Giulio Natta - Polski Serwis Naukowy

Giulio Natta (ur. 26 lutego 1903 w Imperia, zm. 2 maja 1979 w Bergamo) – włoski chemik, noblista.

Od 1933 do 1935 był profesorem chemii na Uniwersytecie w Padwie, od 1936 do 1938 był dyrektorem Instytutu Chemii Przemysłowej w Turynie, od 1938 był profesorem i dyrektorem Instytutu Chemii Przemysłowej na Politechnice Mediolańskiej. Prowadził badania nad syntezą na skalę przemysłową wielu związków chemicznych, np. tlenku etylenu, alkenów, alkoholi. Za prace dotyczące stereochemii polimerów i stereospecyficznej polimeryzacji w 1963 r. (wspólnie z Karlem Zieglerem) otrzymał Nagrodę Nobla.

Taktyczność - ogólna nazwa na stereoregularność głównych łańcuchów polimerów. Wg definicji IUPAC za taktyczny uważa się taki polimer, w którym konfiguracja absolutna wszystkich merów jest jednakowa, lub powtarza się w regularnych blokach albo sekwencjach.. Gdy tego rodzaju regularności nie ma, mówi się o ataktyczności polimeru.

Związki metaloorganiczne – organiczne związki chemiczne zawierające przynajmniej jedno wiązanie kowalencyjne pomiędzy atomem metalu i atomem węgla grupy organicznej. Do związków metaloorganicznych nie zalicza się związków zawierających wyłącznie ligandy nieorganiczne (np. CO i CN), ani związków, w których nie występuje wyraźne wiązanie metal-węgiel. Np. tetraetyloołów Pb(C2H5)4 i dimetylortęć Hg(CH3)2 są związkami metaloorganicznymi, natomiast nie są nimi np. etanolan sodu C2H5ONa (brak wiązania Na-C), hem (zawiera wiązanie Fe-N, a nie Fe-C) i pentakarbonylek żelaza Fe(CO)5 (brak grupy organicznej). Do pierwiastków tworzących związki metaloorganiczne zalicza się oprócz typowych metali, także półmetale i niemetale o niskiej elektroujemności (np. bor, krzem, arsen itp.).

Dokonania

W pierwszych pracach Natta zajmował się rentgenografią strukturalną i katalizą. W 1938 zaczął organizować we Włoszech badania związane z produkcją syntetycznego kauczuku. W 1953 Karl Ziegler opracował technologię otrzymywania polietylenu o wysokiej gęstości (HDPE). Było to możliwe dzięki użyciu nowych katalizatorów metaloorganicznych, kompleksów tytanu i chlorku glinu. Katalizatory te umożliwiły obniżenie temperatury reakcji, zwiększyły stopnień konwersji monomeru a produkt miał lepsze własności mechaniczne, gdyż powstające łańcuchy polimeru nie miały rozgałęzień.

Związki kompleksowe (inaczej kompleksy, związki koordynacyjne) – związki chemiczne, w których można wyróżnić jeden lub więcej atomów centralnych, otoczonych przez inne atomy lub ich grupy zwane ligandami, przy czym przynajmniej jedno wiązanie atomu centralnego z ligandem ma charakter wiązania koordynacyjnego.

Uniwersytet w Padwie, jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie, założony w 1222 r. Według danych z 2003 r. na uniwersytecie studiowało ok. 65 tys. osób.

Natta zastosował podobne katalizatory do polimeryzacji propylenu. Wcześniejsze próby syntezy polipropylenu metodami wysokociśnieniowymi prowadziły do polimeru ataktycznego, który był bezużyteczny ze względu na słabe własności mechaniczne. Katalizatory Natty umożliwiły otrzymanie polipropylenu izotaktycznego, to jest o uporządkowanej budowie stereochemicznej, w której wszystkie boczne grupy metylowe są ułożone po jednej stronie łańcucha polimeru.

Chlorek glinu – nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu solnego i glinu. Tworzy bezbarwne kryształy hydrolizujące na powietrzu z wydzieleniem kwasu solnego. Jest substancją dobrze rozpuszczalną w wodzie – forma uwodniona zawiera sześć cząsteczek wody: AlCl3·6H2O. Ogrzewanie zhydrolizowanego hydratu prowadzi do powstania tlenku glinu (Al2O3).

Alkeny – organiczne związki chemiczne z grupy węglowodorów nienasyconych, w których występuje jedno podwójne wiązanie chemiczne między atomami węgla (C=C). Razem ze związkami, które posiadają dwa lub więcej wiązań podwójnych (polienami, takimi jak dieny, trieny itd.) oraz z analogami pierścieniowymi (cykloalkenami i cyklopolienami) tworzą grupę olefin. Mają więcej izomerów oraz są też bardziej aktywne niż alkany. Wraz ze zwiększającą się długością łańcucha węglowego maleje ich reaktywność. Można je otrzymać z ropy naftowej, a w laboratorium w reakcji eliminacji fluorowca z halogenków alkilowych lub przez dehydratację alkoholi. Ich wzór ogólny to CnH2n.

Natta zastosował tę metodę również do polimeryzacji innych monomerów wynylowych.

Grupę związków metaloorganicznych - kompleksów tytano-glinowych, które stosuje się jako katalizatory polimeryzacji winylowej - nazywa się do dzisiaj katalizatorami Zieglera-Natty.

Bibliografia

Fink, G.; Brintzinger, H.H.; Ziegler Catalysts, Springer-Verlag, 1995.