Gitara basowa − instrument strunowy szarpany, najczęściej elektryczny, z progami na podstrunnicy (gryfie); stosuje się także gitary basowe bezprogowe (fretles, z ang. fretless). Gitara basowa — podobnie jak kontrabas — transponuje o oktawę w dół. Tradycyjne gitary basowe mają cztery struny E1, A1, D, G, czyli wydają dźwięki odpowiednio: 41,2 Hz, 55 Hz, 73,4 Hz i 98 Hz. Łączna skala gitary basowej obejmuje dźwięki (w brzmieniu) od E1 do g, jest więc identyczna ze skalą kontrabasu 4-strunowego. Oprócz tradycyjnego stroju EADG, głównie w muzyce cięższej stosuje się strój obniżony, gdzie o ton niżej stroi się całą gitarę (DGCF) lub tylko najniższą strunę (DADG). Oprócz czterostrunowych, istnieją także modele pięciostrunowe (z dodatkową dolną struną H2 lub C1) (jak kontrabas 5-strunowy, orkiestrowy), sześciostrunowe (jak pięciostrunowy plus górna struna C), ośmiostrunowe (gdzie dla każdej struny, takiej jak w gitarze czterostrunowej jest dodana druga strojona o oktawę wyżej) oraz dwunastostrunowe, spokrewnione z Chapman stickami. Firma Modulus wyprodukowała w latach 80 XX w. osiemnastostrunową gitarę basową (jej szyjka ma 6 cali szerokości). Osoba grająca na gitarze basowej to basista. Gitara basowa zazwyczaj należy do sekcji rytmicznej zespołu muzycznego w muzyce rozrywkowej, jednak obecnie jest często wykorzystywana jako instrument solowy.

Historia

Elektryczna gitara basowa EB-3 firmy Gibson z 1967 roku

Pierwsze prototypy elektrycznego instrumentu basowego narodziły się w Seattle w 1935 roku, gdy wynalazca Paul Tutmarc opatentował "Skrzypce Basowe Model 736", wyposażony w progi mieszczący się w walizce strunowy instrument szarpany. Wyprodukowano około 100 egzemplarzy. Jego syn udoskonalił tę konstrukcję, ale nie osiągnęła ona wielkiego sukcesu.

Pierwsza elektryczna gitara basowa powstała dzięki inicjatywie amerykańskiego twórcy gitar elektrycznych, Leo Fendera, który wyszedł naprzeciwko zapotrzebowaniu na szarpany instrument niskotonowy, który zastąpić miał nieporęczne i zbyt ciche kontrabasy zagłuszane przez wzmacniane już podówczas gitary. On to właśnie zbudował pierwszy elektryczny instrument basowy, który otrzymał typowo gitarowy kształt oraz kwartowy strój, identyczny ze strojem kontrabasu. Był to Fender Precision Bass (zwany także "Tele Bassem", ze względu na podobieństwo gryfu do "fendera telecastera", lub "51' precision bassem", ze względu na rok wprowadzenia modelu na rynek). Wyposażony był w pojedynczy, jednocewkowy przetwornik. Później, Fender opracował dwa najbardziej rozpowszechnione i po wielokroć kopiowane modele gitar basowych: standardowy precision bass z przetwornikiem split coil (z charakterystyczną, rozdwojoną w celu niwelowania szumu konstrukcją) oraz jazz bass, z dwoma jednocewkowymi przetwornikami. Z czasem wiele innych firm produkujących instrumenty zaczęło produkować swoje modele gitar basowych, co doprowadziło do powstania szeregu udanych i często kopiowanych wzorów, np. EB-0, EB-3 i Thunderbird firmy Gibson, model 500/1 firmy Hofner, model 4001 firmy Rickenbacker, czy StingRay firmy MusicMan. Niektóre gitary zostały zaopatrzone w pusty w środku korpus z otworami rezonansowymi w kształcie stylizowanej litery f (jak w kontrabasach). Wśród projektów pojawiły się też konstrukcje niecodzienne, na przykład strojone za pomocą kluczy zainstalowanych na podstawie korpusu (jak słynny "bezgłowy" Steinberger), wykonane z nietypowych materiałów czy stylizowane na różne, często niezwiązane z muzyką przedmioty. Wraz z rozwojem techniki, zmieniała się także elektronika: stosowano humbuckery, przetworniki piezoelektryczne i optyczne oraz aktywne preampy wbudowane w instrumenty. Ostatnimi czasy postęp technologiczny pozwolił produkować także w pełni funkcjonalne akustyczne gitary basowe.