Getto w Brodach - Polski Serwis Naukowy

Wejście do getta w Brodach

Deportacja Żydów z getta w Brodach, 1943

Pomnik zamordowanych w maju 1943 w lesie w pobliżu miasta ok. 6000 Żydów z getta w Brodach

Getto w Brodach (jidysz בראָדער געטאָ, Broder lub Bruder geto) – getto dla ludności żydowskiej w Brodach zorganizowane przez okupacyjne władze hitlerowskie w czasie II wojny światowej.

Jidysz – ייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Getto zostało założone 13 stycznia 1942 roku. Umieszczono w nim 6458 Żydów. We wrześniu i listopadzie 1942 roku około 5,5 tys. z nich wywieziono do obozu śmierci w Bełżcu, a około 500 zabito na miejscu. Na ich miejsce Niemcy przesiedlili Żydów z okolicznych miejscowości (Leszniewo, Sokołówka, Toporów, Podkamień, Stanisławczyk), w wyniku czego liczba ludności w getcie wzrosła do ponad 4,5 tysiąca. Zimą 1942–43 z głodu oraz w wyniku epidemii tyfusu zmarło około tysiąca osób.

Getto (wł. ghetto - pierwotne znaczenie wyrazu huta, odlewnia) - odizolowane miejsce wybrane dla zamieszkania mniejszości narodowej, kulturowej bądź religijnej, poza którym nie wolno tejże społeczności zamieszkiwać; począwszy od średniowiecza przez getto rozumiano wydzielony obszar miasta, w którym przymusowo osiedlano Żydów lub przedstawicieli innych narodów. Getto zazwyczaj otoczone jest murem strzeżonym od zewnątrz, współcześnie zazwyczaj dodatkowo zabezpieczonym zasiekami z drutu kolczastego lub także urządzeniami elektronicznymi. Getto jest zazwyczaj całkowicie zależne od dostaw żywności oraz energii z zewnątrz.

Getto lwowskie (niem. Ghetto Lemberg; jidysz לעמבערגער געטא; Lemberger geto) – getto dla ludności żydowskiej we Lwowie zorganizowane przez okupacyjne władze hitlerowskie w czasach II wojny światowej.

W 1942 roku w getcie istniała podziemna organizacja żydowska, która nawiązała kontakty z podziemiem w getcie lwowskim oraz Narodową Gwardią im. Iwana Franki.

Getto zostało zlikwidowane 21 maja 1943 roku, gdy około 3,5 tys. Żydów wywieziono do obozu koncentracyjnego na Majdanku a kilkuset zabito na miejscu.

Literatura

Холокост на территории СССР: Энциклопедия. Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6, ss. 111-112.

Przypisy

Ostatnia nazwa zgodna z tzw. wymową galicyjską jidysz

Weblinks

An Eternal Light: Brody, in Memoriam. Translation of Ner Tamid: Yizkor leBrody. Edited by: Organization of former Brody residents in Israel, 1994.

Roman Zakharii: Galician Jerusalem – Brody as Jewish Intellectual and Cultural Hub of Eastern Galicia.

Brody. ShtetLinks