Glosatorowie - Polski Serwis Naukowy

Glosatorzy (z języka greckiego γλώσσα, glóssa z łacińską końcówką) – nazwą tą określano prawników w XI, XII i I połowy XIII wieku z Włoch (początkowo z Pawii i Rawenny, lecz przede wszystkim Bolonii), a także z Francji (szkoła w Orleanie) i Niemiec, którzy odrodzili zainteresowanie prawem rzymskim. Glosatorzy badali prawo rzymskie na podstawie źródeł prawa kanonicznego – Digestów justyniańskich. Z biegiem czasu działalność szkoły zdobyła międzynarodową renomę, przyciągając do Bolonii rzesze studentów z całej Europy.

Irnerius (1050 – ok. 1125), nazywany jako lucerna juris (pochodnia prawa), był włoskim prawnikiem, założycielem szkoły glosatorów, nauczał w Bolonii prawa rzymskiego w oparciu o Kodeks Justyniana - Corpus Juris Civilis. Nowo odkryte prawo rzymskie zaczęto wykładać bowiem po raz pierwszy w Bolonii w 1070. Jego dzieło Summa Codicis, będące zbiorem komentarzy do Kodeksu Justyniana odegrało zaś ważną rolę w dziejach prawa.

Franciscus Accursius (w języku włoskim Francesco Accorso) (1182–1260), włoski prawnik, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli szkoły glosatorów i średniowiecznych komentatorów Kodeksu Justyniana - Corpus Juris Civilis.

Znani glosatorzy

Za założyciela ruchu glosatorów uznaje się Irneriusa, prawnika bolońskiego żyjącego na przełomie XI i XII wieku. Dzieło kontynuowali jego uczniowie: Bulgarus, Martinus, Jacobus i Hugo – tzw. quattuor doctores. Znani byli także ich następcy: Azon, Placentinus i Roffredus.

Cesarz Rzymski Narodu Niemieckiego (niem. römischer kaiser Deutscher Nation) - potoczna, ale stosowana powszechnie w historiografii, formuła "cesarz rzymski narodu niemieckiego" odnosi się do władców państwa niemieckiego, którzy używali tytułu cesarza rzymskiego.

Rawenna (wł. Ravenna) – miasto i gmina w północnych Włoszech w regionie Emilia-Romania, stolica prowincji Rawenna. Według danych na rok 2007 gminę zamieszkuje 151 055 osób, 228 os./km².

Najsłynniejszym glosatorem, i jednym z ostatnich, był Accursius – jego dzieło Glossa ordinaria było zbiorem około 100 tysięcy glos własnych i jego poprzedników. Dzieło to zyskało rozgłos w sądownictwie i miało bardzo duży wpływ na sądownictwo. Wydanie Glossa ordinaria jednocześnie zamknęło rozwój szkoły.

Orlean (fr. Orléans) – miasto i gmina w środkowej Francji, położone nad Loarą. Stolica Regionu Centralnego i departamentu Loiret. Ważny ośrodek przemysłowy i usługowy. Według danych na rok 2008 gminę zamieszkiwało 116 515 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 4239 osób/km².

Koine (od gr. ἡ κοινὴ διάλεκτος, he koine dialektos - wspólny dialekt) - określenie powszechnej formy języka greckiego która zastąpiła klasyczny język starogrecki i pozostawała w użyciu od początków epoki hellenistycznej do czasów późnoantycznych (ok. 300 pne. - 300 ne.). Greka koine stała się lingua franca wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i nieoficjalnie, drugim po łacinie językiem Cesarstwa Rzymskiego. W koine powstało wiele znanych dzieł literackich, m.in. Septuaginta i Nowy Testament.

Praca glosatorów

Glosatorzy przeprowadzali bardzo skrupulatne i wnikliwe analizy tekstów prawnych, które prowadziły do opracowania zbiorów wyjaśnień. Początkowo swoje wyjaśnienia i uwagi zapisywali na marginesach analizowanych tekstów (tzw. glosa marginalis) lub między wierszami tekstu (glosa interlinearis). Później glosy były gromadzone w obszerne zbiory, kopiowane w osobnych księgach, a wkrótce pisane także na marginesach tekstów prawnych.

Glosa (z jęz. greckiego γλώσσα, glóssa, dosł. "język") - naukowy komentarz do orzeczenia sądowego zawierający jego analizę. Jedna z prawniczych form dialogu (obok m.in. publikowanych orzeczeń, artykułów, analiz, opracowań i komentarzy przepisów) między sądami a doktryną prawa. Pierwotnie termin "glosa" oznaczał przypis odnoszący się do poszczególnych słów lub fragmentów tekstu, wprowadzany przez kopistę manuskryptu lub czytelnika na marginesach stron książki.

Libri Feudorum – zbiór longobardzkiego prawa lennego, spisany we Włoszech w XI i XII wieku. Praca prywatna, która trafiła później do Corpus Iuris Civilis, tym samym wpływając na niemieckie prawo lenne. Znana jest także pod nazwą Consuetudines Feudorum.

Działalność glosatorów sprowadzała się do egzegezy tekstów justyniańskich, przy zastosowaniu metody scholastycznej – objaśniania poszczególnych słów, zdań, i ustępów drogą operacji logiczno-językowej. W późniejszym okresie ich interpretacje skłaniały się ku praktycznemu odzwierciedleniu potrzeb czasu i próbowali formułować ogólniejsze twierdzenia i zasady prawne.

Scholastyka - okres w rozwoju filozofii chrześcijańskiej (właściwie katolickiej), który rozpoczął się około XII wieku. Obejmował wiele nurtów filozoficznych, których wspólną cechą było podejmowanie problemu zgodności prawd wiary chrześcijańskiej z rozumem naturalnym. Powstała z potrzeby pełnego zrozumienia tego, w co się wierzy (zgodnie z formułą św. Anzelma z Canterbury: fides quaerens intellectum – wiara szukająca rozumienia). Również metoda (scholastyczna) polegająca na rozwiązywaniu problemów poprzez racjonalne badanie argumentów za i przeciw.

Fryderyk II (niem. Friedrich II., ur. 26 grudnia 1194, zm. 13 grudnia 1250) – król Sycylii od 1198, król Niemiec od 1212, książę Szwabii od 1212 do 1216, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego od 1220 i król Jerozolimy od 1225-1228, z dynastii Hohenstaufów.

Glosatorzy a I Rzesza

Glosatorzy uważali prawo rzymskie za prawo żywe, wskrzeszone przez odrodzenie się imperium rzymskiego w niemieckiej Rzeszy, a cesarzy niemieckich za bezpośrednich kontynuatorów cesarzy rzymskich. Posługiwanie się prawem rzymskim uznawali za dowód przynależności do Rzeszy.

Prawo rzymskie – termin oznaczający najczęściej prawo starożytnego Rzymu, które rozwijało się od czasów prawa zwyczajowego, aż do kodyfikacji Justyniana I Wielkiego (VI wiek n.e.). Prawo rzymskie miało istotny wpływ na rozwój prawodawstwa europejskiego (tzw. recepcja prawa rzymskiego) w postaci prawa powszechnego (ius commune) w średniowieczu, pandektystykę (usus modernus pandectarum), która osiągnęła swoje apogeum w XIX wieku, a także na współczesną naukę, rozwijaną jako przedmiot uniwersytecki.

Azon (ur. przed 1190, zm. 1220) – włoski prawnik, przedstawiciel szkoły glosatorów, nauczał w Bolonii. Uczeń Johannesa Bassianusa, nauczyciel Accursiusa. Pisał komentarze "sumy" do Kodeksu Justyniana (Summa Codicis) i Instytucji Justyniana (Summa Institutionum). Ułożył też wiele glos do prawodawstwa justyniańskiego, szczególnie Digestów.

Związek glosatorów z cesarstwem rzymsko – niemieckim potwierdziło włączenie przez glosatorów ustawodawstwa cesarskiego do Corpus iuris civilis. Kodyfikacji justyniańskiej nadali nowy kształt – zbiór składający się z 4 części: Kodeksu, Digestów, Instytucji i Nowel. Do nowel dawnych podzielonych na 9 grup, dodano 2 nowe grupy, w których zawarto spis longobardzkiego prawa lennego oraz ustawy cesarzy Fryderyka I i Fryderyka II.

Bulgarus (Bulgaro; zm. 1167) – włoski prawnik, jeden z czterech uczniów Irneriusa, tzw. quattuor doctores (Hugo, Jacobus, Martinus), znany glosator. Ze względu na swoje nadzwyczajne wiadomości uzyskał przydomek "złotousty" (os aureum). Autor licznych glos oraz dzieła De regulis iuris i krótkiego traktatu o procedurze De iudiciis.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Bibliografia

Marek Kuryłowicz, Adam Wiliński "Rzymskie prawo prywatne" Warszawa 2008. ISBN 978-83-7601-073-1

Zobacz też

glosa