Autoportret

Giovanni Lorenzo Bernini zw. Gianlorenzo (ur. 7 grudnia 1598 w Neapolu, zm. 28 listopada 1680 w Rzymie) – włoski rzeźbiarz, architekt, malarz; jeden z najwybitniejszych artystów baroku.

Działał głównie w Rzymie, gdzie tworzył rzeźby o tematyce mitologicznej (Apollo i Dafne) i religijnej (Ekstaza św. Teresy, Dawid), popiersia portretowe (kardynała Scipione Borghese, Constanzy Bonarelli, króla Ludwika XIV), fontanny (Fontanna Czterech Rzek, Fontanna Trytona) i nagrobki (Urbana VIII i Aleksandra VII).

Jako architekt kierował budową Bazyliki św. Piotra, dla której wykonał baldachim nad grobem św. Piotra (wsparty na 4 spiralnych kolumnach). Wybitnym dziełem architektoniczno-urbanistycznym jest przebudowa placu św. Piotra i objęcie go monumentalną kolumnadą. Inne prace architektoniczne: kościół S. Bibiana, S. Andrea al Quirinale w Rzymie oraz kościoły w Castel Gandolfo i w Ariccia; w Paryżu pracował przy przebudowie Luwru.

Z jego prac malarskich znanych jest tylko kilkanaście.

Twórczość Berniniego cechuje dążenie do okazałości, dynamizmu i ekspresji, znakomite wyczucie formy, proporcji i perspektywy, perfekcyjne operowanie formami klasycznymi. Wywarł decydujący wpływ na rozwój baroku w Europie.

Wczesna twórczość

Urodził się w Neapolu jako syn rzeźbiarza Pietra Berniniego. Pietro w 1605 roku został wezwany do Rzymu przez papieża Pawła V, by dla kościoła Santa Maria Maggiore wykonać relief z Wniebowzięciem Maryi; wraz z nim do Wiecznego Miasta wyjechał kilkuletni Gianlorenzo. Miał on początkowo interesować się malarstwem i, jak wynika z przekazu Filippa Baldinucciego, już w wieku 8 lat miał rzeźbić. Mając 11 lat wyrzeźbił nagrobek biskupa Giovanniego Battisty Santoniego dla kościoła Santa Prassede w Rzymie. Swoim talentem wzbudził zainteresowanie papieża Pawła V i kardynała Scipione Caffarelli-Borghese, dla których wykonał popiersia. Między 1618 i 1625 rokiem dla Scipione Borghese wykonał dzieła, które przyniosły mu sławę: Eneasza, Anchizesa i Askaniusza (1618-19), Dawida (1632-24), Plutona i Prozerpinę (Porwanie Prozerpiny przez Neptuna, 1621-22) i Apolla i Dafne (1622-25) – dziś wszystkie w Gallerii Borghese.

Grupa Eneasza, Anchizesa i Askaniusza ukazuje opartą na opisie Wergiliusza scenę ucieczki Eneasza z Troi, skomponowaną przez rzeźbiarza w sposób chwiejny i z wyraźnym wpływem twórczości ojca młodego artysty, Pietra. Dawid, w przeciwieństwie do renesansowych, statycznych posągów Donatella, Verrocchia i Michała Anioła, ukazuje postać w ruchu. Dawid nie jest już statyczny, nie stoi w oczekiwaniu przed walką ani po zwycięstwie, ale pokazany jest w chwili napięcia, z zaciętym wyrazem twarzy i procą przygotowaną do oddania strzału. Podobny dynamizm zawarty jest w grupie Plutona i Prozerpiny, w której dziewczyna wyrywa się z objęć boga. Jej twarz wyraża przerażenie i protest. Bernini skontrastował tu postać młodej, pięknej dziewczyny z postawnym, umięśnionym i brodatym Plutonem, wykonanym dodatkowo z ciemniejszego marmuru. Temat do Apolla i Dafne zaczerpnął z Przemian Owidiusza. Oto Apollo ściga Dafne, do której zapałał nieodwzajemnioną miłością. Przerażona nimfa pod jego dotykiem zamienia się w drzewo laurowe. Bernini w sposób typowy dla baroku ukazał właśnie ten moment metamorfozy, przelotną chwilę, gdy obejmowaną przez Apolla Dafne zaczyna pokrywać kora, a z jej rąk wyrastają gałęzie i liście.

Do grupy wczesnych, ale dojrzałych już dzieł artysty, należy jeszcze Neptun i Tryton wykonany ok. 1622 dla kardynała Alessandra Perettiego (obecnie w Muzeum Wiktorii i Alberta).

czytaj dalej: [2], [3]