Gilgamesz - Polski Serwis Naukowy

relief z pałacu króla asyryjskiego Sargona II w Dur-Szarrukin mający przedstawiać Gilgamesza z małym lwem; zbiory Luwru (AO 19862)

głowica ceremonialnej maczugi/buławy z inskrypcją klinową dedykującą ten przedmiot bohaterowi Gilgameszowi; okres panowania III dynastii z Ur; zbiory Luwru (AO 3761)

"Gilgamesz, którego ojciec był duchem,
pan Kulaby, panował przez 126 lat"

— "Sumeryjska lista królów"

Gilgamesz, Bilgamesz (sum. giš-bil/bil2-ga-mes, późniejsze giš i giš-gin2-maš; akad. Gilgameš) — na wpółlegendarny król sumeryjskiego miasta Unug (akadyjskie Uruk). Mityczny bohater kilku sumeryjskich utworów literackich, które stały się kanwą słynnego akadyjskiego Eposu o Gilgameszu.

Aszurbanipal, Asurbanipal (akad. Aššur-bani-apli "Aszur jest twórcą syna pierworodnego"[1]), w tradycji greckiej Sardanapal, syn Assarhaddona, był ostatnim wybitnym królem Asyrii z dynastii Sargonidów, panował w latach 669-631 p.n.e.
Enkidu - myśliwy i wojownik, towarzysz Gilgamesza. Według eposu o Gilgameszu lud Uruk błagał bogów, aby zesłali kogoś, kto pomógł by powściągnąć surową rękę ich władcy, Gilgamesza. Bogini Aruru stworzyła więc Enkidu, kudłatego barbarzyńcę o nadludzkiej sile, mieszkającego na pustyni, razem ze zwierzętami pośród których się wychował. Gilgamesz postanowił pojmać Enkidu, posłał więc prostytutkę, aby go uwiodła. Enkidu odbył z nią stosunek, w wyniku czego odkrył w sobie człowieczeństwo a zwierzęta zaczęły uciekać od niego. Wówczas pozwolił się zaprowadzić do cywilizacji. Kiedy przywiodła Enkidu przed oblicze Gilgamesza, ci natychmiast starli się w zapasach. Po walce stali się przyjaciółmi i razem wyprawili się, aby zabić potwora Humbabę. Kiedy obaj powrócili zwycięsko bogini Isztar usiłowała uwieść Gilgamesza, ale ten nią wzgardził. Rozgniewana zesłała Byka Niebiańskiego, aby zabił Gilgamesza, jednak Enkidu przybył mu z pomocą i razem go zarżnęli. Lud Uruk uradował się, ale bóstwa postanowiły, że Enkidu musi umrzeć ze względu na rolę, jaką odegrał w zabiciu Humbaby i Byka. Zmarł w ramionach Gilgamesza.

Imię

We wczesnych tekstach mezopotamskich (2 poł. III tys. p.n.e.), m.in. w sumeryjskich eposach o tym władcy, występuje on pod imieniem Bilgamesz (sum. giš-bil/bil2-ga-mes). Imię to, które - jak się wydaje - nie jest imieniem nadanym mu podczas narodzin, lecz w chwili objęcia tronu, tłumaczone jest przez niektórych badaczy jako "starzec jest młodzieńczy". Zdaniem innych uczonych mamy tu do czynienia z imieniem pochodzącym z innego języka, którego brzmienie starano się oddać fonetycznie w języku sumeryjskim. Począwszy od okresu starobabilońskiego (XVIII w. p.n.e.) w tekstach zaczyna pojawiać się inny sumeryjski zapis imienia tego władcy - giš, będący bez wątpienia skróconą wersją formy giš-bil/bil2-ga-mes. Taki właśnie zapis tego imienia występuje w starobabilońskiej wersji Eposu o Gilgameszu. W powstałej kilkaset lat później, najprawdopodobniej w XIII w. p.n.e., tzw. wersji standardowej Eposu o Gilgameszu, spotykamy jeszcze inny sposób zapisywania tego imienia - giš-gin2-maš, będący być może kolejną próbą zapisu pierwotnego brzmienia imienia tego władcy. O tym jak brzmiało imię to w języku akadyjskim wiemy dzięki odkryciu pewnego dwujęzycznego, sumero-akadyjskiego tekstu, który stwierdza, iż sumeryjskiemu giš-gin2-maš odpowiada akadyjskie Gilgameš. To właśnie od akadyjskiego Gilgameš pochodzi imię, pod którym znamy tego władcę obecnie - Gilgamesz.

Kisz – prastare miasto sumero-akadyjskie, nad Eufratem, 13 km na wschód od Babilonu, obecnie znane jako Tell al-Uhajmir (Czerwony Pagórek), niewątpliwie jedno z najstarszych miast świata. Odegrało dużą rolę w kształtowaniu się państwa Sumerów.
Inan(n)a (sum. inana), Isztar (akad. ištar) – w mitologii mezopotamskiej bogini wojny i miłości, z czasem główna i jedyna licząca się bogini panteonu mezopotamskiego; jej kult rozpowszechnił się szeroko na całym obszarze starożytnego Bliskiego Wschodu - w Syrii i Fenicji (Asztarte) oraz Anatolii (Szauszka); w Babilonii czczona głównie w Uruk w świątyni E-anna ("Dom nieba").

Pochodzenie

Według tzw. wersji standardowej Eposu o Gilgameszu władca ten miał być "w dwóch trzecich bogiem, w jednej trzeciej człowiekiem", synem bogini Ninsun i Lugalbandy, ubóstwionego króla miasta Unug (akadyjskie Uruk). W Sumeryjskiej liście królów Lugalbanda i Gilgamesz występują odpowiednio jako trzeci i piąty władca I dynastii z Uruk, aczkolwiek bez zaznaczenia, iż chodzi tu o ojca i syna. Pomiędzy nimi Lista ta umieszcza władcę o imieniu Dumuzi, o którym Epos o Gilgameszu milczy. Sam Gilgamesz nazywany jest w Liście dodatkowo dość enigmatycznie tym, którego "ojciec był duchem". W sumeryjskich eposach o Gilgameszu wspomniane są jego dwie siostry: starsza o imieniu Enmebaragesi i młodsza o imieniu Pesztur. Nie znamy imienia żony/żon Gilgamesza, wiemy jednak iż miał on syna o imieniu Urlugal i wnuka o imieniu Utulkalama. Sumeryjska lista królów czyni ich kolejno szóstym i siódmym władcą I dynastii z Uruk.

Urlugal (sum. ur-lugal, tłum. "sługa króla") lub Urnungal (sum. ur-nun-gal, tłum. "sługa wielkiego księcia") - według "Sumeryjskiej listy królów" szósty władca tzw. I dynastii z Uruk, syn i następca słynnego Gilgamesza. Dotyczący go fragment brzmi następująco:
Luwr (fr. Louvre, Musée du Louvre) – dawny pałac królewski w Paryżu, obecnie muzeum sztuki. Jedno z największych muzeów na świecie, najczęściej odwiedzana placówka tego typu na świecie. Stanowi jeden z ważniejszych punktów orientacyjnych Paryża, położony jest przy prawym brzegu Sekwany w obrębie Pierwszej Dzielnicy. W kompleksie budynków o całkowitej powierzchni wynoszącej 60,600 metrów kwadratowych znajdują się zbiory liczące około 35,000 dzieł sztuki od czasów najdawniejszych po połowę wieku XIX, dzieła światowego dziedzictwa o największej sławie takie jak np. stela z kodeksem Hammurabiego, Nike z Samotraki, Mona Lisa pędzla Leonarda.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)