Hieronim Savonarola (Girolamo Savonarola) (ur. 21 września 1452 w Ferrarze, zm. 23 maja 1498 we Florencji) – florencki reformator religijno-polityczny, dominikanin, bohater wiary wielu kościołów protestanckich, święty Kościoła anglikańskiego i mariawickiego.

Młodość

Savonarola urodził się w rodzinie lekarsko-prawniczej w Ferrarze. Miał dwie siostry i sześciu braci. W Ferrarze studiował filozofię. W 1472 r. przeżył jedyną w swoim życiu miłość do córki bogatego patrycjusza z Florencji, Roberta Strozziego, co zaowocowało wydaniem przez Savonarolę pierwszej broszury De ruina mundi (O upadku świata). Savonarola przerwał studia medyczne (rozpoczęte po ukończeniu filozofii), opuścił dom rodzinny i wstąpił do zakonu dominikanów w maju 1475 r. wbrew woli ojca.

Początek życia zakonnego i pierwsze kazania

W klasztorze został dobrze przyjęty ze względu na prowadzenie surowego trybu życia. Wyjątkowo pozwolono mu zachować świeckie imię Girolamo. Po rocznym nowicjacie złożył śluby zakonne, po czym - zgodnie z poleceniem przełożonych - przystąpił do nauczania nowicjuszy. W tym samym czasie napisał pieśń De ruina Ecclesiae (O upadku Kościoła), która opisywała szerzący się nepotyzm w Kościele, przekupstwa, upadek moralny większości duchowieństwa. W 1481 r. przełożeni wysłali go - wbrew jego woli - do Ferrary, by pełnił tam funkcje kaznodziejskie, lecz jego pobyt tam trwał krótko. Widząc zniechęcenie Savonaroli, przełożeni przenieśli go w maju 1482 r. do Florencji, gdzie zamieszkał w klasztorze San Marco i rozpoczął nauczanie nowicjuszy.

W okresie Wielkiego Postu 1483 r. zaczął głosić kazania w kościele San Lorenzo, co spotkało się z nieprzychylnymi opiniami mieszkańców miasta i przygnębiło początkującego kaznodzieję. Jednym z powodów negatywnego odbioru jego kazań było to, że Florencja uchodziła wówczas za największy ośrodek humanizmu, rozczytywała się w starożytnych dziełach greckich i rzymskich, a zaniedbywała lekturę Biblii i pism Doktorów Kościoła. Tymczasem Savonarola pilnie badał Pismo Święte., a szczególnie Apokalipsę świętego Jana z opisami podkreślającymi, że nieprawości tego świata zasługują na oczyszczenie przez ogień.

Savonarola nie czuł się na siłach, by podjąć próbę nawrócenia tak wielkiego, bogatego i bezbożnego miasta. Wymógł na przełożonych pozwolenie osiedlenia się w pobliskim San Gimignano, gdzie w latach 1485-86 głosił kazania wielkopostne. Wykorzystał wówczas pierwszy raz motyw Apokalipsy i przepowiadał, że Kościół będzie ponosił ciężkie straty, ale też, że się odnowi i stanie się to wkrótce. Kazania zaczęły wywoływać wrażenie. Savonarola nauczył się odpowiednio gestykulować i zmieniać wyraz twarzy.

Po 1486 r. duchowny na polecenie przełożonych podróżował i głosił kazania nawołujące do nawrócenia i pokuty. Przepowiedział m.in. rzeź mieszkańcom Brescii, co urzeczywistniło się w 1512 r., gdy wojska francuskie wkroczyły do miasta. Kaznodzieja osiadł we florenckim klasztorze San Marco dopiero w czerwcu 1490, kiedy pieszo przywędrował z Bolonii do Florencji w wyniku starań ówczesnego władcy miasta Wawrzyńca Wspaniałego z dynastii Medyceuszów. Został zarekomendowany księciu przez humanistę Giovanniego Pico della Mirandolę, podzielającego jego pogląd o konieczności moralnej odnowy Kościoła. Wówczas Savonarola zyskał duże doświadczenie oratorskie.

Zyskanie autorytetu

Zainteresowanie kazaniami Savonaroli było tak wielkie, że zaczął otrzymywać coraz większe pomieszczenia kościelne na ich głoszenie. Główny wątek, jaki się w nich pojawiał, dotyczył chciwości i próżności duchowieństwa, ale mimo to otrzymał zaproszenie do wygłoszenia kazania w pałacu Signorii (świeckiej rady patrycjuszowskiej zarządzającej Florencją), co stało się 6 kwietnia 1491. Wykorzystał tę okazję do zaatakowania bliżej nieokreślonych "tyranów" za to, że są wyniośli, gromadzą bogactwa i sprzyjają ludziom bogatym, utrzymują rzeszę urzędników gnębiących lud i kupują głosy, by jak najdłużej rządzić. Mieszkańcy i urzędnicy zorientowali się, że chodziło o księcia Wawrzyńca Wspaniałego, któremu Savonarola odmówił wizyty po wyborze na przeora klasztoru San Marco. Zachowanie komentowano jako manifestację republikańskich przekonań Savonaroli, choć później znany był też z przyjacielskich kontaktów z synem i następcą Wawrzyńca - księciem Piotrem Medyceuszem.

Wtedy Savonarola wypracował gwałtowny, napastliwy i groźny styl kazań, ale to jeszcze bardziej przyciągało tłumy, które zaczynały stosować się do jego zaleceń, np. kobiety zmieniały stroje na skromniejsze, a bogaci oddawali wyłudzone pieniądze. Autorytet Savonaroli stał się z czasem tak duży, że 9 kwietnia 1492 r. umierający Wawrzyniec Wspaniały poprosił kaznodzieję o udzielenie mu błogosławieństwa, a ten, choć niechętnie, spełnił jego prośbę. Niccolò Machiavelli, mimo że nie zaliczał się do zwolenników Savonaroli, przyznawał w swoich Discorsi (Rozważaniach), że widział w nim wielkiego człowieka, któremu należy się szacunek. Zaświadczał, że życie i nauka Savonaroli okazały się wystarczające, aby zjednać mu zaufanie tłumów.