Getto w Kielcach - Polski Serwis Naukowy

Getto kieleckie - przed drugą wojną światową 75-tysięczne Kielce zamieszkiwała duża społeczność żydowska. W 1938 r. co trzeci obywatel miasta był pochodzenia żydowskiego. Najbogatsi i średniozamożni Żydzi zajmowali domy przy ulicy Focha (obecnie Paderewskiego), Piotrkowskiej oraz w pobliżu Bazaru (placu Wolności). Liczne skupiska biedoty zamieszkiwały Staro- i Nowowarszawskie Przedmieście. W mieście nie istniała wyodrębniona dzielnica żydowska.

Arbeitslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka, Vernichtungslager Treblinka – wymiennie stosowane nazwy kompleksu dwóch niemieckich obozów, pracy i zagłady, istniejących w latach 1941/1942-1944 w lasach nad Bugiem, wzdłuż linii kolejowej Siedlce-Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się 6 km od obozu.
Getto radomskie – dwie zamknięte dzielnice żydowskie w Radomiu, powołane przez niemieckiego okupanta podczas II wojny światowej w celu koncentracji, eksploatacji i eksterminacji żydowskich mieszkańców miasta. Jedno z największych, obok kieleckiego i częstochowskiego, gett w dystrykcie radomskim. W różnym rozmiarze i charakterze funkcjonowało od wiosny 1941 do lata 1944. Z powodu chorób, głodu i niemieckiej przemocy zmarło w nim kilka tysięcy osób. Prawie 30 tys. Żydów z Radomia i innych miejscowości osadzonych w getcie zginęło w Treblince. Wojnę przeżyło kilkuset radomskich Żydów, lecz większość z nich opuściła później miasto.

Pierwsze prześladowania

Były szpital żydowski, ul. Warszawska 18/20

Zaraz po wkroczeniu 6 września 1939 r. wojsk niemieckich do Kielc okupant rozpoczął szykanowanie ludności żydowskiej poprzez nałożenie ograniczeń w przemieszczaniu się i przymus pracy przy odbudowie zniszczeń wojennych. Zakazano publicznych modłów, a domy modlitwy i synagogę zamknięto. Później ulokowano w niej areszt i magazyn zrabowanego mienia żydowskiego. W listopadzie 1939 r. władze okupacyjne wprowadziły obowiązek noszenia przez Żydów opasek identyfikacyjnych. Na mocy dalszych zarządzeń z 20 i 28 listopada 1939 r. utworzono Radę Starszych (Judenrat) - organ stanowiący pozór samorządu żydowskiego, a którego rola sprowadzała się do wykonywania poleceń okupanta. Pierwszym prezesem Judenratu został dr Mojżesz Pelc, który ustąpił z tej funkcji w grudniu 1940 r. Jego miejsce zajął Herman Lewi.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Mojżesz Pelc (ur. 6 maja 1888 r. w Radomyślu Wielkim, zm. 8 września 1941 r. w Auschwitz) - polski Żyd, doktor medycyny, major WP, dyrektor żydowskiego szpitala w Kielcach i pierwszy prezes kieleckiego Judenratu.

Pod koniec 1939 r. w Kielcach przebywało około 28 000 Żydów, pośród nich kilka tysięcy uciekinierów i przesiedleńców z Łodzi, Poznania i innych miast.

Dzielnica żydowska na początku 1940 r. - późniejsze getto

Wraz z wprowadzaniem ograniczeń osobistych postępowało grabienie własności żydowskiej. Już w październiku 1939 r. zaczęto wyrzucać Żydów z mieszkań przy ul. Focha i Sienkiewicza, przeznaczając je dla urzędników niemieckich. Utworzony w 1940 roku urząd powierniczy (Treuhandstelle) przejął należące do rodzin Ehrlichów i Zagajskich kamieniołomy "Kadzielnia" i "Wietrznia", młyny "Kłos" i "Herby" oraz wydzierżawił przymusowo należącą do Hermana Lewiego fabrykę mebli "Henryków" w zamian za symboliczny czynsz. 10 sierpnia 1940 r. wydano zarządzenie o rejestracji mienia nieruchomego należącego do Żydów. Z końcem grudnia zagarnięto większość domów czynszowych. Już wcześniej wprowadzano wobec ludności żydowskiej ograniczenia w handlu. Wskutek szykan i prześladowań władz niemieckich, w ciągu pierwszego roku okupacji liczba sklepów należących do niechrześcijan zmalała o połowę. Odbierane lokale przekazywano Niemcom lub oddawano Polakom w dzierżawę. Obok czynszu płaconego okupantowi polski kupiec często wypłacał po kryjomu część zysku prawowitemu właścicielowi.

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS), w wersji angielskiej International Court of Justice (ICJ), w wersji francuskiej Cour Internationale de Justice (CIJ), jest głównym organem sądowym ONZ. Został utworzony w 1945. Trybunał działa według swego Statutu, który opiera się na Statucie Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej i stanowi integralną część Karty Narodów Zjednoczonych. Wszyscy członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych są ipso facto stronami Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Państwo nie należące do Organizacji Narodów Zjednoczonych może przystąpić do Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości na warunkach, które w każdym przypadku ustali Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa.
Kielce – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy, turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 203 804 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody.

W marcu 1940 r. wyrzucono Żydów z zajmowanego dotąd budynku szpitala św. Aleksandra. Nowy szpital dla ludności żydowskiej, dzięki staraniom doktora Pelca został zorganizowany w budynku przy ul. Radomskiej 8/10 (obecnie ul. Warszawska 18/20).

Utworzenie getta

Getto kieleckie na planie miasta z 1930 r.

Początek 1941 przyniósł ze sobą znaczące zwiększenie liczby ludności żydowskiej w mieście. Do Kielc trafili wysiedleńcy z pobliskich świętokrzyskich miasteczek, przede wszystkim z Chęcin, Radoszyc i Pińczowa. 12 kwietnia przybył także transport Żydów z Wiednia liczący 1004 osoby.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.
Ordnungspolizei (w skrócie OrPo, pol. Policja Porządkowa) - formacja istniejąca w Niemczech w latach 1936-1945, podporządkowana bezpośrednio Heinrichowi Himmlerowi, zwierzchnikowi policji w Niemczech (niem. Chef der Deutschen Polizei). Na czele OrPo stał komendant główny (niem. Chef der Ordnungspolizei), zaś centralą OrPo był Główny Urząd Policji Porządkowej (niem. Hauptamt Ordungspolizei).

Żydowską dzielnicę mieszkaniową utworzono na mocy zarządzenia Stadthauptmanna Kielc Hansa Drechsela z 31 marca 1941 r. Getto składało się z dwóch części. Większa część wyznaczona była ulicami Orlą, Piotrkowską, Starozagnańską, Pocieszka i Radomską. Małym gettem nazywano obszar pomiędzy ulicą i placem św. Wojciecha a częścią ulicy Bodzentyńskiej. Obie części połączone były drewnianą kładką wybudowaną nad ulicą Radomską tuż obok synagogi. W sumie powierzchnia getta wynosiła 0,46 km, co stanowiło około 1,1% ówczesnego obszaru miasta. Wysiedlenie ludności polskiej oraz przeprowadzka Żydów do getta odbyły się w dniach 2 do 5 kwietnia 1941 r. W sumie prawie 30 tysięcy ludzi skoncentrowano w 500 domach, zajmowanych dotąd przez 15 tysięcy mieszkańców. Zagęszczenie ludności wyniosło 59 000 osób na km i było 39 razy większe niż w pozostałej części Kielc. Stronę aryjską od getta oddzielały zasieki z drutu kolczastego i gdzieniegdzie drewniany płot.

SS (Die Schutzstaffel der NSDAP – eskadra ochronna NSDAP) – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa partii NSDAP.
Getto piotrkowskie - getto założone 8 października 1939 w Piotrkowie Trybunalskim rozporządzeniem H.Drechsela. Było to pierwsze getto utworzone na ziemiach polskich. Teren getta obejmował Rynek, ul. Grodzką, Garncarską i Starowarszawską (rejon kościoła farnego).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)