Goździk - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rodzaju roślin. Zapoznaj się również z: miejscowość o tej nazwie, Lechosław Goździk oraz artykuł o przyprawie noszącej nazwę goździki.

Goździk okazały

Morfologia (Dianthus armeria)

Goździk brodaty

Goździk kropkowany

Goździk (Dianthus L.) – rodzaj roślin z rodziny goździkowatych. Obejmuje ok. 300 gatunków z terenu Eurazji i północnej Afryki. W Polsce rośnie dziko 11 gatunków, dość zmiennych morfologicznie. Tworzą mieszańce, niektóre występują w kilku odmianach. Nazwy dianthus używano od starożytności. Wywodzi się ją od Dios anthos – kwiat Zeusa. Gatunkiem typowym jest goździk ogrodowy (Dianthus caryophyllus L.).

Goździkowate (Caryophyllaceae Juss.) – rodzina roślin okrytonasiennych należąca do rzędu goździkowców. Liczy ok. 2200 gatunków występujących na wszystkich kontynentach, przede wszystkim jednak w krajach o klimacie umiarkowanym. Brak przedstawicieli w części równikowej Afryki i Ameryki Północnej oraz w zachodniej Australii. W Polsce występuje ok. 100 gatunków.

Goździk kosmaty (Dianthus armeria L.) – gatunek rośliny należący do rodziny goździkowatych. Rośnie dziko w prawie całej Europie, a także na Bliskim Wschodzie i w południowo-zachodniej Azji (Iran, Turcja, Kaukaz). W Polsce jest dość częsty na niżu i na pogórzu, w górach jest dużo rzadszy. W niektórych krajach jest uprawiany jako roślina ozdobna.

Systematyka

Synonimy taksonom.

Caryophyllus P. Miller, Cylichnanthus Dulac, Tunica Ludwig Pozycja wg APweb (2001...) – aktualizowany system APG II

Należy do rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae), rzędu goździkowców (Caryophyllales) w obrębie dwuliściennych właściwych. W obrębie goździkowatych należy do podrodziny Caryophylloideae plemienia Caryophylleae. Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), podrząd Caryophyllineae Bessey in C.K. Adams, rodzina goździkowate (Caryophyllaceae Juss.), plemię Diantheae Dumort., podplemię Dianthinae (Rchb.) Kitt. in A. Rich., rodzaj goździk (Dianthus L.).

Goździkowce, śródłożne (Caryophyllales) – rząd w większości roślin zielnych należący do dwuliściennych właściwych. Stanowi najprawdopodobniej klad siostrzany dla astrowych. W różnych ujęciach obejmuje różne rodziny, przy czym w świetle danych gromadzonych przez Angiosperm Phylogeny Website zaliczanych są tu 33 rodziny z ponad 11 tysiącami gatunków.

Goździk chiński (Dianthus chinensis L.) – gatunek rośliny należący do rodziny goździkowatych. Pochodzi z Azji (Chiny, Korea, Indie, Nepal i wschodnia część Rosji). W wielu krajach, również w Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna.

Gatunki flory Polski

goździk brodaty (Dianthus barbatus L.)

goździk kartuzek (Dianthus carthusianorum L.)

goździk kosmaty (Dianthus armeria L.)

goździk kropkowany (Dianthus deltoides L.)

goździk lodowcowy, g. lodnikowy (Dianthus glacialis Haenke ex Jacq.)

goździk lśniący (Dianthus nitidus Waldst. & Kit.) – gatunek w Polsce wymarły

goździk łysy (D. collinus Waldst. & Kit., syn. D. glabriusculus (Kit.) Borbás) – gatunek w Polsce wymarły

goździk okazały (Dianthus speciosus Rchb. syn. D. superbus L. ssp. alpestris)

goździk piaskowy (Dianthus arenarius L., syn. D. serotinus Waldst. & Kit.)

goździk polny (Dianthus campestris Bieb.)

goździk postrzępiony, g. pierzasty (Dianthus plumarius L.)

goździk pyszny (Dianthus superbus L.)

goździk siny (Dianthus gratianopolitanus Vill. syn. D. caesius Sm.)

goździk skupiony (Dianthus compactus Kit, syn. D. barbatus L.)

Gatunki uprawiane w Polsce

goździk alpejski (Dianthus alpinus L.)

goździk amurski (Dianthus amurensis Jacq.)

goździk chiński (Dianthus chinensis L.)

goździk delikatny (Dianthus gracilis Sibth. et Sm.)

goździk drobnołuskowy (Dianthus microlepis Boiss.)

goździk Fischera (Dianthus fischeri Spreng.)

goździk gallicki (Dianthus gallicus Pers.)

goździk główkowy (Dianthus capitatus Balb.)

goździk gruczołkowaty (Dianthus ferrugineus Mill.)

goździk Hentera (Dianthus henteri Heuff.)

goździk iberyjski (Dianthus cintranus Boiss. et Reut.)

goździk igłowaty (Dianthus pinifolius Sibth. et Sm.)

goździk Knappa (Dianthus knappii Asch. et Kanitz.)

goździk krwisty (Dianthus cruentus Griseb.)

goździk leśny (Dianthus sylvestris Wulf.)

goździk łąkowy (Dianthus pratensis Bieb.)

goździk montpeliański (Dianthus monspessulanus L.)

goździk najeżony (Dianthus squarrosus Bieb.)

goździk niskołodygowy (Dianthus subcaulis Vill.)

goździk ogrodowy (Dianthus caryophyllus L.)

goździk olbrzymi (Dianthus giganteus D'Urv.)

goździk pagórkowaty (Dianthus collinus W. et K.)

goździk Pontedery (Dianthus pontederae Kern.)

goździk portugalski (Dianthus lusitanus Brot.)

goździk późny (Dianthus serotinus W. et K.)

goździk pstry (Dianthus versicolor Fisch.)

goździk Seguiera (Dianthus seguieri Vill.)

goździk siedmiogrodzki (Dianthus callizonus Schott et Kotschy)

goździk skalny (Dianthus petraeus W. et K.)

goździk szydlasty (Dianthus acicularis Fisch.)

goździk trójpęczkowy (Dianthus trifasciculatus Kit.)

goździk wąskolistny (Dianthus tenuifolius Schur.)

goździk wąskopłatkowy (Dianthus leptopetalus Willd.)

goździk widełkowaty (Dianthus furcatus Balb.)

goździk wonny (Dianthus fragrans Adams)

goździk wschodni (Dianthus orientalis Adams)

goździk zaniedbany (Dianthus neglectus Loisel.)

goździk zmienny (Dianthus polymorphus Bieb.)

Zastosowanie

Dzięki efektownym kwiatom i stosunkowo łatwej uprawie wiele gatunków jest uprawiane jako popularne rośliny ozdobne.

Goździk skupiony (Dianthus compactus Kit.) – według niektórych ujęć taksonomicznych jest to gatunek rośliny z rodziny goździkowatych. Jednakże według nowszych ujęć taksonomicznych jest to tylko podgatunek goździka brodatego: Dianthus barbatus L. subsp. compactus (Kit.) Stoj.. Występuje w południowej, środkowej i wschodniej Europie. W Polsce występuje wyłącznie w Bieszczadach, sięgając na zachód po linię Smerek – Jasło.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Zobacz też

goździcznik

goździeniec

Rewolucja goździków

Przypisy

Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Dianthus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-28].
↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
Pawlikowski P.: Dianthus campestris (Caryophyllaceae), a species new to Poland. W: Polish Botanical Journal, 53(1), 2008
Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.