba receptorów. Przy tej samej dawce leku, ilość substancji czynnej przypadająca na jednostkowy receptor jest większa – łatwiej więc o względne wysycenie receptorów, co ujawniać się może efektami przedawkowania oraz wzrostem działania toksycznego.

Osocze krwi – zasadniczy, płynny składnik krwi, w którym są zawieszone składniki morfotyczne (komórkowe). Stanowi ok. 55% objętości krwi. Uzyskuje się je przez wirowanie próbki krwi. W uproszczeniu można przyjąć że osocze krwi pozbawione fibrynogenu i czynników krzepnięcia jest surowicą krwi.

Perystaltyka - jest to nazwa aktywności motorycznej w przewodzie pokarmowym, która powoduje przesuwanie pokarmu z przełyku aż do jego końcowego odcinka, czyli odbytnicy. Potocznie mianem perystaltyki określa się czasem wyłącznie ruchy perystaltyczne w jelicie.

Problemy medycyny geriatrycznej wynikają nie tylko z fizjologicznych zmian jakie zachodzą w organizmie wraz z upływem lat. Istotny problemem jest również powszechna w tej grupie wiekowej polipragmazja, czyli przyjmowanie jednocześnie wielu leków.

Prawidłowa opieka geriatryczna powinna uwzględniać, że pacjenci często mają trudność w zrozumieniu wskazówek lekarza i źle przyjmują ordynowane leki. Powinno się kontrolować jakie i ile leków przyjmuje pacjent.

Specjalizacja lekarska

Geriatra – lekarz specjalista, zajmujący się leczeniem osób w wieku podeszłym (powyżej 60–65 roku życia).

Interna (z łac. "internus" - wewnętrzny) - potoczna, zwyczajowa lub żargonowa nazwa działu medycyny, zajmującego się schorzeniami narządów wewnętrznych. Właściwa nazwa - choroby wewnętrzne lub medycyna wewnętrzna (nazwa używana głównie w Polsce, krajach niemieckojęzycznych i skandynawskich) oraz general medicine lub po prostu medicine (nazwa używana częściej w krajach anglosaskich).

Enzymy – wielkocząsteczkowe, w większości białkowe katalizatory przyspieszające specyficzne reakcje chemiczne poprzez obniżenie ich energii aktywacji.

Klasyfikacja wiekowa pacjentów jest różna w różnych krajach, wiekiem granicznym jest 60. rok życia. W Polsce przyjęto jako wiek graniczny 65 rok życia.

Geriatria (medycyna wieku podeszłego) to w wielu państwach świata, w tym w Polsce, odrębna specjalność medyczna, analogicznie do pediatrii (medycyny wieku rozwojowego).

W Polsce wyspecjalizowanych było (stan na lipiec 2007) 174 lekarzy, z czego czynnych zawodowo było 120, a tylko 70 pracowało zgodnie ze specjalizacją.

Skóra (łac. cutis, gr. derma) – największy narząd powłoki wspólnej (łac. integumentum commune) kręgowców o złożonej budowie i wielorakich funkcjach; powłoka właściwa.

Gazeta Prawna - specjalistyczny dziennik polski wydawany od 22 października 1994 do 12 września 2009 roku (początkowo jako tygodnik) przez Grupę Wydawniczą INFOR S.A. (Od połowy 2008 INFOR Biznes Sp z o.o.). Gazeta publikowała głównie informacje z zakresu prawa i gospodarki; skierowana była do prawników, kadry menedżerskiej, biznesmenów a także pracowników działów kadrowych, płac i księgowości. Jako dziennik zaczęła się ukazywać w 2001 roku. Oprócz stałych rubryk miała także dodatki dotyczące księgowości, podatków, funkcjonowania firm i przedsiębiorstw oraz urzędów publicznych. Redaktorem naczelnym dziennika był Robert Lidke. Właścicielem Gazety Prawnej Ryszard Pieńkowski.

Specjalizacja szczegółowa w zakresie geriatrii możliwa jest do uzyskania po uzyskaniu wcześniejszych specjalizacji w zakresie chorób wewnętrznych lub medycyny rodzinnej lub medycyny ogólnej lub neurologii.

Najwięcej placówek geriatrycznych w Polsce znajduje się na terenie województwa śląskiego i małopolskiego.

Organizacjami zawodowymi lekarzy geriatrów są Kolegium Lekarzy Specjalistów Geriatrii w Polsce i Sekcja Geriatryczna Polskiego Towarzystwa Lekarskiego. Osoby zainteresowane geriatrią i gerontologią zrzesza Polskie Towarzystwo Gerontologiczne.

Nadciśnienie tętnicze, choroba nadciśnieniowa (łac. hypertonia arterialis, niekiedy stosowane skróty HA i AH) – choroba układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi.

Albumina – białko rozpuszczalne w wodzie, obecne w osoczu krwi, produkowane przez wątrobę (zarówno hepatocyty, jak i komórki Browicza-Kupfera). Jest głównym białkiem występującym w osoczu, stanowi 60% wszystkich zawartych w nim białek. Można je znaleźć również w mleku i białku jaja kurzego. Charakteryzują się około 20-dniowym okresem półtrwania. Albuminy należą do małych białek, mają masę od 20-60 kDa, są hydrofilowe i dzięki przewadze aminokwasów kwaśnych posiadają ładunek ujemny co zapobiega przedostawaniu się tego białka z krwi do moczu.

Zobacz też

Biogerontologia

Proces starzenia się

Przypisy

↑ J. Derejczyk, B. Bień, J. Kokoszka-Paszkot, J. Szczygieł: Gerontologia i geriatria w Polsce na tle Europy – czy należy inwestować w ich rozwój w naszym kraju? (pol.). Gerontologia Polska. [dostęp 5 października 2009].
Kopacz: będą zmiany wycen świadczeń w geriatrii Gazeta Prawna, 2009-05-29.
Program specjalizacji w geriatrii (pol.). Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. [dostęp 5 października 2009].
Wywiad z dr hab. med. Barbarą Bień (pol.). Biuletyn Okręgowej Izby Lekarskiej w Białymstoku. [dostęp 5 października 2009].

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Polskie Towarzystwo Gerontologiczne (PTG) – ogólnopolska organizacja pozarządowa zrzeszająca gerontologów, geriatrów i inne osoby, które zawodowo lub naukowo związane są z problematyką starzenia.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.