Giełda - Polski Serwis Naukowy

Giełda – to organizowane w ustalonym miejscu i czasie spotkania handlowe, na których sprzedawane są ściśle określone towary po cenach ogłoszonych w codziennych notowaniach. Transakcje na giełdach zawierane są zgodnie z obowiązującym regulaminem, między członkami giełdy pośredniczącymi w zawieraniu transakcji.

Polska nazwa "giełda" pochodzi od dolnoniemieckiego słowa "die Gilde" ta ze staroskandynawskiego gildi – oznaczająca zebranie, stowarzyszenie, następnie cech rzemieślniczy, etymologicznie używane również w rozumieniu pieniądza "guldeny", płatności i przedsiębiorstwa

Dom maklerski (biuro maklerskie) – instytucja będąca członkiem giełdy papierów wartościowych, posiadająca możliwość prowadzenia na niej transakcji kupna oraz sprzedaży papierów wartościowych. Najczęściej powiązana finansowo z bankiem.
Warrant subskrypcyjny - dokument (certyfikat) często dołączony do akcji lub obligacji dający posiadaczowi ograniczone lub nieustające prawo kupna papierów wartościowych lub innych aktywów po ustalonej cenie lub prawo do subskrypcji przyszłych emisji obligacji tego samego emitenta.

W innych językach nazwy, określające to pojęcie, powstały z łacińskiego bursa, a stąd niemieckie Borse.

Organizacja giełd

Współczesne giełdy poddane są regulacji i kontroli ze strony państwa, które udziela koncesji na ich działanie i określa sposoby ich nadzorowania.

Statut i regulamin działania określają cel giełdy, prawa i obowiązki członków, organizacje władz, warunki i technikę zawierania transakcji, formy rozstrzygania sporów i reklamacji.

Osoba fizyczna – prawne określenie człowieka w prawie cywilnym, od chwili urodzenia do chwili śmierci, w odróżnieniu od osób prawnych. Bycie osobą fizyczną pociąga za sobą zawsze posiadanie zdolności prawnej, czyli możliwość bycia podmiotem stosunków prawnych (praw i zobowiązań). Osoby fizyczne mają także zdolność do czynności prawnych, uzależnioną jednak od dalszych warunków. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się po osiągnięciu pełnoletności, ograniczoną zdolność do czynności prawnych od chwili ukończenia lat 13. Osoba fizyczna po ukończeniu 13 roku życia może zostać całkowicie pozbawiona zdolności do czynności prawnych, czyli zostać ubezwłasnowolniona całkowicie. Pełnoletni może zostać częściowo pozbawiony zdolności do czynności prawnych, czyli zostać ubezwłasnowolniony częściowo.
Spekulacja – jeden z rodzajów transakcji sprzedaży określonej rzeczy. Celem spekulacji jest osiągnięcie określonego dochodu poprzez wykorzystanie przewidywanych zmian cenowych w określonym czasie pomiędzy danym terminem zawarcia określonej umowy, a jej terminem realizacji. Przedmiotami tych transakcji są najczęściej dobra materialne, nieruchomości oraz papiery wartościowe. Cechą spekulacji, w odróżnieniu od np. arbitrażu jest niepewność.

Prawny status giełd jest w poszczególnych krajach zróżnicowany. Można wyszczególnić dwa podstawowe rozwiązania dotyczące sposobu powstania giełdy:

giełda korporacyjna

giełda państwowa

Pierwszy sposób zezwala na utworzenie giełdy w oparciu o normy prawa handlowego. Banki, firmy maklerskie, fundusze inwestycyjne i inne instytucje bezpośrednio zainteresowane, organizują rynek papierów wartościowych w formie spółki akcyjnej. Tak powstała giełda jest instytucją autonomiczną, na którą państwo nie ma bezpośredniego wpływu.

Wikinews to wolnodostępny serwis informacyjny oparty na technologii Wiki. Oznacza to, że każdy jego użytkownik (zarówno zarejestrowany, jak i niezarejestrowany) może redagować jego zawartość, dodawać nowe artykuły i tworzyć materiały dziennikarskie. Celem tego obywatelskiego dziennikarstwa jest dbałość zarówno o przestrzeganie praw autorskich, pozwalanie na łatwiejsze udostępnianie treści, lecz także dbałość o wiarygodność.
Umowa (łac. contractus) – w prawie cywilnym to zgodne porozumienie dwóch lub więcej stron, ustalające ich wzajemne prawa lub obowiązki. Według bardziej szczegółowej definicji umowa to stan faktyczny polegający na złożeniu dwóch lub więcej zgodnych oświadczeń woli zmierzających do powstania, uchylenia lub zmiany uprawnień i obowiązków podmiotów składających te oświadczenia woli. Umowy są zawsze co najmniej dwustronnymi czynnościami prawnymi. Występuje jednak wyjątek jednostronny – dotyczy to podpisania weksla.

Drugi sposób powstania giełdy oparty jest na administracyjnym i odgórnym jej utworzeniu przez odpowiednie organy władzy państwowej. Państwo jest wtedy jedynym lub głównym właścicielem giełdy, a więc decyduje o wszystkich sprawach związanych z jej funkcjonowaniem.

Aby giełda mogła prawidłowo funkconować, musi spełniać podstawowe warunki:

Certyfikat inwestycyjny to papier wartościowy emitowany przez zamknięty fundusz inwestycyjny. Jest on papierem wartościowym imiennym lub na okaziciela. Jako papier wartościowy na okaziciela może być notowany na giełdzie.
Spot – to pojęcie z dziedziny finansów. Określenie "spot" odnosi się do daty wykonania transakcji bankowej lub walutowej. Spot oznacza, że transakcja zostanie zrealizowana w drugim dniu roboczym od momentu jej zlecenia. Należy wiedzieć, że instytucje finansowe są zazwyczaj nieczynne w sobotę, niedzielę i w święta (giełdy akcji, walut, banki); ponadto regułą jest, że jeżeli ma dojść do transakcji między dwiema instytucjami finansowymi i jedna z nich jest nieczynna danego dnia, to dzień ten również uważa się za wolny. Dodatkowo w praktyce bankowej przyjmuje się że rok kalendarzowy ma 360 dni.

określać uczestników giełdy,

stworzyć statut i regulamin,

ustalić strukturę organizacyjną,

dysponować odpowiednim wyposażeniem materialnym.

Uczestnicy giełdy

Uczestnicy giełdy to cztery podstawowe grupy przedstawicieli, które można spotkać na rynku papierów wartościowych: pośredników, samodzielnych uczestników, urzędników oraz gości.

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie – instytucja publiczna mająca na celu zapewnienie możliwości obrotu papierami wartościowymi (takimi jak akcje, obligacje, prawa poboru, itp.) dopuszczonymi do obrotu giełdowego. Wymiana taka regulowana jest przez regulamin giełdy, Komisję Nadzoru Finansowego (19 września 2006 zastąpiła Komisję Papierów Wartościowych i Giełd) oraz ustawy z dnia 29 lipca 2005:
Sąd honorowy - jest miejscem rozstrzygania zatargów, nieporozumień i kolizji na tle dotyczącym honoru i godności. Sprawy rozpoznaje się w nich na podstawie statutów honorowych. Sądy honorowe są niezależne od sądów powszechnych i wojskowych. W Wojsku Polskim II RP przykładem sądów honorowych były Oficerskie Sądy Honorowe.

Pierwszą najliczniejszą grupę stanowią pośrednicy – maklerzy giełdowi, którzy reprezentują różne firmy maklerskie. Pośredniczą między inwestorami kupującymi lub sprzedającymi określone papiery wartościowe. Ich dochód stanowi procentowa lub kwotowa prowizja, liczona od wartości zrealizowanej transakcji. Rozróżnia się maklerów kursowych i maklerów wolnych.

Walory to papiery wartościowe, które podobnie jak akcje są przeznaczone do obrotu giełdowego ale których charakter jest zupełnie inny. Stanowią one wyłącznie uprawnienia do roszczeń majątkowych. Są więc dowodem zaciągnięcia długu, który musi być zwrócony w określonym terminie i za który są pobierane odsetki.
Własność – to najszersze, podstawowe prawo rzeczowe, pozwalające właścicielowi korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób (w jego ramach właściciel korzysta z maksimum uprawnień względem rzeczy). Oznaką korzystania z rzeczy są uprawnienia do posiadania, używania, pobierania pożytków i innych dochodów z rzeczy (pożytki rzeczy - naturalne, np. płody, jabłka z sadu i cywilne, np. czynsz z tytułu dzierżawy lub najmu, odsetki od pożyczki albo leasingu itp.) oraz dysponowania faktycznego rzeczą (przetwarzanie rzeczy, zużycie, a nawet zniszczenie). Z kolei przez rozporządzanie rozumie się uprawnienia do wyzbycia się własności (np. przeniesienie, zrzeczenie, czy rozrządzenie na wypadek śmierci) i do obciążenia rzeczy poprzez ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego, np. zastaw, hipoteka lub poprzez dokonanie czynności – zobowiązań dotyczących rzeczy o skutkach obligacyjnych tj. oddanie w dzierżawę, najem, pożyczkę, leasing. Uprawnienia te nie stanowią granic prawa własności, które zakreśla obowiązujące ustawodawstwo. Właściciel nie może ani korzystać z rzeczy, ani też nią rozporządzać w sposób sprzeczny z przepisami ustaw i z zasadami współżycia społecznego. Właścicielem może być każda osoba (fizyczna lub prawna), z pewnymi wyjątkami, np. właścicielem nieruchomości nie może być to cudzoziemiec bez stosownego zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Współwłasność polega na tym, że własność tej samej rzeczy przysługuje niepodzielnie kilku osobom. Ochrona własności oparta jest na systemie roszczeń (windykacyjne lub negatoryjne), jakie przysługują właścicielowi w razie naruszenia jego prawa. Własność jest funkcją rozwoju stosunków społecznych, politycznych i ekonomicznych. Na temat początków własności rzymskiej istnieje wiele hipotez. Powszechnie przyjmuje się, iż wcześniej wykształciło się prawo jednostki na rzeczach ruchomych, a dopiero później na nieruchomościach.

maklerzy kursowi zwani również maklerami specjalistami zajmują się obrotem określonego rodzaju papierów wartościowych,

maklerzy wolni, którzy oprócz pośrednictwa kupują i sprzedają papiery wartościowe we własnym imieniu i na własny rachunek.

Drugą grupę uczestników giełdy tworzą samodzielni uczestnicy, którzy mają prawo do zawierania transakcji na własny rachunek. Transakcje dokonywane sa tylko z innymi uczestnikami giełdy, a dochód ich stanowi różnica między cenami zakupu i sprzedaży papierów wartościowych. Pozostali uczestnicy giełdy to urzędnicy, czyli osoby reprezentujące różne firmy, które na ściśle określony czas zostały dopuszczone do zawierania bezpośrednich transakcji giełdowych.

Prowizja - to wynagrodzenie za pośrednictwo w zawieraniu umów na rzecz dającego polecenie lub zawieranie ich w jego imieniu; ustalane w procentach od wartości transakcji.
Podaż (ang. supply) to ilość dóbr, oferowana na rynku przez producentów przy określonej cenie, przy założeniu niezmienności innych elementów charakteryzujących sytuację na rynku (ceteris paribus). Zależność między ceną a podażą przedstawia krzywa podaży.

Natomiast goście to osoby, które występują na giełdzie bez prawa zawierania transakcji. Zalicza się do nich etatowych pracowników giełdy (obsługę telefaksów, komputerów, tablic kursowych, gońców itp.) oraz przedstawicieli massmediów.

Regulamin i statut giełdy

Regulamin giełdy określa wszelkie istotne sprawy związane z jej funkcjonowaniem, m.in. zakres działania giełdy, miejsce i czas sesji giełdowych, sposób ustalania i ogłaszania kursów giełdowych, a także sposób i rodzaj zawieranych transakcji.

Natomiast statut określa najważniejsze z punktu widzenia prawa giełdowego zasady funkcjonowania giełdy, czyli jej strukturę organizacyjną, zadania organów giełdy, sposób dopuszczania papierów wartościowych do obrotu giełdowego, sposób rozstrzygania sporów między uczestnikami giełdy.

Giełda państwowa (niemiecka, kontynentalna) - rodzaj giełdy wyodrębniony ze względu na formę prawną (położenie prawne). Giełda państwowa to instytucja publiczno-prawna, która jest organizowana przez państwo lub inne podmioty za zgodą właściwego organu administracji państwowej, ustawowo otrzymuje statut, prowadzi działalność w granicach ściśle określonych przez państwo i podlega nadzorowi państwowemu. Liczba członków giełdy państwowej jest nieograniczona - może nim być każdy, kto spełni odpowiednie warunki. Giełdy państwowe przeważają w Europie kontynentalnej (z wyjątkiem Holandii i Belgii).
Papier wartościowy to dokument lub zapis w systemie informatycznym na rachunku papierów wartościowych, który ucieleśnia prawa majątkowe w taki sposób, że dane uprawnienia przysługują osobie wskazanej jako uprawniona w treści dokumentu (choćby jako okaziciel), a przedłożenie go jest warunkiem koniecznym i wystarczającym dla realizacji uprawnienia. Ponadto, zniszczenie lub utrata dokumentu powoduje utratę uprawnień dopóki nie zostanie wydane postanowienie o umorzeniu dokumentu.

Struktura organizacyjna giełdy

Władze giełdy, zorganizowanej najczęściej w formie spółki akcyjnej, stanowią:

walne zgromadzenie akcjonariuszy giełdy,

rada giełdy,

zarząd giełdy,

komisje giełdowe, m.in. komisja do spraw dopuszczeń papierów wartościowych do obrotu giełdowego, izba maklerska, sąd rozjemczy, sąd honorowy, biuro rozliczeń.

Wyposażenie materialne giełdy

Wyposażenie materialne giełdy jest bardzo ważne z punktu widzenia sprawności jej działania. Chodzi tu przede wszystkim o główne pomieszczenie, w którym odbywają się sesje giełdowe. W centrum tego pomieszczenia, w zależności od wielkości giełdy, znajduje się jeden lub kilka "ringów", tj. miejsc wydzielonych do zawierania transakcji. Obok głównego pomieszczenia znajdują się liczne pomieszczenia pomocnicze, służące władzom i administracji giełdy oraz obsłudze urządzeń i prasie.

Język dolnoniemiecki (w języku dolnoniemieckim Nedderdüütsch lub Plattdüütsch, w języku niemieckim Niederdeutsch lub Plattdeutsch) – język germański, nizinna odmiana języka niemieckiego. Wywodzi się z języka starosaksońskiego i jego późniejszych stadiów. Oznaczany jest kodem ISO 639-2 nds.
Makler papierów wartościowych - (broker) osoba zawodowo zajmująca się pośrednictwem w transakcjach kupna i sprzedaży papierów wartościowych (np. akcji czy obligacji) dla klienta, w zamian za wynagrodzenie ustalane w procentach od wartości transakcji (prowizja). Maklerzy zrzeszeni są w domach maklerskich bo tylko one jako członkowie giełdy mogą bezpośrednio uczestniczyć w obrocie papierami wartościowymi na giełdzie. Maklerzy dokonują więc transakcji w imieniu danego domu maklerskiego, a pośrednio w imieniu klienta, który ma w nim rachunek inwestycyjny.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)