Gmina Bircza - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy gminy w powiecie przemyskim. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tej nazwy.

Urząd gminy w Birczy

Gmina Bircza – gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, na terenie Pogórza Przemyskiego, wchodzi w skład transgranicznego mikroregionu Dolina Wiaru. Siedzibą urzędu gminy jest Bircza.

Wysiedlenie Ukraińców z RP do ZSRR 1944-1946 – akcja masowych przesiedleń przeprowadzona w oparciu o kryterium etniczne na polsko-ukraińskim pograniczu narodowościowym w latach 1944 - 1946. Nie jest tożsama z akcją Wisła.
Powiat Przemysl (niem. Landkreis Przemysl, pol. powiat przemyski) - jednostka administracyjna samorządu terytorialnego dystryktu krakowskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Funkcjonowała od 3 listopada 1941 do lipca 1944. Siedzibą władz powiatu oraz starostwa był Przemyśl.

Historia gminy

Gmina Bircza w obecnym kształcie powstała po II wojnie światowej. Od średniowiecza część obszaru gminy należała do ziemi przemyskiej, a część do ziemi sanockiej.

W czasie II Rzeczypospolitej miejscowości leżące na terenie obecnej gminy Bircza należały do powiatu dobromilskiego województwa lwowskiego.

Osobny artykuł: Gmina Bircza (1934).

12 września 1939 r. 17 pułk piechoty im. Ziemi Rzeszowskiej pod dowództwem pułk. dypl. Beniamina Kotarby po zajęciu Borownicy natknął się na Niemców, którzy postanowili odbić wieś. Walki wybuchły na wzgórzu nad Czarnym Potokiem niedaleko Borownicy. Po bohaterskiej bitwie pułk został rozbity. W walce zginęło kilkudziesięciu żołnierzy wraz z dowódcą Beniaminem Kotarbą, inni rozproszyli się po okolicznych lasach, część z nich trafiła do niewoli sowieckiej. Tak zakończyła się historia pułku powstałego w 1918 roku.

Obwód drohobycki - jednostka podziału administracyjnego ZSRR, utworzona decyzją Prezydium Rady Najwyższej USRR z dnia 4 grudnia 1939 (powołano wtedy 6 nowych obwodów, znajdujących się na terenach południowo-wschodniej Polski zajętych przez ZSRR).
Gmina Dynów to gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie przemyskim. Należy do Związku Gmin Turystycznych Pogórza Dynowskiego.

Po agresji ZSRR na Polskę, 4 grudnia 1939 Prezydium Rady Najwyższej USRR podjęło decyzję o utworzeniu sześciu nowych obwodów, w tym obwodu drohobyckiego. 17 stycznia 1940 to samo prezydium wydało dekret o podziale na rejony zachodnich obwodów USRR. Dekret ten tworzył m.in. rejon birczański.

Po ataku Niemiec na ZSRR, w latach 1941–1944, w czasie okupacji niemieckiej, na terenie obecnej gminy funkcjonowały gminy wiejskie (Landgemeinde) z siedzibami w Birczy, Kuźminie i Żohatynie. Należały one do powiatu przemyskiego (Landkreis Przemysl, został utworzony 3 listopada 1941) dystryktu krakowskiego Generalnego Gubernatorstwa.

Jawornik Ruski (ukr.: Явiрник Руський, w latach 1977-1981 Jaworowice) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Bircza, na Pogórzu Przemyskim.
Sołectwo – współcześnie w Polsce jest to jednostka pomocnicza gminy, charakterystyczna dla obszarów wiejskich. Obszar, zakres działania sołectwa i jego organów określa rada gminy w statucie sołectwa.

Po wyzwoleniu, od 31 lipca 1944 do marca 1945 Bircza należała do pozostałej po polskiej stronie granicy państwowej zachodniej części powiatu dobromilskiego województwa lwowskiego (powtórnie jako rejon birczański, bez miasta Dobromil), 18 sierpnia 1945 została włączona do powiatu przemyskiego województwa rzeszowskiego.

Nowa Wieś (ukr. Нове Село) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Bircza, na Pogórzu Przemyskim.
Gmina Ustrzyki Dolne to gmina miejsko-wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie krośnieńskim.

Osobny artykuł: Gmina Bircza (województwo rzeszowskie).

W latach 1954–1972 na terenie obecnej gminy działało kilka gromad z gromadzkimi radami narodowymi:

GRN w Birczy (Bircza, Stara Bircza, Korzeniec z Boguszówką, Wola Korzeniecka, Łodzinka, Nowa Wieś, Rudawka, Kotów)

GRN w Sufczynie (Sufczyna, Jasienica Sufczyńska, Brzuska, Huta Brzuska)

GRN w Leszczawie Dolnej (Leszczawa Dolna, Leszczawa Górna, Leszczawka)

GRN w Żohatynie (Żohatyn, Borownica, Jawornik Ruski)

GRN w Kuźminie (Kuźmina, Roztoka)

GRN w Lipie (Lipa, Malawa, Brzeżawa, Dobrzanka)

1 stycznia 1973 wszystkie wymienione gromadzkie rady narodowe połączono w jedną gminę Bircza.

Powiat dobromilski - powiat ziemski, istniejący za czasów Galicji i II Rzeczypospolitej. Został utworzony w 1850 (należał wówczas do cyrkułu sanockiego), 30 września 1876 został do niego przyłączony powiat birczański.
Wola Korzeniecka – (pierwotnie zwana Wolą Izbiczną, później Wolą Birecką), wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Bircza, na terenie Pogórza Przemyskiego.

W 1993 od gminy odłączono sołectwo Cisowa (przyłączone do gminy Krasiczyn).

W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie przemyskim.

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002 gmina Bircza ma obszar 254,49 km², w tym:

użytki rolne: 34%

użytki leśne: 59%

Gmina stanowi 20,97% powierzchni powiatu.

Złożona jest z dwudziestu ośmiu obrębów geodezyjnych. Dwadzieścia cztery obręby stanowią jednocześnie sołectwa, dwa są przyłączone do innych sołectw (Dobrzanka do sołectwa Malawa, a Łodzinka Dolna do sołectwa Łodzinka Górna), natomiast niezamieszkane pozostałe dwa (Łomna i Krajna) są niezależnymi obrębami.

Rejon birczański - jednostka podziału administracyjnego Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (rejon), należąca do obwodu drohobyckiego w latach 1939-1941 i 1944-1945.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Demografia

Historia

Przed II wojną światową na terenie gminy Bircza mieszkało ok. 25 000 ludzi, w 2006 – niecałe 7000. Przyczynami tak znacznego wyludnienia były:

wysiedlenia ludności polskiej na wschód przez Sowietów w latach 1940–1941 (ziemianie, bogatsi chłopi, rodziny urzędników, policjantów i wojskowych, osoby zadenuncjowane)

wysiedlenia ludności związane z budową linii Mołotowa i sowieckich baz wojskowych w latach 1940–1941

zagłada ludności żydowskiej, dokonana przez Niemców w latach 1941–1943

wywózki ludności zarówno polskiej, jak i ukraińskiej, na przymusowe roboty do Niemiec

wysiedlenia ludności ukraińskiej do USRR w latach 1944–1946 (największy ubytek)

walki polsko-ukraińskie w latach 1945–1947 i związane z nimi uchodźstwo

wysiedlenia w czasie akcji Wisła

powojenne wyjazdy na Ziemie Odzyskane i do miast

Współczesność

Dane z 30 czerwca 2004:

Dystrykt krakowski (niem. Distrikt Krakau) - jednostka administracyjna Generalnego Gubernatorstwa od 26 października 1939 do 18 stycznia 1945. Populacja dystryktu w roku 1943 wynosiła ok. 4 mln. osób .
Gmina Nozdrzec – gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie krośnieńskim.

Ludność poszczególnych miejscowości gminy (stan z 8 sierpnia 2006):

Bircza – 1 075, Boguszówka – 88, Borownica – 111, Brzeżawa – 302, Brzuska – 288, Huta Brzuska – 334, Jasienica Sufczyńska – 254, Jawornik Ruski – 161, Korzeniec – 492, Kotów – 111, Kuźmina – 427, Leszczawa Dolna – 657, Leszczawa Górna – 126, Leszczawka – 298, Lipa – 321, Łodzinka Dolna – 2, Łodzinka Górna – 141, Malawa – 194, Nowa Wieś – 99, Roztoka – 67, Rudawka – 208, Stara Bircza – 574, Sufczyna – 293, Wola Korzeniecka – 209, Żohatyn – 164, Dobrzanka – 0, Łomna – 0, Krajna – 0

Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 6626 osób.

Roztoka (ukr. Розтоки) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Bircza, na terenie Pogórza Przemyskiego.
Gmina Bircza – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1934-1939 i 1945-1954 w woj. lwowskim i rzeszowskim (dzisiejsze woj. podkarpackie). Siedzibą władz gminy była Bircza.

Ogólna liczba mieszkańców gminy Bircza na 8 sierpnia 2006 – 6996 osób.

Wójtowie gminy

Mikołaj Krajewski (po wojnie)

Józef Winiarski (przewodniczący gminnej rady narodowej)

Stanisław Radoń (przewodniczący GRN)

Moskal Józef (naczelnik gminy)

Kuczkowski Andrzej (naczelnik gminy)

Adolf Bartnicki (naczelnik gminy)

Marek Pantoł (naczelnik gminy)

Władysław Kaczmar (naczelnik gminy)

Antoni Szałyga (wójt)

Józef Żydownik

Jerzy Góralewicz

Józef Żydownik (od listopada 2006)

Powiat przemyski - powiat w Polsce (województwo podkarpackie), istniał już w I Rzeczpospolitej, miał wówczas o wiele rozleglejsze granice niż obecnie (w jego skład wchodziły wówczas m.in. Rzeszów i Mościska), zlikwidowany w 1975, utworzony powtórnie w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedziba znajduje się w Przemyślu.
Gmina Dydnia to gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie krośnieńskim.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)