Gerund - Polski Serwis Naukowy

Rzeczownik odsłowny (inaczej odczasownikowy, łac. gerundium) - rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu. W niektórych językach gerundium może występować dodatkowo w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub przymiotnikowego czynnego.

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, rośliny, zwierzęta, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim prymarnie pełni funkcję podmiotu w zdaniu, sekundarnie dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikadze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).

Przykłady

W języku polskim formy gerundium funkcjonują jako rzeczowniki, często mogące oznaczać zarówno czynność jak i obiekt na którym się ona odbywa, np. jedzenie (od jeść). Nie z rzeczownikami odsłownymi pisane jest łącznie, np: niedotrzymanie terminu, niepalenie papierosów, nieuświadomienie pacjentów, nieprzestrzeganie reguł, niezatrzymanie się, niewykonanie polecenia.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Bezokolicznik (łac. infinitivus) – forma czasownika, która wyraża czynność lub stan w sposób abstrakcyjny, zazwyczaj bez określania czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony i aspektu. W niektórych językach może jednak wyrażać niektóre z tych kategorii, np. w łacinie istnieją bezokoliczniki wyrażające czas i stronę, a w grece klasycznej dodatkowo także aspekt. Istnieją też języki (np. arabski, nowogrecki lub bułgarski) pozbawione form bezokolicznika.

W języku angielskim formy gerundialne (gerund) tworzy się za pomocą przyrostka -ing, np. waiting (od wait). Mogą oznaczać zarówno nazwę czynności, jak i występować w funkcji imiesłowowej, np. the waiting boy (="czekający chłopiec").

W języku niemieckim gerundium (Gerundium) ma taką samą formę jak bezokolicznik, jest rodzaju nijakiego i pisane wielką literą, jak wszystkie niemieckie rzeczowniki, np. das Essen (od essen). Występuje w funkcji rzeczownika będącego nazwą czynności.

W języku hiszpańskim gerundium (gerundio) ma końcówkę -ando lub -iendo (-yendo) w zależności od rodzaju koniugacji, np. caminando (od caminar), leyendo (od leer). Występuje wyłącznie w funkcji imiesłowowej.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Koniugacja (z łac.) – odmiana czasownika przez osoby, czasy, tryby, strony, liczby, aspekty i inne kategorie gramatyczne. Formy czasownikowe, które nie posiadają określonych podanych kategorii, zwane są bezokolicznikiem. Wszystkie formy danego czasownika nazywają się leksemami, natomiast forma podstawowa, od której wyprowadzamy wszystkie pozostałe, to lemma. Tabela pokazująca wszystkie warianty czasownika nazywa się tabelą koniugacji albo paradygmatem czasownika.

W języku włoskim forma gerundium (gerundio) ma końcówkę -ando lub -endo, zależnie od sposobu odmiany, np. parlando (od parlare), leggendo (od leggere), finendo (od finire).

W języku łacińskim gerundium występuje w funkcji rzeczownikowej wyłącznie w przypadkach zależnych, np. facultas dicendi (="zdolność mówienia").

Sposoby wyrażania teraźniejszości

W niektórych językach istnieją konstrukcje gramatyczne zawierające formę gerundium, służące do wyrażania czynności odbywającej się w chwili mówienia.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Język angielski

W języku angielskim istnieją dość liczne czasy gramatyczne, np. czas teraźniejszy ciągły (Present Continuous). Tworzy się go w następujący sposób:

Podmiot + odmieniony czasownik to be (być) + gerundium.

Przykłady:

What are you doing? – Co robisz?

They are watching TV at the moment. – Oni w tej chwili oglądają telewizję.

Pozostałe z czasów Continuous

Past Continuous was/were doing Present Perfect Continuous have/has been doing Past Perfect Continuous had been doing Future Continuous will be doing Future Perfect Continuous will have been doing

Język hiszpański

W języku hiszpańskim istnieje konstrukcja estar + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika estar (być odnoszące się do stanu przejściowego, w odróżnieniu od ser – być używane przy określaniu cechy stałej) oraz formy gerundium.

Przykłady:

¿Qué estás haciendo? – Co robisz (w tej chwili)?

Estamos escuchando la radio. – Słuchamy radia (w tym momencie).

Język włoski

W języku włoskim istnieje konstrukcja stare + gerundio, składająca się z odmienionego czasownika stare (czuć się, przebywać, być, "zwykłe" być to po włosku essere) oraz formy gerundium.

Przykłady:

Che stai facendo? – Co robisz (w tej chwili)?

Stiamo parlando. – Rozmawiamy (w tym momencie).

Marco sta leggendo un giornale. – Marco (właśnie) czyta gazetę.

Stavo andando al cinema, quando l'ho vista. - Szedłem (właśnie) do kina, kiedy ją zobaczyłem.

Źródła

Czasowniki, formy gerundium, zdania oraz ich tłumaczenia na język polski zostały zaczerpnięte z programów firmy Edgard Multimedia: "Hiszpański w pigułce 2.0", "Włoski w pigułce 2.0".