Gmina Kurów - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy gminy współczesnej . Zapoznaj się również z: inne znaczenia tej nazwy.

Gmina Kurów to gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie puławskim. Przebiegają przez nią m.in. drogi krajowe S12 i S17. Sąsiaduje z następującymi gminami: Żyrzyn, Abramów, Markuszów, Nałęczów, Wąwolnica i Końskowola. Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 7906 osób. Siedzibą gminy jest Kurów, który ma 2800 mieszkańców.

Droga ekspresowa S12 – planowana droga ekspresowa Piotrków Tryb. – Dorohusk (granica z Ukrainą) o długości ok. 315 km. Końcowy odcinek trasy od Lublina do granicy z Ukrainą będzie fragmentem trasy europejskiej E373.
Kalendarz juliański – do 1918 a w Grecji aż do 1923. Został zastąpiony przez kalendarz gregoriański, jednak niektóre kościoły wciąż jeszcze posługują się kalendarzem juliańskim.

Historia

Powstanie gminy

Gmina Kurów powstała w drugiej połowie lutego 1809 roku. Kurów stał się siedzibą gminy wiejskiej, lecz istniał także magistrat miejski. Gmina należała do departamentu lubelskiego, powiatu kazimierskiego. W skład tej jednostki pomocniczej oprócz Kurowa weszły także Abramów, Brzozowa Gać, Dęba, Glinnik, Łąkoć, Paluchów, Podbórz i Wielkie.

Buchałowice dawniej też Buchwałowice jak i Boguchwałowice – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Kurów, 5 km na południe od Kurowa. Liczy 281 mieszkańców, a powierzchnia wynosi 5 km². W miejscowości dominują gleby lessowe. Znajduje się tu jeden z najwyższych punktów na Lubelszczyźnie.
Gmina Abramów (do 1948 gmina Wielkie ) - gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie lubartowskim. Siedzibą władz gminy jest Abramów. Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 4396 osób.

1819 rok

10 lat po utworzeniu gminy przeprowadzono spis ludności i siły pociągowej. W skład dominialnej gminy wchodziły: Kurów, Płonki, Brzozowskie, Paluchów, Szumów i Podbórz.

Gmina w latach 60. XIX wieku

W 1866 roku w gminie leżało 13 gromad: Kurów miasto, w drugiej Płonki wioska i Olesin kolonia, w trzeciej Kłoda wioska, Zastawie wioska i Olempin kolonia, w czwartej Bobowiska wioska, w piątej Łąkoć od strony Markuszowa, w szóstej Łąkoć od strony Wielkich, w siódmej Podbórz, w ósmej Szumów, w kolejnej Brzozowa Gać, w następnej Wygoda osada, w jedenastej część Dęby, w dwunastej Choszczów, a w ostatniej Kłoda osada. Rok później w skład gminy wchodziły: Łąkoć dwór, Płonki wieś, Podbórz dwór, Brzozowa Gać dwór, Szumów wieś, Paluchów dwór, Paluchów wieś, Dęba dwór, Kłoda dwór, Kłoda wieś, Wygoda dwór, Paulinów dwór, Barłogi wieś, Bobowiska dwór, Bobowiska wieś, Choszczów dwór i Choszczów wieś. Siedzibą gminy na kilka lat została Kłoda.

Markuszów – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Markuszów, nad rzeką Kurówką, 1600 mieszkańców. Znajduje się w odległości 22 km na wschód od Puław, 5 od Kurowa i 26 kilometrów na zachód od Lublina. Jest wytypowana przez Urząd Wojewódzki do uzyskania praw miejskich.
Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Utrata praw miejskich przez Kurów

Za Królestwa Polskiego gmina Kurów należała do powiatu nowoaleksandryjskiego w guberni lubelskiej. W związku z poparciem powstańców przez mieszkańców, 31 maja 1870 Kurów i Markuszów utraciły prawa miejskie, a z okolic Markuszowa wyodrębniono gminę Markuszów. W gminie Kurów pozostały Płonki, Kurów, Brzozowa Gać, Szumów, Łąkoć, Barłogi, Choszczów, Paluchów oraz przyłączono z gminy Nowa Aleksandria 5 wsi, którymi były: Sielce, Chrząchów, Chrząchówek, Wólka Nowodworska i Dęba.

Definicja legalna – definicja zawarta w przepisie prawnym, która wiążąco ustala znaczenie określonego pojęcia (zwrotu) na użytek danego aktu prawnego. Definicje legalne zazwyczaj umieszczone są na początku aktów prawnych, choć można je znaleźć także w ich dalszej części.
Aglomeracja (z łac. agglomeratio – nagromadzenie) – w urbanistyce jest to obszar o intensywnej zabudowie, charakteryzujący się również dużym zagęszczeniem ludności przebywającej na danym terenie okresowo (np. w ciągu dnia) lub stale. Aglomeracje charakteryzują się dużym przepływem osób i towarów oraz znaczną wymianą usług. W brzmieniu bardziej potocznym aglomeracja jest skupiskiem sąsiadujących ze sobą miast i wsi, które stanowią wspólny organizm, poprzez zintegrowanie lub uzupełnianie się rozmaitych form infrastruktury tych miejscowości oraz wzajemne wykorzystywanie potencjałów, którymi te miejscowości dysponują.

Lata 20. XX wieku

30 września 1921 roku gmina składała się z 26 podmiotów. Były nimi: wieś Barłogi, wieś Bronisławka, wieś Brzozowa Gać, wieś Brzozowskie, wieś Choszczów, wieś Chrząchów,wieś Chrząchówek, wieś Dęba, kolonia Góry Olesińskie, leśniczówka Kozibór, osada Krupa wraz z wsią Łąkoć, folwark Kurów, osada miejska Kurów, leśniczówka Łąkoć, wieś Marianka, folwark Nowy Dwór, wieś Paluchów, wieś Płonki, folwark Podbórz, osada Podbórz, wieś Przysiółek Nowy Dwór, folwark Pulki, wieś Sielce, wieś Szumów, wieś Wólka Nowodworska i wieś Wygoda. 1 stycznia 1925 roku do gminy Końskowola wcielono Sielce, "Sielce-Młyn" i Folwark Pulki.

Brzozowa Gać – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Kurów. Przez wieś przebiega droga 12rzeka Kurówka. Brzozowa Gać liczy 600 mieszkańców i jest wytypowana do włączenia do Kurowa jako dzielnica.
Gmina (od niem. Gemeinde - komuna, społeczność) - to wspólnota samorządowa mieszkańców na odpowiednim terytorium. Może występować również jako jednostka samorządu specjalnego np. gmina wyznaniowa, gmina szkolna.

Lata 40. XX wieku

W 1943 roku dokonano podziału na 14 gromad: Barłogi, Bronisławka, Brzozowa Gać, Choszczów, Chrząchów, Chrząchówek, Dęba, Kurów, Łąkoć, Marianka, Nowy Dwór, Płonki, Szumów i Wólka Nowodworska, lecz w 1946 roku dokonano kolejnego podziału - tym razem na 10 gromad: w pierwszej znalazły się Barłogi, Łąkoć i Marianka, w drugiej Bronisławka, w trzeciej Choszczów, w czwartej Dęba, Paluchów i gajówka Kozi Bór, w piątej Chrząchów i Wygoda, w szóstej Chrząchówek, w siódmej Góry Olesińskie, w ósmej Wólka Nowodworska i Nowy Dwór, w przedostatniej Szumów, Podbórz i Mała Kłoda, a w największej Kurów, Kurów-dwór i Kurów-Józefów. W 1947 roku powrócono do podziału z 1943 roku. W sześciu z czternastu gromad było więcej niż jedna wieś (w gromadzie Dęba były także Paluchów i Kozi Bór, w gromadzie Kurów znajdowały się os. Kurów, maj. Kurów, Kolonia Józefów, Mała Kłoda oraz os. Wygoda, w gromadzie Łąkoć wieś i gajówka o tej samej nazwie, w gromadzie Płonki oprócz wsi o tej nazwie były Góry Olesińskie, w gromadzie Szumów był także Podbórz, a w gromadzie Wólka Nowodworska była Kolonia Nowy Dwór.

Szumów – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Kurów. Leży nad dwiema rzekami: Kurówką i Bielkową. Liczy 148 mieszkańców, a powierzchnia wynosi 3,5 km².
Wólka Nowodworska – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Kurów. Liczy 114 mieszkańców i ma powierzchnię 5,3 km². W obrębie miejscowości znajduje się także Kolonia Nowy Dwór.

Lata 50. XX wieku

W 1952 roku stworzono projekt utworzenia gminy Dęba, w skład której miało wejść 8 gromad (Barłogi, Bronisławka, Choszczów, Dęba, Łąkoć, Marianka oraz z powiatu lubartowskiego Izabelmont oraz Wolica), a w gminie Kurów także byłoby 8 gromad (Brzozowa Gać, Kurów, Płonki, Chrząchów, Chrząchówek, nowa gromada Kolonia Olesin oraz z gminy Markuszów dwie gromady: Kłoda i Zastawie. Projekt ostatecznie upadł, ale zamiast tego dokonano podziału gminy na 3 duże gromady: Chrząchów (Chrząchów, Chrząchówek, Wólka Nowodworska i Kolonia Wygoda), Dęba (Bronisławka, Choszczów, Dęba, Marianka i Nowy Dwór) oraz Kurów (osada miejska Kurów, Kolonia Kurów, Kolonia Józefów, Brzozowa Gać, Płonki i Szumów). U schyłku 1959 roku zlikwidowano gromady Dęba i Kłoda, gdyż nie były w stanie samodzielnie się utrzymać. W tym samym roku gromada Dęba została całkowicie wchłonięta przez gromadę Kurów oraz z gromady Kłoda przyłączono Barłogi, Łąkoć i Małą Kłodę.

Kazimierz Dolny (jid. קוזמיר Kuzmir, Kazimierz nad Wisłą) – miasto w woj. lubelskim, w powiecie puławskim, nad Wisłą, w Małopolskim Przełomie Wisły, w zachodniej części Płaskowyżu Nałęczowskiego. Historycznie położony jest w Małopolsce (początkowo w ziemi sandomierskiej, a następnie w ziemi lubelskiej). Jest siedzibą władz miejsko-wiejskiej gminy Kazimierz Dolny. Część trójkąta turystycznego: Puławy – Kazimierz Dolny – Nałęczów [1]. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. lubelskiego.
Kurów – osada gminna w powiecie puławskim, województwo lubelskie, leżąca nad rzeką Kurówką oraz na pograniczu Wysoczyzny Lubartowskiej i Płaskowyżu Nałęczowskiego.

Lata 60. XX wieku

W 1960 roku do gminy Kurów przyłączono także całą gromadę Chrząchów. Dzięki temu w skład gromady wchodziło 17 miejscowości: Barłogi, Brzozowa Gać, Bronisławka, Chrząchów, Chrząchówek, Choszczów, Dęba, Kłoda, Kurów, Łąkoć, Marianka, Olesin, Płonki, Posiółek, Szumów, Wólka Nowodworska oraz Zastawie. W 1969 roku połączono Choszczów z Marianką oraz Wólkę Nowodworską z Posiółkiem.

Gmina Nowa Aleksandria (lub gmina Nowo-Aleksandria, od 1919 gmina Puławy) – dawna gmina wiejska istniejąca na przełomie XIX i XX wieku w guberni lubelskiej. Siedzibą władz gminy była Nowa Aleksandria, stanowiąca od 1906 (od 1919 jako Puławy) odrębną gminę miejską.
Gubernia lubelska (ros. Люблинская губерния) – jednostka administracyjna Królestwa Polskiego. Powstała w 1837, w wyniku przekształcenia województwa lubelskiego. Obszar guberni, której stolicą był Lublin, był identyczny z obszarem dawnego województwa.

Lata 70. XX wieku

Na przełomie 1972 i 1973 roku w miejscu gromady Kurów powstała ponownie gmina, w której znalazło się 28 sołectw: Barłogi, Bobowiska, Bronisławka, Brzozowa Gać, Buchałowice, Choszczów, Dęba, Góry, Kaleń, Klementowice, Kłoda, Kolonia Góry, Kurów, Łany, Łąkoć, Marianka, Markuszów, Olempin, Olesin, Olszowiec, Płonki, Posiołek, Szumów, Wólka Kątna, Wólka Nowodworska, Wygoda, Zabłocie i Zastawie.

Olesin – wieś sołecka w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Kurów, na zachód od Kurowa, nad rzeką Kurówką. Mieszka w niej 335 osób, a powierzchnia wynosi 1,79 km².
Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Aktualne granice gminy

1 stycznia 1985 roku reaktywowano gminę Markuszów i włączono do niej 10 sołectw z gminy Kurów, a Wygoda została włączona do sołectwa Szumów. Obecny podział trwa do dziś, lecz niektórzy zaliczają Kozi Bór do sołectwa Dęba, a niektórzy traktują Kozi Bór jako oddzielne sołectwo.

Położenie aglomeracji na tle gminy

Wygoda - część wsi Szumów w gminie Kurów, powiecie puławskim, województwie lubelskim. Położona w odległości 14 km od Puław, 3 km od Kurowa i 33 km od Lublina.
Podbórz - wieś we wschodniej Polsce, w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Kurów, nad rzeką Kurówką i Bielkową. Podbórz wchodzi w skład sołectwa Szumów. Wieś stanowiła dawniej folwark przynależący do dóbr kurowskich w parafii Kurów, w powiecie nowoaleksandryjskim. W okolicach Podborza występują pokłady żwiru.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)