Getto w Brześciu nad Bugiem - Polski Serwis Naukowy

Stacja kolejowa w Bronnej Górze – miejscu kaźni brzeskich Żydów

Linia kolejowa prowadząca na Górę Bronną, po lewej stronie pomnik ofiar getta brzeskiego.

Getto w Brześciu nad Bugiem (niem. Ghetto Brest Litovsk; jidysz בריסקער געטאָ; Brisker geto) – getto działające w latach 1941–1942 na terenie Brześcia na Białorusi.

Getto (wł. ghetto - pierwotne znaczenie wyrazu huta, odlewnia) - odizolowane miejsce wybrane dla zamieszkania mniejszości narodowej, kulturowej bądź religijnej, poza którym nie wolno tejże społeczności zamieszkiwać; począwszy od średniowiecza przez getto rozumiano wydzielony obszar miasta, w którym przymusowo osiedlano Żydów lub przedstawicieli innych narodów. Getto zazwyczaj otoczone jest murem strzeżonym od zewnątrz, współcześnie zazwyczaj dodatkowo zabezpieczonym zasiekami z drutu kolczastego lub także urządzeniami elektronicznymi. Getto jest zazwyczaj całkowicie zależne od dostaw żywności oraz energii z zewnątrz.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Powstanie i kształ terytorialny

Zostało utworzone 16 grudnia 1941 zarządzeniem komisarza Rzeszy Wschód. Obejmowało kwartał miasta ograniczony ulicami (wg nomenklatury z 1941): Majakowskiego, Kosmonautów, Gogola, Kirowa, Dzierżyńskiego, Moskiewską (Jagiellońską), Kirowa (Szeroką), linią pomiędzy Internacjonalną (dawniej: Szpitalną) a Muchawcem, linią między Kujbyszewa a Sowiecką. Na tak zakrojonym terytorium mieszkało w grudniu 1941 roku 18 tys. osób uznanych wg kryteriów norymberskich za Żydów.

Getto w Mińsku na Białorusi – getto istniejące w Mińsku (Litewskim) od lipca 1941 do października 1943, na jego terenie przebywało początkowo ponad 100 tys. osób uznanych wg kryteriów norymberskich za Żydów. Było największym gettem na okupowanych terenach Związku Radzieckiego.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Ulica Moskiewska (szosa z Warszawy do Mińska i Moskwy, polska nazwa: Jagiellońska) dzieliła getto na dwie nierówne części: większą, położoną na północy, i mniejszą, obejmującą południowy obszar zamieszkiwany przez Żydów.

Organizacja

Administracją ze strony żydowskiej kierował złożony z 60 członków Judenrat, któremu była podporządkowana żydowska policja dbająca o porządek na terenie miasta. Ze strony niemieckiej gettem zarządzały osoby mianowane przez komisarza Białorusi. Przewodniczącym Judenratu został wybrany Hersz Rozenberg.

Na terenie getta istniał szpital, sklepy miejskie oraz kuchnie pomocowe.

Ruch oporu

Już na początku 1942 na terenie getta zaczęły się tworzyć grupy antynazistowskie. W brzeskim getcie kierował nimi były oficer Wojska Polskiego Michał Omieliński. W styczniu 1942 powstała z inicjatywy warszawskiego Hechaluca organizacja Nekuma.

Likwidacja getta

Jesienią 1942 władze niemieckie zażądały od Żydów spłacenia kontrybucji w złocie, srebrze i diamentach. Mimo uzbierania 80% kwoty przez ludność Brześcia nie zapobiegło to likwidacji getta, która nastąpiła w dniach 15–18 października 1942. Część ludności zamordowano na miejscu, a resztę wywieziono pociągami na tzw. Górę Bronną koło Berezy Kartuskiej, gdzie rozstrzelano i zakopano ich w dołach.

Upamiętnienie

W czasach radzieckich przy ul. Kujbyszewa ustawiono obelisk upamiątniający zagładę brzeskich Żydów. Miejsca pamięci powstały też w Górze Bronnej i jej okolicach.

Przypisy

Emanuel Joffe pisze z kolei o Judenracie składającym się z 12 osób, zob.: Emanuil Ioffe, "Belorusskie evrei: tragediâ i geroizm: 1941-1945", Mińsk 2003]
Tamże
Informacja na stronach Jewish Genealogy
Grzegorz Rąkowski, "Czar Polesia", Pruszków 2001

Bibliografia

E. Rozenblat, "Žizn' i sud'ba Brestskoj evrejskoj obščiny XIV-XX vv", Belorusskij Fond Kul'tury, Brześć 1993

Zobacz też

Synagoga Chóralna w Brześciu nad Bugiem

Getto w Mińsku na Białorusi