Gilboa - wzgórza - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wzgórz. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tej nazwy.

Gilboa (hebr. הר הגלבוע, Har HaGilboa; arab. جبال فقوعة, Faqoa) - grzbiet górski wznoszący się nad doliną Jezreel w Dolnej Galilei, na północy Izraela. Grzbietem przebiega granica Autonomii Palestyńskiej.

Jesziwa (hebr. ישיבה - "posiedzenie"; jeszywa, jeszybot) - rodzaj wyższej szkoły talmudycznej dla nieżonatych studentów. Dawniej pobierali w niej nauki chłopcy w wieku od 13-14 do dwudziestu kilku lat, absolwenci chederu lub szkoły zwanej Talmud-tora. Po ukończeniu jesziwy niektórzy otrzymywali smichę, która uprawniała do objęcia stanowiska rabina.

Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

Geografia

Irys haynei

Pasmo górskie Gilboa rozciąga się w kształcie łuku o długości około 18 kilometrów i szerokości około 9 km. Przebiega z północnego zachodu ku południowemu wschodowi, i oddziela górzystą wyżynę Samarii od doliny Jezreel i doliny Beit Szean. Rozpoczyna się na południowo wschodnim krańcu masywu góry Karmel i kończy na Rowie Jordanu.

Kibuc (hebr. קִבּוּץ) – spółdzielcze gospodarstwo rolne w Izraelu, w którym ziemia i środki produkcji są własnością wspólną. Pomimo że inne kraje miały spółdzielcze gospodarstwa, to jednak nigdzie nie zostały one tak rozwinięte jak w Izraelu. Kibuce odegrały znaczącą rolę przy tworzeniu państwa Izrael i nadal odgrywają znaczącą rolę w narodowej gospodarce.

Midianici lub Madianici - plemię opisane w Biblii, prowadzące częściowo życie koczownicze, a częściowo osiadłe. Zamieszkiwali krainę Midian (lub Madian), czyli terytorium położone na południe od Edomu i na wschód od zatoki Akaba. Współcześnie teren ten leży w północno-zachodniej części Arabii Saudyjskiej. Zgodnie z przekazem biblijnym plemię pochodziło od Midiana, syna Abrahama i Ketury. Po ucieczce z Egiptu mieszkał wśród nich Mojżesz. Prowadzili wojny z Izraelem podczas wyjścia z Egiptu oraz w okresie sędziów.

Najwyższym szczytem jest góra Har Malkiszuj o wysokości 536 metrów n.p.m., jednak ze względu na depresję okolicznych dolin, rzeczywista różnica wysokości jest dużo wyższa i wynosi prawie 700 metrów. Wzgórza Gilboa łagodnie opadają w kierunku zachodnim do doliny Jezreel. Stoki północne i wschodnie są strome, i spadają do depresji doliny Jordanu i doliny Beit Szean. Ze zboczy wzgórz spływają liczne potoki.

Manasses - pierworodny syn biblijnego patriarchy Józefa i Asenat, córki egipskiego kapłana Potifera z On. Jakub, ojciec rodu ofiarował jednak pierworództwo jego bratu Efraimowi. Manasses był ojcem Makira i Asriela. Potomkowie Manassesa byli członkami jednego z dwunastu izraelskich pokoleń; przyznano mu ziemię po obu stronach rzeki Jordan.

Kananejczycy (nazwa od akad. kinahhu - "purpura", także: Chananejczycy) – starożytny lud zachodniosemicki, przybyły do Palestyny i Libanu (Syro-Palestyna) z Półwyspu Arabskiego pod koniec III tysiąclecia p.n.e. Według Biblii Kananejczycy pochodzili od Kanaana, syna Chama. Już w III tysiącleciu p.n.e. Kananejczycy wykształcili wysoką kulturę materialną i duchową oraz alfabetyczne pismo klinowe (Ras Szamra, Ebla, Ugaryt). Zajmowali się rolnictwem, rzemiosłem i handlem. Ich głównymi bogami byli: El, Baal i Astarte. Stworzyli liczne państwa np. Jamhad ze stolicą w Halab (dzisiejsze Aleppo, Karkemisz, Katna. Założyli dobrze prosperujące porty: Ugaryt i Byblos. Kananejczycy, którzy zamieszkali w Palestynie (nadając jej nazwę Kanaan) zostali częściowo podbici przez Izraelitów pod wodzą Jozuego w wieku XIII wieku p.n.e. Resztę ich siedzib podbił król Izraela i Judy – Dawid, w X wieku p.n.e.

Z roślinności znajduje się tutaj rzadkie stanowisko górskiego Irysa Haynej (hebr. אירוס הגלבוע, Irys Ha-Gilboa). W okresie wiosny wzgórza odwiedzają liczni turyści, aby podziwiać jego purpurowe kwiaty. Dla ochrony środowiska naturalnego utworzono tutaj dwa rezerwaty przyrody: w 1970 powstał Rezerwat Przyrody Irys Ha-Gilboa, a w 2005 powstał Rezerwat Gilboa.

Rów Jordanu (Ryft Morza Martwego) – dolina ryftowa, najbardziej na północ wysunięta część Rowu Abisyńskiego, który należy do Wielkich Rowów Afrykańskich u brzegów Morza Czerwonego i Zatoki Adeńskiej. Jest to rów tektoniczny, w którym płynie rzeka Jordan.

Amalekici – koczownicze plemię semickie lub związek plemion opisywane w Biblii. Tradycja przyjmuje za jego protoplastę Amaleka, wnuka Ezawa. Lud zamieszkiwał północną część Półwyspu Synaj oraz Negeb na południu Kanaanu. Amalekici podstępnie zaatakowali Izraelitów podczas wędrówki z Egiptu do Kanaanu, a przez następne kilkaset lat od czasu do czasu toczyli z nimi walki, aż do swej całkowitej zagłady lub rozproszenia i zmieszania się z innymi plemionami. W literaturze rabinicznej stanowią symbol narodów wrogich Żydom.

Historia

Nazwa wzgórz Gilboa występuje w Biblii. Górę Gilboa i całą okolicę otrzymało w dziale izraelskie pokolenie Menassesa. Jednak objęcie tych ziem w posiadanie było mocno kłopotliwe, ponieważ Kananejczycy byli w tym rejonie bardzo silni. W okresie sędziów, Gedeon na czele 300 Izraelczyków pokonał pod górą Gilboa armię 135 tys. Madianitów i Amalekitów. Gilboa była też milczącym świadkiem jednej z największych tragedii w dziejach Izraela. W bitwie pod Gilboa Filistyni pokonali izraelskiego króla Saula - poległ król Saul i jego trzej synowie.

Metr to jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został określony 26 marca 1791 roku we Francji, ze względu na potrzebę korzystania z dziesiętnego systemu miar[potrzebne źródło]. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.

Internet Archive - instytucja znajdująca się na przedmieściach San Francisco (Kalifornia, Stany Zjednoczone), która zajmuje się gromadzeniem i udostępnianiem archiwum rozmaitych zasobów multimedialnych.

Gilboa dzisiaj

Ortodoksyjni Żydzi założyli na szczycie wzgórz dwa kibuce: Maale Gilboa oraz Meirav (druga nazwa jest zapożyczeniem z Biblii, Merab była jedną z córek izraelskiego króla Saula - por. 2 Sm 21,8). W Ma'ale Gilboa istnieje szkoła talmudyczna Yeshivat Ma'ale Gilboa. Planowano założenie kolejnej kolonii, która miała nazywać się Mikal, w nawiązaniu do imienia kolejnej córki króla Saula (por. 2 Sm 3,14). Z planów zrezygnowano po gwałtownym sprzeciwie ekologów, którzy uważali, iż nowa osada przyczyni się do zniszczenia naturalnego piękna Wzgórz Gilboa. Jednym z użytych argumentów było zwrócenie uwagi na występowanie na tym terenie unikalnej odmiany irysa (Iris Gilboa, hebr. אירוס הגלבוע).

Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Muzułmanie uważają, iż część Biblii[potrzebne źródło] (np. Księgi Mojżeszowe, Psalmy) powstała w wyniku boskiego objawienia, ale jej treść została zafałszowana.

Kosaciec, irys (Iris L.) – rodzaj roślin należący do rodziny kosaćcowatych. Kosaćce występują w stanie dzikim na półkuli północnej i jest ich ponad 200 gatunków. Gatunkiem typowym jest Iris germanica L..

Na północnym krańcu Gilboa wzniesiono pomnik upamiętniający króla Saula. Rozciąga się stąd panorama na Dolną Galileę. W okolicy znajduje się popularny Park Narodowy Gasz Haszlosza z ciepłymi źródłami.

Zobacz też

Geografia Izraela

Przypisy

↑ „Winnica”. Marzec 2004, 2004. Mark Warren - dyrektor. Carnegie, Australia: The David Press. PP 328874/00009 (pol.).

Linki zewnętrzne

Gilboa na biblia.net.pl

Gilboa na izrael.badacz.org (pol.)

[1] (ang.) (Internet Archive)