Getto ławkowe - Polski Serwis Naukowy

Indeks Marka Szapiry, studenta Uniwersytetu Warszawskiego narodowości żydowskiej, z 1934 z ostemplowanym miejscem w getcie ławkowym

Getto ławkowe – forma segregacji rasowej wprowadzona na polskich uniwersytetach w latach 30. XX wieku. Polegała na wydzieleniu części sali lekcyjnej lub wykładowej i przeznaczeniu jej dla studentów pochodzenia żydowskiego, którzy nie mieli prawa dowolnego wybierania miejsc.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.

Narodowa Demokracja lub ruch narodowy (popularna nazwa endecja od skrótu ND) – polski ruch polityczny o ideologii nacjonalistycznej, powstały pod koniec XIX wieku. Głównym ideologiem i współzałożycielem Narodowej Demokracji był Roman Dmowski.

Historia

W 1937 r. pod wpływem endeckich nacjonalistycznych organizacji młodzieżowych (m.in. Młodzieży Wszechpolskiej i ONR) rektorzy wielu polskich uniwersytetów stworzyli tzw. getta ławkowe, które były oznaką panującego wówczas antysemityzmu w środowiskach akademickich. Na salach wykładowych wyznaczano specjalne ławki, w których siedzieć mieli studenci żydowskiego pochodzenia. Ten rodzaj dyskryminacji wzbudził protesty wielu profesorów (Marceli Handelsman, Stanisław Ossowski, Tadeusz Kotarbiński, Stanisław Kulczyński, Mieczysław Michałowicz) i żydowskich studentów. Równocześnie z gettem ławkowym na wielu uniwersytetach wprowadzono ograniczenia procentowe liczby studentów pochodzenia żydowskiego do 10%, znane jako numerus clausus, lub całkowity zakaz studiowania, czyli numerus nullus. Jako pierwsza getto ławkowe wprowadziła Politechnika Lwowska (w 1936).

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Segregacja rasowa (oddzielenie) – rodzaj sformalizowanej, zinstytucjonalizowanej dyskryminacji opartej na kryterium rasy, której cechą charakterystyczną jest oddzielenie jednej rasy od drugiej. Separacja może mieć charakter geograficzny, ale zazwyczaj była stosowana poprzez świadczenie usług za pomocą oddzielnych instytucji, jak szkoły czy transport publiczny.

Dodać należy, że np. na Uniwersytecie Jagiellońskim dochodziło do akcji wprowadzania getta ławkowego już w listopadzie 1932. Wtedy to odbyła się msza w intencji tragicznie zmarłego podczas antysemickich zamieszek w Wilnie 10 listopada 1931 polskiego studenta Stanisława Wacławskiego. Po jej zakończeniu doszło do zamieszek i usuwania siłą żydowskich studentów z sal wykładowych.

Numerus nullus (łac. dosł. liczba żadna) - zakaz dostępu kandydatów narodowości żydowskiej na studia wyższe, wprowadzony przez niektóre uniwersytety Polski i kilku innych krajów Europy Środkowej w latach 30. XX wieku. Numerus nullus był rozszerzona formą praktyki dyskryminacyjnej znanej jako numerus clausus.

Mieczysław Jan Michałowicz (ur. 10 września 1876 w Petersburgu, zm. 22 grudnia 1965 w Warszawie) – polski działacz polityczny i społeczny, lekarz, wolnomularz, założyciel Towarzystwa Pediatrycznego, senator IV kadencji w II RP w latach 1935–1938, poseł w latach 1945–1952 (do Krajowej Rady Narodowej, potem na Sejm Ustawodawczy).

W latach trzydziestych antysemickie zamieszki organizowane przez nacjonalistyczną młodzież, działającą pod wpływem endecji jak i narodowych radykałów, miały miejsce niemal we wszystkich miastach uniwersyteckich: Krakowie, Warszawie, Wilnie czy Lwowie.

Literatura

Grzegorz Mazur - "Życie polityczne polskiego Lwowa 1918-1939", Kraków 2007, ISBN 978-83-7188-947-9