Gilberto Gil, właśc. Gilberto Passos Gil Moreira (ur. 26 czerwca 1942 w Salvadorze) – brazylijski pieśniarz, gitarzysta i kompozytor, od 2003 do 2008 minister kultury w Brazylii w rządzie Luiza Inácio Luli da Silva.

Dzieciństwo i młodość

Gilberto Gil urodził się w Salvadorze, w rodzinie wywodzącej się z klasy średniej. Większość dzieciństwa spędził w Ituaçu. Jego ojciec, José Gil Moreira, był lekarzem, a matka, Claudina Passos Gil Moreira, była nauczycielką. Wychował się, słuchając muzyki forró, później zainteresował się ulicznymi artystami. Jako mały chłopiec zaczął uczyć się gry na perkusji oraz na trąbce, słuchając w radiu Boba Nelsona. Matka kupiła mu też akordeon i kiedy miał dziesięć lat, wysłała do szkoły muzycznej w Salvadorze.

Gil zafascynował się muzyką śpiewaka i akordeonisty Luisa Gonzagi. W 1950 wraz z rodziną przeniósł się z powrotem do Salvadoru. Jeszcze w czasach szkolnych założył swój pierwszy zespół, Os Desafinados. Niedługo później, zainspirowany przez João Gilberto, zdecydował, że jego podstawowym instrumentem będzie gitara i zaczął grać bossa novę.

Kariera muzyczna

W 1963 Gil poznał Caetano Veloso, z którym zaczął współpracować i występować, wydając wkrótce singiel i EP. W lipcu 1964 razem z Veloso, Marią Bethânia (siostrą Veloso), Gal Costa i Tomem Zé wystąpili z koncertem bossa novy oraz tradycyjnych pieśni brazylijskich pt. Nos, por Exemplo na wieczorze otwierającym Vila Velha Theatre. Gil razem z grupą kontynuowali występy w Vila Velha Theatre, a po jakimś czasie wraz z Alcivando Luzem został tam dyrektorem muzycznym. W 1968 grupa nagrała album Tropicália: ou Panis et Circenses, czerpiąc inspirację z albumu The Beatles Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, którego Gil w tamtym czasie ciągle słuchał.

Na początku lat 60. głównym źródłem dochodów Gila było komponowanie dżingli do reklam telewizyjnych, był też przez krótki czas zatrudniony w brazylijskiej filii Unileveru, Gessy-Lever. W 1965 przeniósł się do São Paulo, gdzie odniósł pierwszy sukces, kiedy jego piosenka Louvação (która znalazła się później na albumie o takiej samej nazwie) została nagrana przez Elis Reginę. Pierwszym solowym przebojem Gila była piosenka Aquele Abraço z 1969. W tym okresie wystąpił także w kilku programach telewizyjnych, często razem z innymi przedstawicielami ruchu tropicalismo. Pod koniec lat 60. występował z zespołem z São Paulo Os Mutantes, grającym rock psychodeliczny.

Gilberto Gil w 2007 roku

W lutym 1969 Gil i Veloso zostali aresztowani przez juntę i przewiezieni z São Paulo do Rio de Janeiro, gdzie spędzili kilka miesięcy w więzieniu, zanim zostali wypuszczeni pod warunkiem opuszczenia kraju. Podczas pobytu w więzieniu Gil zaczął medytować, przeszedł na makrobiotyczną dietę i zaczął studiować wschodnią filozofię. W więzieniu skomponował cztery utwory, m.in. Cérebro Electrônico (znalazł się później na albumie Gil Luminoso z 2006). Po opuszczeniu więzienia Gil i Veloso musieli przymusowo opuścić Brazylię i wyemigrowali do Londynu. Podczas pobytu w Anglii Gil występował z takimi grupami jak Yes, Pink Floyd czy Incredible String Band.

Po powrocie do Brazylii w 1972 Gil skupił się na karierze muzycznej oraz na działalności na rzecz ochrony środowiska. Jeszcze w tym samym roku wydał album Expresso 2222. We wczesnych latach 70. miał udział we wskrzeszeniu tradycyjnej afro-brazylijskiej muzyki afoxê, dołączył też do grupy Filhos de Gandhi, do której mogli wstępować tylko czarnoskórzy Brazylijczycy. Pod koniec lat 70. opuścił Brazylię i przeniósł się do Afryki – odwiedził Senegal, Wybrzeże Kości Słoniowej oraz Nigerię. Współpracował też z Jimmy Cliffem, w 1980 nagrał z nim cover No Woman, No Cry.

W 1998 zdobył nagrodę Grammy za najlepszy album world music (za Quanta Live), a w 2005 za najlepszy współczesny album world music (za Eletracústico). W maju 2005 został laureatem Polar Music Prize. Jest pierwszym zdobywcą tej nagrody pochodzącym z Ameryki Południowej. Z kolei 16 października tego samego roku został odznaczony Legią Honorową IV klasy.