Gimnazjum Akademickie w Toruniu - Polski Serwis Naukowy

Gimnazjum Akademickie w Toruniu – protestancka szkoła półwyższa założona w Toruniu w 1568, odznaczająca się wysokim poziomem nauczania i nowatorstwem poglądów. Jedna z najsłynniejszych i najświetniejszych uczelni w Królestwie Polskim.

Historia

Gimnazjum Akademickie zostało założone w 1568 na bazie istniejącej już wcześniej szkoły miejskiej. Początkowo mieściło się w budynkach dawnego klasztoru franciszkańskiego przy kościele mariackim.

Od 1594 szkoła wyższa – przekształcona dzięki zabiegom toruńskiego burmistrza i humanistę Henryka Strobanda do rangi akademickiej poprzez dodanie tzw. classis suprema. Była to jedna z pierwszych uczelni wyższych w Polsce.

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (UMK) – państwowy uniwersytet z siedzibą w Toruniu (miasteczko uniwersyteckie znajduje się w Toruniu na Bielanach) oraz oddziałem Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy (dawna Akademia Medyczna w Bydgoszczy). Oprócz Torunia i Bydgoszczy UMK prowadzi także działalność w Grudziądzu (Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny UMK w Grudziądzu), gdzie prowadzone są studia na 5 kierunkach, oraz we Włocławku (Wyższe Seminarium Duchowne we Włocławku), gdzie kształci się studentów na kierunku teologicznym. UMK prowadzi także stację badawczą na Spitsbergenie. Uniwersytet kieruje też Gimnazjum i Liceum Akademickim w Toruniu.

Krzysztof Hartknoch (ur. w 1644 w Jabłonce koło Pasymia, zm. 3 stycznia 1687 w Toruniu) – historyk, profesor protestanckiego Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, historyk Pomorza i Prus.

Wśród jego wykładowców byli tak wybitni ówcześni intelektualiści jak: Jan Turnowski, Piotr Zimmermann, Konrad Graser, Jan Krzysztof Hartknoch, Paweł Stransky czy Piotr Jaenichen. Było ono ośrodkiem życia kulturalnego i naukowego miasta i całych Prus Królewskich. Przez wieki stało się jednym z najprężniejszych ośrodków szerzenia luteranizmu w Prusach Królewskich, choć wśród jego uczniów byli też przybysze z krajów regionu bałtyckiego, Węgier, Siedmiogrodu. Z czasem rosła renoma gimnazjum i rozwój ilościowy. W najkorzystniejszych latach 30. i 40. XVII w. rocznie przyjmowano ok. 100 kandydatów, a ogólny stan osiągnął liczbę 600–1000 studentów.

Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Wysoki poziom nauczania, nowatorstwo poglądów, jak i ożywiona działalność wydawnicza profesorów szkoły, ich rzutka działalność także na polu czasopiśmiennictwa – wszystko to razem pozwala na określenie gimnazjum toruńskiego jako jednej z nielicznych enklaw oświeceniowej kultury naukowej w Rzeczypospolitej.

Protestantyzm — jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Po tumulcie toruńskim w 1724 i odebraniu protestantom dotychczasowych budynków szkoły, siedzibę gimnazjum umieszczono w Ekonomii (dotychczasowym internacie dla mniej zamożnych studentów).

W 1825 r. na mocy układu między Toruniem a rządem pruskim gimnazjum stało się szkołą państwowo-miejską, a od 1880 już tylko państwową, nabierając charakteru niemieckiego.

Placówki powiązane

Ekonomia Gimnazjum Akademickiego (obecnie siedziba Sądu Okręgowaego)

Gimnazjum miało ogromny wpływ na miasto i Prusy Królewskie, było prekursorem szeregu działań o charakterze naukowym i kulturalnym, niejednokrotnie jako pierwszy ośrodek z danej dziedziny w Polsce.

Zespół Szkół Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Gimnazjum i Liceum Akademickie w Toruniu (ZSUMK GiLA, dawniej ZSO GiLA, GA) - placówka kształcenia ogólnokształcącego, łącząca gimnazjum z liceum. Działa od roku 1998, jest pierwszą w Polsce szkołą dla wybitnie uzdolnionych uczniów. Przy szkole znajduje się budynek internatu oraz Hotelu Uniwersyteckiego UMK. Swoją tradycją szkoła nawiązuje do działającego od XVI w. Gimnazjum Akademickiego, słynnej toruńskiej szkoły wyższej doby staropolskiej, oraz powołanego przy Uniwersytecie Wileńskim Państwowego Liceum im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich. GiLA jest placówką eksperymentalną, kierowaną przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, pod patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej w Warszawie. Przez pierwszych dziesięć lat istnienia szkoły cykl kształcenia był skrócony o rok - uczniowie stawali się absolwentami i zdawali maturę już po pięciu latach nauki w GiLA. Aktualnie GiLA jest szkołą sześcioletnią, możliwe jest jednak ubieganie się o przyjęcie do trzyletniej klasy licealnej o profilu matematyczno-informatycznym.

Tumult toruński (niem. Thorner Blutgericht) miał miejsce 16 lipca 1724 w Toruniu, kiedy to doszło do zamieszek między miejscowymi protestantami a katolikami, zakończonych zdemolowaniem kolegium jezuickiego przez protestantów. W odpowiedzi na to wydarzenie powołany przez króla Augusta II sąd asesorski skazał 9 protestanckich uczestników zajść oraz 2 protestanckich burmistrzów miasta na śmierć, co wywołało silne wzburzenie poza granicami kraju i poważny kryzys dyplomatyczny.

Dzięki gimnazjum utworzona została w Toruniu m.in.:

biblioteka, dorównująca największym ówczesnym księgozbiorom europejskim, liczącym ok. 10 tys. woluminów

drukarnia, założona w 1581

pierwsze Muzeum (Musaeum) na Pomorzu – od 1594

pierwsza bursa (akademik) w regionie – "Ekonomia" otwarta w 1601

pierwszy w Polsce Ogród Zoobotaniczny – od 1797

Stan obecny

I Liceum Ogólnokształcące w Toruniu – kontynuator tradycji Gimnazjum Akademickiego

I Liceum Ogólnokształcące w Toruniu uważane jest za kontynuację dawnego Gimnazjum Akademickiego.

Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureş. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.

Henryk Stroband, ur. 14 listopada 1548 - zm. 20 listopada 1609) - ławnik i burmistrz toruński, twórca protestanckiego Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, współtwórca kodyfikacji prawa chełmińskiego.

Obecnie w Toruniu mieści się także Gimnazjum i Liceum Akademickie. Szkoła ta funkcjonuje pod nadzorem toruńskiego uniwersytetu, uczy w niej wielu wykładowców akademickich.

Uczelnią wyższą kontynuującą tradycje naukowe Torunia i regionu jest Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, największa i najstarsza uczelnia w województwie (zał. 1945).

Linki zewnętrzne

Gimnazjum Akademickie w Toruńskim Serwisie Turystycznym