Giovanni Battista Belzoni - Polski Serwis Naukowy

Giovanni Belzoni

Popiersie Ramzesa II w British Museum, dostarczone przez Belzoniego

Giovanni Battista Belzoni (ur. 15 listopada 1778 w Padwie, Włochy; zm. 3 grudnia 1823 w Gwato, Nigeria) - włoski siłacz cyrkowy, potem podróżnik, egiptolog - amator i badacz starożytności.

Ramzes II, zwany Wielkim (w źródłach greckich także jako Ozymandias) – faraon, władca starożytnego Egiptu, z XIX dynastii, z okresu Nowego Państwa.

Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do politycznego upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku[1].

Urodził się w Padwie w rodzinie cyrulika, ale rodzina jego pochodziła z Rzymu, gdzie spędził dzieciństwo. Początkowo był przeznaczony do stanu duchownego, lecz pod wpływem okupacji francuskiej w 1798 opuścił Rzym i powrócił do Padwy. W roku 1800 wyjechał do Holandii, a w trzy lata później do Anglii, gdzie ożenił się z Sarą Banne.

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Nil () w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.

Mierzący 198 cm wzrostu, ważący 100 kg oraz obdarzony niepospolitą siłą Belzoni wraz z żoną zarabiał na życie pokazami atletycznymi, występując na jarmarkach i targach oraz na ulicach Londynu jako „Samson z Patagonii”. Jego pokazy cieszyły się dużym powodzeniem, tak, że został zaangażowany przez Cyrk Astleya (Astley's Circus) i wędrował z nim przez Anglię, Holandię i Niemcy.

Dyzenteria, czerwonka (gr. dysentería) – ostra choroba zakaźna jelit, w szczególności jelita grubego, której objawem jest uporczywa biegunka i obecność krwi oraz śluzu w stolcu. Nieleczona prowadzi do śmierci.

Nigeria, Federalna Republika Nigerii (Federal Republic of Nigeria) – państwo w Afryce Zachodniej nad Zatoką Gwinejską, najludniejsze na kontynencie afrykańskim. Nazwa państwa pochodzi od rzeki Niger, a pierwszy raz pojawiła sie w artykule gazety The Times z 1897 roku. Sąsiaduje z Beninem, Nigrem, Czadem i Kamerunem.

W roku 1812 opuścił Anglię i podróżując poprzez Hiszpanię, Portugalię, Sycylię i Maltę dotarł w 1815 roku do Egiptu. Belzoni pragnął spotkać się z paszą Muhammadem Ali, aby zaprezentować mu machinę hydrauliczną do spiętrzania wód Nilu. Eksperyment zakończył się sukcesem, jednakże Muhammad Ali nie wyraził zainteresowania projektem i zniechęcony Belzoni wyruszył w podróż po Egipcie. Za wstawiennictwem Johanna Ludwiga Burckhardta, z polecenia Henry'ego Salta - podróżnika, kolekcjonera staroci i starożytności, a wówczas konsula brytyjskiego w Egipcie - wysłany został do Teb, do Ramesseum, skąd wysłał do Anglii kolosalne, ważące 7,5 t, popiersie Ramzesa II (wówczas określane Młodym Memnonem), które nadal stanowi jeden z najcenniejszych eksponatów w British Museum. Prowadził badania w świątyni w Edfu, na Elefantynie oraz w File. W 1817 odsłonił z piasków świątynię Abu Simbel, spenetrował Karnak oraz otworzył grobowiec Setiego I w Dolinie Królów (czasem zwanym "grobowcem Belzoniego"). Jako pierwszy Europejczyk w czasach nowożytnych spenetrował piramidę Chefrena oraz dotarł do Oazy Baharija.

Cyrk – dziedzina sztuki widowiskowej, ukształtowana w Anglii pod koniec XVIII w., nawiązująca do tradycji antycznych. Sztuka cyrkowa polega na uzyskaniu harmonii odwagi i umiejętności artysty (żonglera, tresera, linoskoczka).

Al-Wahat al-Bahrijja – grupa oaz w północno-zachodnim Egipcie, na Pustyni Libijskiej, w muhafazie Nowa Dolina. Oazy te są położone w obniżeniu o powierzchni ok. 6 tys. km² oraz są one otoczone licznymi wzgórzami. W tych oazach zamieszkuje ok. 7 tys. osób, które uprawiają pszenicę, ryż, oliwki oraz palmę daktylową. Główne miejscowości leżące w oazach Al-Bahrijja to: Al-Bawiti oraz Al-Harra.

W 1819 powrócił do Anglii, gdzie opublikował relację ze swoich podróży i prac wykopaliskowych i odkrywczych pod tytułem "Narrative of the Operations and Recent Discoveries within the Pyramids, Temples, Tombs and Excavations in Egypt and Nubia, &c". W latach 1820 - 1821 zorganizował w Piccadilly Egyptian Hall w Londynie wystawę odręcznych rysunków przedstawiających kopie malowideł i reliefów z grobowca Setiego I. W roku 1822 z wystawą ta udał się do Paryża.

Edfu (Idfu, egip. Behdet, w czasach rzymskich Apollonopolis Magna) – miasto w południowym Egipcie na zachodnim brzegu Nilu. Stolica nomu, ośrodek produkcji rolniczej, nadgraniczne centrum handlowe.

Gwinea (Guinée, Republika Gwinei – République de Guinée) – państwo w zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, graniczące z Gwineą Bissau, Senegalem, Mali, Liberią, Wybrzeżem Kości Słoniowej i Sierra Leone.

W 1823 wyruszył w podróż do Afryki Zachodniej, pragnąc dotrzeć do Timbuktu. Gdy odmówiono mu prawa przejazdu poprzez Maroko, wybrał dłuższą trasę przez wybrzeże Gwinei. W trakcie podróży, w wyniku ataku dyzenterii, zmarł w wiosce Gwato na terytorium dzisiejszej Nigerii. Według oceny znanego podróżnika Richarda Burtona, został tam ograbiony i zamordowany. W 1829 roku wdowa po Belzonim opublikowała kolekcję jego rysunków, przedstawiających grobowce królewskiej nekropoli w Tebach.

Funt – pozaukładowa jednostka masy i ciężaru wywodząca się od rzymskiej libry. Miara funta była różna na przestrzeni wieków w różnych państwach, zwykle wynosiła pomiędzy 0,4 a 0,5 kilograma. Obecnie w państwach anglosaskich jest przyjęty międzynarodowy funt równy 0,453 592 37 kg. Stosowany jest skrót lb (od libra, liczba mnoga w jęz. angielskim: lbs).

Ramesseum (XIX dynastia) – kompleks świątyń pobudowanych przez Ramzesa II w Tebach Zachodnich. Do dnia dzisiejszego zachowały się tylko ruiny. Na fasadzie przedsionka znajdują się filary z przylegającymi do nich posągami Ramzesa w tzw. postawie Ozyrysa. Na dziedzińcu zachował się tors posągu Ramzesa II, jeden z dwóch posągów w postawie siedzącej, znajdujących się dawniej u wejścia do świątyni. Ściany pokryte są reliefami o tematyce batalistycznej, odnoszącej się do zwycięskich wojen z Azjatami oraz związane z postacią boga urodzaju. Do nietypowej dekoracji należy przedstawienie na ścianach przedsionka wizerunków dzieci Ramzesa II – synowie i córki stoją w dwóch rzędach, zgodnie z prawem do sukcesji.

Ciekawostki

Jego popisowym numerem jako „Samsona z Patagonii” była tzw. ludzka piramida, czyli piramida 12 ludzi wiszących na specjalnej konstrukcji zamocowanej do żelaznej, 127 funtowej belki, którą siłacz kładł sobie na ramionach i chodził z tym wszystkim po scenie.

Cytaty o Belzonim

”Jest najbardziej proporcjonalnym olbrzymem, jakiego kiedykolwiek widziałem” - sir Walter Scott.

”To jedna z najciekawszych postaci w całej historii egiptologii” - Howard Carter.

Bibliografia

Vanderberg Ph. - „Śladami przeszłości. Największe odkrycia archeologów”, Świat Książki, Warszawa 2003, s. 19-27, ISBN 83-7311-501-3.

(ang.) Encyclopædia Britannica Eleventh Edition.

Margaret Oliphant - "Antyczny Świat", MUZA SA, Warszawa 1998, ISBN 83-7079-900-0