Gmina Polska Związek Polaków - Polski Serwis Naukowy

Gmina Polska Związek Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku – organizacja powstała 27 maja 1933, z połączenia Gminy Polskiej (istniejącej od 1921) i Związku Polaków (powstałego w 1933).

Historia

Prezesem nowej organizacji został Bronisław Budzyński ze Związku Polaków, a wiceprezesem - Antoni Lendzion z Gminy Polskiej.

Zarząd Główny GPZP, wybierany na zebraniu Rady Delegatów, składał się z 23 osób i był podzielony na osiem wydziałów: organizacyjny, finansowy, kościelno-oświatowy, opieki społecznej, zawodowo-gospodarczy, polityczno-propagandowy, młodzieżowy i wydział Polek. Ponadto w ramach GPZP istniały: Kasa Pogrzebowa, Straż Porządkowa, Polska Rada Kultury, Polska Rada Młodzieżowa, Polski Komitet Niesienia Pomocy Zimowej oraz Komitet Pomocy Dzieciom.

Gdynia () – miasto na prawach powiatu położone w północnej Polsce, nad Zatoką Gdańską (odnogą Morza Bałtyckiego), w województwie pomorskim, wchodzące w skład Trójmiasta (wraz z Gdańskiem i Sopotem). Szerzej, (również z Pruszczem Gdańskim, Redą, Rumią i Wejherowem) jest elementem aglomeracji gdańskiej; jako jedna z gmin wchodzi także w skład Komunalnego Związku Gmin "Dolina Redy i Chylonki".

Gdańsk, (, , jid. דאַנץ – danc) – miasto portowe w Polsce nad Morzem Bałtyckim, położone u ujścia Motławy do Wisły nad Zatoką Gdańską. Wraz z Gdynią i Sopotem tworzy Trójmiasto. Centrum kulturalne, naukowe i gospodarcze oraz węzeł komunikacyjny północnej Polski, stolica województwa pomorskiego oraz archidiecezji gdańskiej.

Zarządowi Głównemu podlegały filie terenowe (w 1938 było na terenie Wolnego Miasta Gdańska 9 filii miejskich i 17 wiejskich) oraz koła, które działały w większych urzędach i przedsiębiorstwach.

GPZP głosiła hasła walki w obronie języka polskiego, o polską szkołę i o całkowite równouprawnienie ludności polskiej z niemiecką. Kierownicy i zarządy filii mieli dbać o pracę wychowawczą. W akcji propagandowej GPZP ważną rolę odgrywał organ prasowy "Straż Gdańska" (wcześniej organ Związku Polaków). Dużą rolę przywiązywano do organizacji obchodów świąt państwowych oraz Święta Morza, organizowanego wówczas rokrocznie w Gdyni.

Bronisław Budzyński (ur. 17 października 1888 w Czystochlebie, zm. 4 stycznia 1951 w Sopocie) – działacz polonijny związany z Wolnym Miastem Gdańskiem, prezes Gminy Polskiej Związku Polaków (1937–1939), kupiec.

Antoni Lendzion (ur. 10 lipca 1888 w Sampławie koło Lubawy, zm. 22 marca 1940 w Stutthofie) – polski działacz polityczny w Wolnym Mieście Gdańsku, poseł do Volkstagu (1928–1933 i 1935–1939), wiceprezes Gminy Polskiej i zarządu głównego Gminy Polskiej Związku Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku (1928–1939).

W trudnych warunkach GPZP prowadziła walkę z rosnącym naporem niemieckich szowinistów, domagających się coraz natarczywiej przyłączenia Gdańska do Niemiec. Dążeniom tym towarzyszyły mniej lub bardziej zorganizowane wystąpienia antypolskie.

Siedzibą Zarządu Głównego GPZP był gmach byłej dyrekcji kolei przy ul. Dyrekcyjnej (Am Olivaer Tor 2-4) w Gdańsku (po wojnie jest to ponownie siedziba Północnej DOKP).

Bibliografia

Stanisław Mikos, Gmina Polska w Wolnym Mieście Gdańsku, w: Studia z dziejów Gdańska 1918-1939, Komunikaty Instytutu Bałtyckiego, Zeszyt specjalny nr 2, Gdańsk 1975, s. 161-184.

Henryk Stępniak, Ludność polska w Wolnym Mieście Gdańsku (1920-1939), Gdańsk 1991, ISBN 83-85111-24-7

Wójcicki Józef, "Wolne miasto Gdańsk", Warszawa 1976,